Christa Schroeder

Napisa - Raphael Delpard


Zeznania Sekretarki -
12 Lat u boku Hitlera -
1933 - 1945


Zeznania niezwykle utalentowanej i starannie wyksztaconej sekretarki, zatrudnionej w 1930 roku w sztabie administracyjnym partii nazistowskiej, a nastpnie zauwaonej przez Hitlera, ktry w 1933 roku wzi j do swej wycznej dyspozycji!
Christa Schroeder przez 12 lat pozostawaa przy Hitlerze.
gotowa do pracy dniem i noc: w kancelarii, w Berghofie, w bunkrze w Berlinie.
Hitler odesa j dopiero na kilka dni przed swoj mierci.
Po upadku III Rzeszy zostaa aresztowana przez Amerykanw i internowana w 1945 roku w obozie Augshurgu, gdzie odbya dugie rozmowy z Alfredem Zollerem - francuskim oficerem wywiadu, sucym w armii amerykaskiej.
Z zadziwiajc przenikliwoci, opowiedziaa mu to, co w cigu tych 12 lat widziaa.
wiadectwo Christy Schroeder jest tym bardziej cenne, e o ile wydarzenia drugiej wojny wiatowej s nam dobrze znane, to posta czowieka, ktry podpali Europ, ukryta jest za zason tam kronik filmowych, ukazujcych go jako tego, ktry nieustannie i wrzaskliwie wygraa cywilizowanemu wiatu.
	Obdarzony dziwnym i zniewalajcym magnetyzmem, posiada jaki pierwotny szsty zmys, intuicj jasnowidza, ktra czsto decydowaa o jego zachowaniach.
Na kolejnych stronach poznajemy Hitlera yjcego w cigym podnieceniu nowymi projektami, odurzonego odnoszonymi zwycistwami.
Zapiski Christy Schroeder pokazuj, e niemoliwe jest zamknicie tej historycznej postaci w jednej formule.
Rozmaito postaw, zachowa, reakcji i odruchw Hitlera jest taka.
e wrcz zmusza do analizy podstawowych rysw jego charakteru.
Prezentowany tu dokument uchyla rbka prywatnoci Hitlera, pozwala nam go ujrze wrd najbliszych mu osb i wsppracownikw.
Wyjtkowe to wiadectwo.
Christa Schroeder

Napisa - Raphael Delpard



Zeznania sekretarki
	12 lat u boku Hitlera
	1933-1945
	Z francuskiego przeoy Andrzej Wrblewski
	
  Klub Dla Ciebie

Tytu oryginau
	12 ans aupres d'Hitler 1933-1945
	La secretaire privee d'Hitler temoine
	Redaktor prowadzcy Sylwia Bartkowska
	Projekt okadki
	Agnieszka Skriabm
	Zdjcia Bayerische Staatsbibliothek Munchen
	Redakcja
	Andrzej Sujka
	Korekta
	Justyna Marikowska Boenna Biirzyriska
	Copyright by Editions Page aprs Page, 2004 Copyright for the Polish translation by Bauer-Weltbild Media Sp.
z o.o., Sp.
K. Warszawa 2005
	Bauer-Weltbild Media SD.
z o.o..
Sp K
	Klub dla Ciebie
	Warszawa 2005
	ul. Majdaska 12, 04-088 Warszawa
	Czterysta siedemdziesita sma publikacja Klubu dla Ciebie ISBN 83-7404-300-8
	Skad i amanie DK, Warszawa
	Druk i oprawa
	Drukarnia Naukowo-Techniczna SA
	03-828 Warszawa, ul.
Miska 65
	Zdumiewajca historia sekretarki
	Raphael Delpard
	Jake zdumiewajc histori przeya Christa Schroeder!
W 1930 roku - jako jedna z siedmiu milionw bezrobotnych, bo tylu byo ich wwczas w Niemczech - przyjeda w poszukiwaniu pracy do Monachium.
Zgasza si w siedzibie partii narodowosocjalistycznej, bo dowiedziaa si, e poszukuj tam sekretarek.
Bdc swego rodzaju cudownym dzieckiem stenografii, pokonuje osiemdziesit siedem modych kobiet, ktre te staraj si o t prac.
Za trudnienie w sztabie administracyjnym Hitlera spowoduje, e po wojnie przylgnie do niej, po wielokro stawiane przez dziennikarzy, pytanie: "Czy bya nazistk?".
Pyta nie, ktre w kocu wywoywa bdzie jej irytacj i na ktre niezmiennie bdzie odpowiada, e rwnie dobrze moga przyj podobn posad w partii komunistycznej, co przecie wcale nie oznaczaoby, e z dnia na dzie staaby si sympatyczk marksizmu.
	30 stycznia 1933 roku Adolf Hitler zostaje kanclerzem.
Christa Schroeder opuszcza monachijsk siedzib partii przy Schellingstrasse 50 i 4 marca 1933 roku wyjeda do Berlina.
Jest wsppracowniczk Wilhelma Brticknera - adiutanta w obozie kanclerza.
Hitler brutalnie si go pozbywa, ale przy okazji zwraca uwag na mod kobiet.
Jej wyjtkowy profesjonalizm i umiejtnoci stenograficzne wywieraj na nim tak wielkie wraenie, e decyduje si wzi j do swojej wycznej dyspozycji.
Przez 12 lat Christa Schroeder, gotowa do pracy w dzie i noc, poda za Fuhrerem; przynalec do personelu kwatery gwnej kanclerza, uczestniczy we wszystkich jego oficjalnych podrach.
Towarzyszy mu te w przeprowadzce do bunkra Kancelarii Rzeszy.
W chwili ostatecznego upadku Trzeciej Rzeszy, na kilka dni przed swym samobjstwem, Hitler osobicie wydaje jej polecenie opuszczenia bunkra i poddania si.
	Christa Schroeder zostaje uwiziona przez Amerykanw 28 maja 1945 roku i bdzie przetrzymywana do 12 maja 1948 roku.
Orzeczenie Trybunau ds.
Denazyfikacji stwierdzajce, e nie bya szczeglnie zaangaowa n nazistk, pozwala jej unikn Trybunau Norymberskiego.
	W tym czasie, gdy jest internowana w obozie w Augsburgu, nawizuje z ni znajomo francusko-amerykaski agent, Alfred Zoller, ktry - wystpujc pod nazwiskiem Bernhard i dziaajc z polecenia 7.
Armii amerykaskiej - stara si wydoby z Christy jak najwicej informacji.
Po wielu tygodniach, w trakcie dugich, pocztkowo bardzo trudnych rozmw, udaje mu si pozyska jej zaufanie.
Christa powie o nim: "Mia okoo czterdziestu piciu lat;
	mwi wietn niemczyzn z alzackim akcentem".
	Na temat ich stosunkw Schroeder zmieni pniej zdanie.
Posunie si nawet do oskarenia agenta o kradzie biuterii, gdy ta nigdy nie zostaa jej zwrcona.
	Pocztkowo Zoller, alias Bemhard, prosi, aby opowiedziaa o swoim yciu u boku Hitlera.
"Kapitan Bernhard Zoller - pyta mnie, jak zostaam zatrudniona, w jaki sposb Hitler dyktowa swoje listy i przemwienia.
Chcia wiedzie, dlaczego Hitler nie pali ani nie pi.
Chcia po zna jego sposb ycia i opinie na temat najbliszych wsppracownikw.
Pyta o jego stosunki z siostrzenic, Geli Raubal, i o wszystko, co wizao si z Ev Braun.
Przychodzi codziennie.
Pewnego ranka poprosi, abym to wszystko spisaa.
	Po wyjciu na wolno Christa Schroeder zostaje zatrudniona w Gmund w przedsibiorstwie handlujcym metalami lekkimi.
Pracuje tam od 1948 do 1958 roku.
1 wrze nia 1959 roku wraca do Monachium i zatrudnia si w przedsibiorstwie budowlanym, w ktrym pracuje do roku 1967.
Zy stan zdrowia zmusza j do przejcia na emerytur w wieku 59 lat.
Umiera w Monachium 28 czerwca 1984 roku.
	Kilka miesicy przed mierci, odpowiadajc dziennikarzowi, przyznaje, e w swym yciu osobistym poniosa klsk.
Hitler przeciwstawia si jej maestwu z jugosowiaskim dyplomat, w ktrym bya zakochana; a po wojnie nie moe zazna wytchnienia, na ktre, jak sdzi, zasuguje, poniewa nieustannie drczona jest przez badaczy, historykw i dziennikarzy.
	Zrujnowane ycie osobiste to tragiczny wymiar wcignicia tej kobiety - wbrew jej woli - w tryby historii; ale wiadectwo pozostawione przez ni pozwala nam bliej pozna czowieka, ktry w szedziesit lat po swojej mierci cigle jeszcze wzbudza odraz, a take, co niesychane, fascynuje.
	Tekst Christy Schroeder przepad gdzie na wiele lat.
Dopiero niedawno zosta odszukany dziki uporowi nie mieckich i amerykaskich badaczy.
	Chodzi zatem o unikalny i nadzwyczajny dokument, ktry wprowadza nas w zakamarki prywatnego ycia Adolfa Hitlera.
Nie dowiadujemy si z niego wielu rzeczy na temat strategii dziaa wojennych, eksterminacji ydw i Cyganw, ale na pewno bdziemy wiedzie wicej o tym samouku, ktry podpali Europ.
Jeli bowiem historia narodzin nazizmu i idcej za nim ekspansji politycznej jest dobrze znana, to polityczny architekt drugiej wojny wiatowej cigle kryje si za tamami kronik filmowych, ktre pokazuj go jedynie w momentach, gdy wrzaskliwie wygraa cywilizowanemu wiatu.
	Kim by Adolf Hitler?
Waciwie wszystko zostao ju o nim powiedziane i napisane, ale Christa Schroeder stwier dza: "Nie byo jednego Hitlera, lecz kilku, poczonych w tej samej osobie.
By on mieszanin kamstwa i prawdy, niewinnoci i gwatu, ascezy i luksusu, grzecznoci i brutal noci, mistycyzmu i realizmu, umiowania sztuki i barbarzystwa".
	Fuhrer, wedug wiadectwa swojej dawnej sekretarki, by rwnie obdarzony dziwnym, i zniewalajcym magnetyzmem, posiada jaki pierwotny zmys, intuicj jasnowidza, ktra czsto decydowaa o jego zachowaniach.
Wyczuwa groce mu niebezpieczestwa, potrafi odbiera ukryte reakcje tumu, w niewytumaczalny sposb fascynowa swoich rozmwcw.
	Na kolejnych stronach poznajemy Hitlera yjcego w cigym podnieceniu nowymi projektami, odurzonego odnoszonymi zwycistwami.
Czytajc zapiski Christy Schroeder, zaczynamy zdawa sobie spraw, e pod pewnymi wzgldami ycie tego czowieka, z dala od tumu, za zason utkan wok niego przez propagand i jego nie dostpny majestat, nie rnio si niczym od ycia zwykego buruja.
I e barbarzyca moe przyjmowa pozy pana tego wiata.
	wiadectwo Christy Schroeder dowodzi wyranie, e niemoliwe jest zamknicie tej historycznej postaci w jednej formule.
Rozmaito postaw, zachowa, odruchw i reakcji Hitlera jest taka, e zmusza wrcz do analizy podstawowych rysw jego charakteru.
	Prezentowany dokument pozwala nam wic ujrze Hit lera wrd najbliszych mu osb i wsppracownikw.
	Raphael Delpard jest autorem kilku ksiek na temat martyrologii ydw podczas drugiej wojny wiatowej i historii Algierii z okresu francuskiej dominacji.

Nota
	Prezentowany tekst jest zapisem zezna pani Christy Schroeder, osobistej sekretarki Adolfa Hitlera w cigu dwunastu lat, odebranych w 1947 roku w obozie w Augsburgu przez kapitana Alfreda Zollera, dziaajcego z upowanienia 7.
Armii amerykaskiej.
	Do tekstu nie wprowadzono adnych zmian - jest to przedruk oryginau.

Rozdzia 1
	Najlepsze pomysy przychodz mi do gowy noc.
	Hitler
	Hitler nie cierpia w swym otoczeniu osb, do ktrych widoku nie by przyzwyczajony.
Z tego te powodu, dwie z je go osobistych sekretarek, moja koleanka i ja, pozostay na swych stanowiskach odpowiednio pitnacie i dwanacie lat.
Mimo nieporozumie i tar, jakie mogy si pojawia, zrobi wszystko, aby zatrzyma nas do samego koca.
	Hitler optany by przez demona podejrzliwoci.
Nigdy nie zatrudnia osobistego personelu na mocy prostej rekomendacji.
Zanim nabra do kogo zaufania, dugo go obserwowa i wystawia na prby, zastawiajc prawdziwe puapki.
	Jeli chodzi o mnie, to musz przyzna, e byam zdziwiona atwoci, z jak przyj mnie do swojej obsugi.
Nic z mojej przeszoci nie predysponowao mnie do takiego zaufania.
Mj ojciec, ktry by funkcjonariuszem pastwowym w Hanowerze, zawsze manifestowa swoje radykal nie demokratyczne pogldy.
Umar w 1926 roku, gdy miaam siedemnacie lat.
Sama na wiecie, bo rok wczeniej straciam te matk, bez rodkw do ycia, zostaam pracownic biurow i zapisaam si na kursy stenografii i maszynopisania.
	Na pocztku 1930 roku odeszam z posady sekretarki w Monachium i zoyam podanie o prac na zwolnionym wanie stanowisku maszynistki w zarzdzie partii.
Po pokonaniu osiemdziesiciu siedmiu konkurentek w krajowym konkursie stenografii, wyznaczono mnie na sekretark kapitana Pfeffera, ktry sta wwczas na czele organizacji SA.
Gdy w roku 1931 zastpi go Rhm, zostaam oddelegowana do sekcji ekonomicznej ruchu narodowosocjalistycznego.
	Zawsze bardzo interesowaam si sztukami piknymi.
Regularnie uczszczaam na kursy wieczorowe organizowane przez Wysz Szko Pedagogiczn w Monachium i powoli kompletowaam swoj bibliotek.
To mogoby wyjania moje zblienie z Hitlerem na gruncie intelektualnym i ludzkim.
	Biorc t okoliczno pod uwag, nietrudno chyba zrozumie, e te dwanacie lat spdzonych u boku Hitlera do starczyo mi wielu niespodzianek i gorzkich rozczarowa.
	W 1933 roku przypadek sprawi, e pewnego dnia osobista sekretarka Hitlera bya nieobecna, a on wanie mia pilny tekst do podyktowania.
Poproszono mnie, abym stawia si do jego dyspozycji.
Gdy wchodziam do jego biura, uderzyo mnie intensywne spojrzenie jego niebieskich oczu;
	przyglda mi si badawczo, ale z yczliwoci.
Jego austriacki akcent, prostota i dodajca odwagi serdeczno, z jak mnie przyj, przyjemnie mnie zaskoczyy.
Powiedzia kilka sw na przywitanie i od razu przystpi do rzeczy:
	"Mam zwyczaj dyktowania prosto na maszyn.
Jeli opuci pani jakie sowo, to prosz si nie przejmowa, bo chodzi jedynie o brudnopis".
		Odpowiedziaam, e jestem przyzwyczajona do takiego trybu pracy, i usiadam do maszyny.
Gdy skoczy, podzikowa mi gorco i wrczy bombonierk.
Od tej pory, za kadym razem, gdy go spotykaam, kania mi si uprzejmie.
	Pod koniec tego samego roku poprosiam o przeniesienie do Berlina, poniewa na skutek donosu miaam kopoty z SS.
Przychylono si do mojej proby i zostaam sekretark Brucknera, adiutanta Hitlera.
Ten ostatni wzywa mnie od czasu do czasu, gdy mia jaki duszy tekst do podyktowania.
Pewnego dnia, gdy jego sekretarka bya nieobecna z powodu choroby, przydzielono mnie do jego wycznej dyspozycji.
Od tej pory codziennie byam w po bliu Hitlera, z wyjtkiem weekendw, na ktre jeszcze wtedy wyjeda regularnie do Monachium.
	W tym okresie Hitler pracowa wedug ustalonego rozkadu dnia.
O jedenastej rano przechodzi przez moje biuro i do szesnastej przyjmowa w swoim gabinecie wsppracownikw.
Potem, wychodzc, zatrzymywa si na chwil, aby rzuci okiem na prezenty, ktre codziennie przynosili jego admiratorzy: ksiki, obrazy, hafty i inne rkodziea.
Zdarzao si, e podczas tych krtkich chwil dyktowa szybko kilka notatek subowych lub podpisywa pilne listy.
Po poudniu znowu rozpoczynay si narady, ktre trway przewanie do pnego wieczora.
	Na noc rezerwowa sobie dyktowanie wanych pism.
Przychodzi wtedy jego adiutant i uprzedza, e mam po zosta w biurze: "Szef bdzie w nocy dyktowa, prosz si przygotowa!".
	To zdanie stawiao cae biuro w prawdziwy stan pogotowia.
Nigdy nie pozwalaam sobie na nieobecno.
Jednak bardzo szybko spostrzegam, e jeli chodzi o t noc. na prac, to Hitler nie by wzorem osoby dotrzymujcej obietnicy.
Czsto czekaam na niego osiem czy dziesi kolejnych wieczorw, a on nie pojawi si ani razu.
Zdarzao si to zwaszcza wtedy, gdy przygotowywa wystpienie w Reichstagu lub na kongres partii.
Ku mojemu wielkiemu zdziwieniu, musiaam przyj do wiadomoci, e ma zwyczaj dyktowania swych przemwie w ostatniej chwili, na dwa dni przed wystpieniem.
	Gdy na przykad data wiecu bya ju opublikowana w gazetach, a ja zwracaam uwag, e w takim razie naj wyszy czas pomyle o napisaniu przemwienia na maszynie, odpowiadano mi wymijajco: "Szef czeka jeszcze na raport z ambasady" albo: "ledzi jeszcze pewne poczynania dyplomatyczne, ktrych wynik moe zadecydowa o treci wystpienia".
	Oczywiste jest, e w takich warunkach praca odbywaa si w atmosferze popiechu i podenerwowania.
Gdy w kocu nadchodzi uroczysty moment, Hitler prosi nas (do duych tekstw potrzebne mu byy dwie sekretarki), abymy odpoczy po poudniu, eby na wieczr by w dobrej formie.
Ostatnie chwile powica na namys i ewentualne uzupenienia w tekcie, ktre notowa na wistku papieru.
W trakcie tych godzin medytacji nikt nie mia prawa mu przeszkadza.
	Wadczy dwik dzwonka oznajmia mi, e ma ju gotowe gwne wtki swego wystpienia.
Gdy wchodziam do jego gabinetu, on nerwowo przemierza go wzdu i wszerz.
Od czasu do czasu zatrzymywa si przed portretem Bismarcka i wpatrywa si we rozanielonymi oczami, jakby si modli.
Stwarza wraenie, jakby baga elaznego kanclerza, aby natchn go swym dowiadczeniem w sprawach pastwowych.
Krokiem lunatyka chodzi od mebla do mebla i poprawia ustawienie miniatur, ktrymi te meble byy zawalone.
Potem zaczyna przemierza pokj szybkim krokiem i nagle zatrzymywa si, jak by dotknity paraliem.
W ogle przy tym mnie nie zauwaa.
Wreszcie przystpowa do dyktowania.
	Na pocztku jego wymowa i gos byy normalne, ale w miar jak rozwija swoje myli, rytm ulega przyspieszeniu.
Zdania nastpoway jedne po drugich, bez adnej przerwy, w rytm coraz szybszych krokw, ktrymi przemierza pokj dookoa.
Wymowa stawaa si coraz bar dziej rwana, a gos przybiera na sile.
Hitler dyktowa przemwienie z tak sam porywczoci, z jak chcia je wygosi nazajutrz wobec publicznoci.
	Dyktowanie przemwienia byo dla niego swoist prb generaln.
Gdy chcia zebra w sobie uczucia lub na tchnienie, zatrzymywa si i wpatrywa nieruchomo w ja ki punkt na suficie, jakby stamtd spodziewa si jakiej specjalnej aski.
Gdy zaczyna mwi o bolszewizmie, jego gos od razu znacznie si podnosi, a twarz stawaa si pur purowa od nagego przypywu krwi.
Wygasza swoje przysze przemwienie z tak gwatownoci, e jego gos by syszany we wszystkich pokojach dookoa, i za kadym razem czekajcy w nich pracownicy personelu pytali mnie pniej, dlaczego szef jest w tak zym humorze.
	Gdy wszystko zostao ju zapisane, Hitler odzyskiwa spokj, a nawet znajdowa kilka miych sw dla swoich sekretarek.
Kilka godzin pniej zaczyna wprowadza poprawki.
I wtedy znowu trzeba byo mu przypomina, e czas nagli, a praca nie jest jeszcze skoczona.
Czsto ostatnie poprawki nanosi na krtko przed przewidywanym czasem wystpienia.
Gdy starczao czasu, lubi cyzelowa sw dialektyk, szukajc coraz to subtelniejszych  wyrae i uderzajcych formu.
By przekonany, e jego poprawki s bardzo trudne do odczytania.
Za kadym razem mwi do mnie: "Przyjrzyj si dobrze, moje dziecko, czy uda si rozszyfrowa moje zapiski".
Gdy przeczytaam je bez adnych trudnoci, utkwi we mnie swe dziwne, przelizgujce si ponad okularami spojrzenie, i przyznawa z udawan rezygnacj: "Widz, e odczytuje pani moje pismo atwiej ni ja sam".
Skdind, z biegiem lat, jego wzrok znacznie si pogorszy.
Tak bardzo chcia unikn publicznego pokazywania si w okularach, e kaza skonstruowa maszyny do pisania z czcionkami wysokoci 12 mm, co pozwolio mu bez trudu czyta tekst lecy na mwnicy.
Gdy przemwienie byo gotowe, Hitler sprawia wraenie, jakby zosta wybawiony z wielkiego kopotu.
W podzice, zaprasza sekretarki do swojego stou.
Podczas posiku nigdy nie omieszka zakomunikowa, e jest zadowolony z wasnej redakcji tekstu, i zapowiedzie, e przyniesie on wielki sukces.
Niezmiennie te wygasza pochwa profesjonalizmu swych sekretarek: "One s tak szybkie na swoich maszynach, e nie nadam z dyktowaniem.
To s prawdziwe krlowe maszynopisania itd., itp.".
Hitler czsto opowiada mi o trudnociach, jakie ma ze znalezieniem dziewczt, ktre na jego widok nie traciyby kontroli nad swymi nerwami.
"Kiedy widziaem, e przy pierwszych moich sowach krew uderzaa im do gowy, nie pozostawao mi nic innego, jak odesa je z powrotem i wyprbowa inne".
Ze swej strony przyznaj, e praca dla niego nie bya adn synekur.
Nawet kiedy dyktowa normalnie, jego wymowa nie bya zbyt wyrana.
Odgos jego krokw i haas maszyny w poczeniu z echem jego gosu, ktry odbija si od cian gabinetu o przesadnych wymiarach, czyniy cz wypowiadanych zda absolutnie niezrozumiaymi.
Musiaam maksymalnie skoncentrowa uwag i wznosi si na szczyty intuicji, eby odgadywa kocwki zda i uzupenia braki.
Gdy Hitler by jako szczeglnie rozdraniony, jego gorczkowe pobudzenie udzielao si wsppracownikom.
W takich kryzysowych momentach moje nerwy napite byy do ostatnich granic.
Hitler doskonale zdawa sobie spraw, e ten reim nas wykacza, ale nie chcia zatrudni innych sekretarek, bo, jak mwi, nie znosi nowych twarzy w swoim otoczeniu.
Std te moja osobista swoboda bya praktycznie adna.
Musiaam by do jego dyspozycji dzie i noc, a moja nieobecno w kwaterze gwnej bya moliwa tylko pod warunkiem, e w kadej chwili bdzie mona wezwa mnie telefonicznie, telegraficznie albo przez gonik.
Przyjta przez Hitlera zasada trzymania w tajemnicy podjtej decyzji a do momentu jej wykonania, tyranizowaa cae jego otoczenie.
Wizyty i podre zawsze byy zapowiadane z duym wyprzedzeniem, ale zastrzega sobie, e dokadna godzina wyjazdu bdzie podana do publicznej wiadomoci w ostatniej chwili.
Podczas tych dni jaowego wyczekiwania ylimy w ogromnym napiciu.
Gdy w trakcie rozmowy pada jaka aluzja na temat nadmiernego ograniczania ycia prywatnego personelu, udawa zdziwienie i zapewnia, e pozostawia wszystkim pen swobod dysponowania wolnym czasem wedug wasnego uznania.
Faktycznie jednak nigdy nie tolerowa faktu, e kto moe mie swoje niezalene, prywatne ycie.
Dlatego te, podczas naszych dugich pobytw w Berghofie, mia zwyczaj zbierania kadego wieczoru caej swojej wity przy kominku w wielkim holu.
Niczym uczniowie bylimy regularnie pozbawiani prawa do "wyjcia".
Trzeba przyzna, e to czuwanie przy ogniu nie byo cakowicie pozbawione uroku, zwaszcza jeli trafiali si jacy gocie.
Czciej jednak bywao tak, e dzie po dniu spotykali si ci sami ludzie.
Trzeba byo rzeczywicie umie panowa nad nerwami, eby uczestniczy w tych niekoczcych si spotkaniach, odbywanych niezmiennie w tej samej scenerii poncych w ognisku szczap.
Gdy kto odwaa si nie przyj na choby jeden z tych seansw, Hitler zauwaa to i manifestowa swoje niezadowolenie.

W1938 roku, z powodu cigych niedomaga mojej dotychczasowej towarzyszki, zatrudniono now sekretark.
Wyrniaa si ona nie tylko umiejtnociami zawodowymi, ale take urod.
Od tej pory we wszystkich wyjazdach towarzyszyy Hitlerowi dwie sekretarki.
Gdy zdarzao si na przykad, e mimo zaycia rodkw nasennych nie mg zasn, organizowa przecigajce si do pnych godzin nocnych herbatki, w ktrych uczestniczyy obie sekretarki, take jego adiutant, lekarz i Bormann.
Tak wic spor cz mojego ycia spdziam w specjalnym pocigu Fiihrera.
W trakcie tych podry Hitler wymaga, aby wszystkie zasony w jego salonce byy zacignite, rwnie w peni lata.
Poniewa soce go dranio, uznawa tylko owietlenie elektryczne.
Istnia jednake i inny powd, nie mniej zaskakujcy.
Ot tak bardzo docenia on "mk up" nowej sekretarki, o ktrej poprzednio wspominaam, e chcia go jeszcze bardziej podkreli sztucznym owietleniem.
Prawi jej nieustannie komplementy, co niejako zobowizywao innych mczyzn z jego otoczenia do czynienia tego samego.
Bormann, ktry mia raczej ciki dowcip, robi to z zabawn niezrcznoci. Rozmowy stale kryy wok samochodowych wyjazdw Hitlera, cho ze wzgldw bezpieczestwa zrezygnowano z tego sposobu podrowania.
Hitler ceni te rajdy po Niemczech nie tylko dlatego, e lubi szybko, ale rwnie dlatego, e daway mu one okazj do spotka z ludnoci.
Jako zapalony automobilista wymyli wiele ulepsze, ktre z powodzeniem zostay zastosowane przez firm Mercedes.
Tymczasem zdarzay si dni, podczas ktrych w pocigu specjalnym krlowaa niepohamowana wesoo -zwaszcza wtedy, gdy Hitler bawi si wraz ze sw wit w przerne gry towarzyskie.
Liczylimy na przykad, ilu brodaczy spotkalimy w cigu dnia.
Ten, kto spotka ich najwicej, dostawa nagrod.
Take inne, rwnie proste gry wprawiay Hitlera w wymienity humor.
Podczas tych chwil odprenia lubi parodiowa swych dawnych towarzyszy w ich gestach i sposobie mwienia.
By w tych popisach znakomity i pozwala sobie nawet na parodiowanie zagranicznych politykw, ktrych mimik i rne inne dziwactwa udao mu si zaobserwowa podczas midzynarodowych konferencji.
Doskonale naladowa na przykad piskliwy miech Wiktora Emmanuela III i zabawnie demonstrowa, w jaki sposb wzrost krla Woch, ze wzgldu na jego krtkie nogi, zawsze pozostaje ten sam, niezalenie od tego, czy krl siedzi, czy stoi.
W tym przedwojennym okresie Hitler ceni jeszcze dobry nastrj i humor.
"Dowcip, opowiedziany we waciwym momencie nieraz ju dokonywa cudw w najtrudniejszych sytuacjach" - lubi mwi.
"Wyprbowaem to nie tylko podczas wojny 1914-1918, ale rwnie w walce, ktra poprzedzaa przejcie przez nas wadzy". Jednak zmieni si cakowicie od czasu, gdy na Niemcy spady pierwsze poraki.
Sta si bardziej zamknity i w ogle nie pozwala si do siebie zblia.
Krg jego bliskich, ktry mia zwyczaj zbiera si co wieczr, kurczy si z dnia na dzie i w kocu tylko sekretarki mogy uczestniczy w jego samotnych rozmylaniach.
Jeszcze w 1942 roku potrzebowa pewnego ceremoniau i ogromnych pokoi, aby przygotowa jak wan akcj dyplomatyczn albo operacj w wielkim stylu.
Do snucia takich dalekosinych planw znakomicie nadawa si Berghof.
"Wanie w tym majestatycznym spokoju gr podejmowaem najlepsze moje decyzje - przyznawa.
- Tam, w grze, mam wraenie, e unosz si ponad ziemsk marno, ponad wszystkie te niesychane prby, ktrym poddawany jest mj nard, ponad nasze kopoty i trudnoci.
Bezbrzeny widok na nizin Salzburga pozwala mi uciec od zwykych ziemskich problemw i rozwija genialne koncepcje, ktre poruszaj wiat.
W takich chwilach czuj, e nie przynale ju do zwykych miertelnikw i e moje idee przekraczaj ludzkie ograniczenia, aby potem objawi si w czynach o nieskoczonych nastpstwach".

Od 1943 roku Hitler nie odczuwa ju tej potrzeby monumentalnej oprawy do pobudzania swej chorobliwej fantazji i snucia wielkich planw.
Jego ycie stawao si coraz bardziej hermetyczne.
Niczym gad, ktry boi si jasnego dnia, zrobi sobie gniazdo w bunkrze, w goych i zimnych pomieszczeniach.
Tak wanie wpad na pomys wielkiej ofensywy w Ardenach - w trakcie dugiej choroby, we wrzeniu 1944 roku.
Przez trzy tygodnie pozostawa w ku, w bunkrze swej kwatery "Wolfsschanze" [Wilczy szaniec] w Prusach Wschodnich.
W cikiej i wilgotnej atmosferze tego pomieszczenia, bez okien i naturalnego wiata, jego wyobrania pracowaa z dala od realnego wiata.
Elektryczne owietlenie nigdy nie byo wyczane.
Jedynie automatyczny wcznik aparatu tlenowego odwieajcego zepsute powietrze wybija rytm jego myli.
Nie docieray do niego adne echa zewntrznych wydarze, gdy nadchodzce wiadomoci filtrowane byy przez jego adiutantw.
W takiej atmosferze jego urojenia rozwijay si jak trujca rolina w ciepej szklarni.
Nie uznawa adnego sprzeciwu, nie sucha adnych rad.
Na goych cianach, na ktrych nic nie przycigao spojrzenia, jego wyobrania wywietlaa obrazy wiata takiego, jakim go skleci w swym przekonaniu, e ta ostateczna batalia odwrci jeszcze losy wojny: ta ruina czowieka, ktry y ju tylko dziki zastrzykom jego lekarza Morella, w cmentarnej atmosferze wytycza plan nowej ofensywy, nie troszczc si o ofiary, jakie bdzie ona kosztowa jego i tak ju wykrwawiony nard...
Po podjciu decyzji o tej strategicznej operacji, niecierpliwie wyczekiwa stosownej chwili do wydania rozkazu rozpoczcia dziaa.
Decydujc rol w ustaleniu konkretnej daty nie odgrywaa fachowa ocena, lecz jego wasna intuicja.
Jedynie meteorolodzy mieli jeszcze prawo gosu.
Konsultowa si z nimi codziennie.
Specjalista, ktry zapowiedzia mu, e grudzie 1944 roku bdzie okresem wystpowania mgie uatwiajcych koncentracj oddziaw przed rozpoczciem ofensywy, otrzyma od niego zoty zegarek z podzikowaniami za szczliwe przewidywania.
"Tajemnica sukcesu tkwi w uporczywoci" - mia zwyczaj powtarza.
Cae ycie Hitlera to byy wycznie uporczywe wysiki i walka.
Po tak dugim okresie zwycistw nad najbardziej nawet gronymi przeciwnociami, trudno mu byo  wyobrazi sobie, e pewnego dnia jego gwiazda zazna tak aosnego koca.
Jego dziecistwo bez radoci i trudna modo w Wiedniu, wojna wiatowa, a nastpnie trzynacie lat walki, ktra w kocu pozwolia mu pozna smak wadzy, wszystkie te prby, pokonywane jedne za drugimi, uksztatoway temperament zaciekego i bezlitosnego wojownika.
Hitler by urodzonym awanturnikiem.
By ponadto wyposaony we wszystkie cechy niezbdne dla takiego stanu ducha.
Przede wszystkim dysponowa on niewzruszon wol, wol niemal nadludzk; wol, ktra czsto przyjmowaa form zderzaka (Sturheit) nieznajcego miary, jeli chodzi o rozbijanie przeszkd.
Wola ta bya u Hitlera owocem dugiej drogi dziedziczenia.
Wszyscy jego przodkowie od wiekw yli w tej czci Alp, ktra ssiaduje z granic niemiecko-austriack, a ktrej mieszkacy, yjcy w prymitywnych warunkach, owadnici byli jedn myl: wyrwania jakiejkolwiek strawy z ich jaowej ziemi.
Etnolodzy stwierdzili, e w tym osobliwym regionie, zwanym "Waldviertel", gdzie urodzi si ojciec Hitlera, dominujc cech zamieszkujcych tam ludzi by upr.
Od wiekw, w walce z ywioami, ziemi i natur, mieszkacy tych alpejskich dolin nie mogli przetrwa inaczej, jak tylko dziki swej uporczywoci.
Z pokolenia na pokolenie przekazywano tam charaktery naznaczone si woli i niepospolit zacitoci.
Hitler odziedziczy t sw nieprzejednan wol po ojcu; i wzmocnia si ona jeszcze w dziecistwie, w zetkniciu z tymi pracowitymi i twardymi ludmi.
Ta sia woli pobudzaa Hitlera, zawzitego samouka, gdy zdobywa wiedz w latach swej trudnej, wiedeskiej modoci.

Nie bya to wiedza gboka, ale bardzo rozlega. Prawd jest, e wyposaony by w przymioty intelektualne niezbdne do odnoszenia sukcesw.
Ta wola, ktra uczynia z Hitlera wadc, przejawiaa si rwnie w jego sile sugestii, ktrej potrafio si oprze, tylko niewielu ludzi.
Gdy Hitler mwi, obojtnie czy do jednego rozmwcy, czy do tumu, ten dar manifestowa si z rwn intensywnoci.
On po prostu fascynowa i narzuca swoj wol.
Czsto zadawaam sobie pytanie, czy chodzio w tym o zjawisko czystej hipnozy, czy tylko o przejaw cakowicie zewntrznego oddziaywania.
To prawda, Hitler potrafi wzbudza sympati rozmwcw sw wrodzon prostot manier i rzadko spotykan serdecznoci.
W jego yach pyna wiedeska i wysubtelniona zdolnociami artystycznymi krew, ktra czynia ze czowieka o wielkim uroku osobistym.
Trzeba tu doda, e rwnie w najobszerniejszych przemwieniach potrafi ujmowa swe idee w zwizych i treciwych formuach, wypowiadanych tonem tak przekonywajcym, e z atwoci zyskiwa przychylno suchaczy.
Niemniej, te zewntrzne przejawy jego osobowoci nie wystarczaj, aby wytumaczy tak silny wpyw Hitlera na niektrych ludzi.
Wydziela ten magnetyczny fluid, ktry albo przyciga do nas ludzi, albo, przeciwnie, odpycha ich od nas.
U niego to magnetyczne oddziaywanie nie odznaczao si tak bardzo swoj intensywnoci, cho byo daleko wiksze ni u przecitnych ludzi, co swoj rozlegoci.
Zakres jego fal magnetycznych by bardzo szeroki i w zadziwiajcy sposb dziaa podczas zgromadze publicznych i wobec licznego tumu.
To wanie ta nadzwyczajna sia sugestii wyjania fakt, e ludzie, ktrzy przychodzili do niego zrozpaczeni, wychodzili peni ufnoci i nadziei.
Ze szczegln intensywnoci dziaaa ona na jego dawnych towarzyszy walki.
Przypominam sobie na przykad, jak w marcu 1945 roku gauleiter Forster przyjecha z Gdaska do Berlina, aby uzyska audiencj u Hitlera.
Gdy przyszed do mojego biura, by cakowicie zdruzgotany ostatnimi wydarzeniami.
Zwierzy mi si, e tysicu stu rosyjskich czogw skoncentrowanych wok miasta moe przeciwstawi wszystkiego cztery "Tygrysy", ktre na dodatek nie maj wystarczajcej iloci paliwa.
Forster zdecydowany by nie owija niczego w bawen i przedstawi Hitlerowi ca zowieszcz rzeczywisto.
Znajc ogln sytuacj, nalegaam na Forstera, eby zrelacjonowa fakty jak najbardziej obiektywnie i nakoni Hitlera do podjcia decyzji.
Forster odpowiedzia: "Prosz si nie obawia!
Nie zawaham si powiedzie caej prawdy, nawet jeli miaby mnie wyrzuci za drzwi".
Jakie byo moje zdziwienie, gdy po spotkaniu z Hitlerem wszed do mojego biura.
By cakowicie odmieniony: "Fiihrer obieca przysa do Gdaska nowe dywizje!".
Widzc mj sceptyczny umiech, owiadczy: "Rzeczywicie nie wiem, gdzie mgby je znale!
Ale skoro powiedzia, e zamierza ratowa Gdask, to nie ma powodw, eby nie wierzy".
Byam naprawd zawiedziona tymi sowami Forstera.
Czowiek, ktry jeszcze przed chwil tak zdecydowanie deklarowa w moim biurze, e powie wszystko Hitlerowi prosto z mostu, tak szybko da si przekona pustymi obietnicami.
Bezsprzecznie musiaa na niego zadziaa wanie ta sia sugestii Hitlera.
Mogabym przytoczy niezliczon ilo przykadw znaczcych i wartociowych osb, ktre po prostu daway si nabra Hitlerowi.
Gdy pniej orientoway si, e zostay w prymitywny sposb oszukane, strach przed przyznaniem si do takiej naiwnoci kaza im, mimo wszystko, wykonywa otrzymane instrukcje.
Hitler by wiadom wasnej mocy.
Intensywnymi wiczeniami jeszcze bardziej wzmacnia te swoje zdolnoci.
A nawet wicej: doskonale wiedzia, e przyjmujc postaw czowieka prostego i naturalnego, tym bardziej bdzie wzbudza zaufanie swego rozmwcy.
Pamitam, jak skary si kiedy na zmczenie, jakie ogarno go po kongresie partii w Norymberdze.

Podczas wielogodzinnej defilady sta w penym socu z uniesion do pozdrowie rk, prbujc, jak mi to pniej wyjania, wychwyci, jedn po drugiej, wszystkie przechodzce przed nim znane mu osoby: "Kady musia odnie wraenie, e go osobicie wyrniem - i to mnie tak strasznie zmczyo".
Wiedziaam te, idc tym tropem, e bardzo wielu ludzi pochlebiao sobie, e zostali zauwaeni przez Hitlera w tej zwartej masie kolumn.
Znany jest zreszt entuzjazm, jaki jego obecno i jego przemowy wyzwalay w tumach.
Zbiegowiska, jakie tworzyy si na trasie kadego jego przejazdu, stay si prawdziw zmor.
Cho przez dugi czas byy Hitlerowi bardzo potrzebne, to jednak pniej owe histeryczne masy stay si czym prawie nie do wytrzymania.
Przed kadym niemal hotelem, w ktrym si zatrzymywalimy, ludzie od razu tworzyli zbity tum, ktry by popychany nowo przybyymi i rozbija si o fasad budynku niczym fala przybojowa wzburzonego morza.
Ludzkie fale bez koca skandoway danie zobaczenia "swojego" Fuhrera w oknie.
Czsto sprawiao to wraenie chru bagajcego  o ask.
Te powtarzane rano i wieczorem manifestacje wystawiay nasze nerwy na cik prb.
Zadawaam sobie pytanie, jak Hitler moe je znie!
Lecz gdy pewnego ranka oddzia eskortowy odsun tum, a on wpad w zo, bo nie zebra zwyczajowych ju owacji przy wyjciu z hotelu, zrozumiaam, e dziaaj one na niego jak niezbdny rodek pobudzajcy.
Gdy Hitler przemierza drogi Niemiec samochodem, jego eskorta musiaa si sporo natrudzi, aby unikn wypadkw.
Zdarzao si, e kobiety, spostrzegajc go, staway w miejscu jak sparaliowane, naraajc si na potrcenie przez samochody z kolumny.
Czsto trzeba byo odpycha tum, ktry wstrzymywa cay ruch.
Oficerowie SS stali wic na bocznych stopniach samochodu, aby przeszkodzi fanatykom wzicia go szturmem.
Ten sam spektakl powtarza si na dworcach.
Ludzie niemal si rozdeptywali, prbujc przej przez tory, aby dosta si do specjalnego pocigu Fuhrera.
Gdy wychylony ciska donie tych, co napierali na wagon, lekarz, ktry mu towarzyszy, zawsze obawia si, eby nie urwano mu rki.
Tutaj te esesmani dosownie walczyli, eby utrzyma na wodzy oszalay entuzjazm tumu.
Poniewa te manifestacje kosztoway Hitlera sporo czasu i czsto opniay program, jego wyjazdy zaczto trzyma w tajemnicy.
Ten rodek bezpieczestwa uzasadniony by rwnie obaw przed zamachami.
Hitler by twardy i stanowczy nie tylko w stosunku do innych, ale rwnie, i w rwnym stopniu, w stosunku do samego siebie.
W okresie poprzedzajcym wojn potrafi wspaniale panowa nad wasnymi emocjami.
Swoj wol dominowania wiczy zarwno na sobie samym, jak i na tych, ktrzy go otaczali.
Nie uznawa zmczenia i poddawa swj mzg cigej pracy.
Zapomina, e dugotrwae czytanie nie tylko mczyo jego wzrok, ale e dobrowolna i ciga bezsenno szkodzia jego wydolnoci intelektualnej.
Owadnity by przekonaniem, e sam siln wol mona osign wszystko.
Nic zatem dziwnego, e drenie prawej doni odczuwa niczym plam na honorze.
Konstatacja, e nie panuje nad czci samego siebie, wywoywaa w nim wcieko.
Gdy gocie, zaskoczeni, zatrzymywali na tej doni wzrok, Hitler, instynktownym ruchem, przykrywa j drug doni.
Mimo wszystkich podejmowanych wysikw nigdy nie udao mu si opanowa tego drenia.
Tak jak powoli traci kontrol nad niektrymi ruchami swojego ciaa, tak do koca pozosta panem swych emocji.
Gdy w trakcie prywatnej rozmowy dowiadywa si o jakiej katastrofie, potrafi zachowa zimn krew i spokojnie kontynuowa wymian uwag.
Jedynie ruch szczk zdradza jego emocje.
Przypominam sobie na przykad zniszczenie przez RAF tamy w dolinie Edertal, co spowodowao powd na duej czci zagbia Ruhry.
W trakcie czytania tej wiadomoci jego twarz przybraa co prawda kamienny wyraz, ale to byo wszystko.

Nikt nie byby w stanie zauway, e wanie spad na niego tak ciki cios.
Dopiero po kilku godzinach, a czasami nawet po kilku dniach, wraca do tego wydarzenia i wtedy dawa wyraz swej bezsilnej wciekoci.
Hitler potrafi rwnie z zadziwiajcym mistrzostwem zachowywa tajemnice.
By przekonany, e kady z jego wsppracownikw powinien dokadnie zna tylko te rzeczy, ktre s mu niezbdne do wykonywania swoich funkcji.
Nigdy nie komunikowa nam wasnych sekretnych zamiarw ani nie wprowadza nas w plany, nad ktrymi pracowa.
Nigdy nie uczyni wobec nas najmniejszej aluzji co do operacji, ktre przygotowywa.
Pocztek kampanii zachodniej by tego uderzajcym przykadem.
10 maja 1940 roku poinformowa on swoje otoczenie, e jeszcze tego wieczoru musi wyjecha.
Nie pado ani jedno sowo na temat celu i powodw tej nagej podry.
Gdy kto postawi pytanie, jak dugo go nie bdzie, odpowiedzia wymijajco, e by moe pitnacie dni, moe miesic, a nawet, w tym przypadku, rok.
Wszyscy, ktrzy musieli mu towarzyszy, pojechali samochodem w kierunku Staaken - bylimy przekonani, e polecimy gdzie z tamtejszego lotniska.
Jednak, ku naszemu zdziwieniu, minlimy Staaken i doczylimy do Hitlera w jego pocigu specjalnym, ktry wyruszy na pnoc Niemiec.
Gdy tylko wsiedlimy, zaczy si komentarze.
Kademu, kto niemiao prbowa si zapyta, czy moe jedziemy do Norwegii, odpowiada twierdzco, a nawet artobliwie si upewnia, "czy nie zapomniaymy o kostiumach kpielowych".
Pocig jecha na pnoc a do Ulsen, gdzie, w rodku nocy, nieoczekiwanie skrci na zachd.
Zamiast dotrze do Norwegii, znalelimy si nazajutrz o wicie w Miinster-Eifel, skd dojechalimy do wojennego stanowiska dowodzenia Fiihrera.
Wiem, e Eva Braun nie bya wtajemniczona w aden z jego planw.
Latem 1941 roku, gdy powzi decyzj o rozpoczciu kampanii wschodniej, przeprosi j, e musi wyjecha na kilka dni do Berlina, ale te zapewni, e wkrtce wrci.
W rzeczywistoci pojecha do swojej kwatery gwnej w Prusach Wschodnich, skd kierowa pierwszymi uderzeniami na Rosj.
Rozdzia 2 Nie ma takiego tematu, o ktrym wczeniej ju kto by nie pomyla.
Hitler Wypowiadajc t formu, Hitler rozpoznawa samego siebie, gdy nie by umysem twrczym.
Caa jego wiedza bya owocem wieloletniej, uporczywej pracy pamiciowej.
Jego pami, podobna do gbki zanurzonej w wodzie i po prostu zadziwiajca, chona z lektur i z rozmw wszystko, co mogoby mu przynie jaki poytek.
Ju od modego wieku Hitler przejawia nienasycony gd lektur.
Opowiada mi, e w okresie swej trudnej modoci w Wiedniu przeczyta wszystkie piset ksiek, ktre skaday si na zbir jednej z miejskich bibliotek.
Ta pasja do przegldania i przyswajania sobie ksiek na najrniejsze tematy pozwolia mu poszerzy wiedz w niemal wszystkich dziedzinach literatury i nauki.
Zawsze zadziwia mnie atwoci, z jak na przykad charakteryzowa jaki region geograficzny, wygasza skrzc si szczegami prywatn prelekcj z historii sztuk piknych albo rozprawia na wysoko specjalistyczne tematy z dziedziny techniki.
Wszyscy, ktrzy stali z nim w jednym szeregu na pocztku jego kariery trybuna ludowego, byli zadziwieni  rozlegoci jego wiedzy.
Ju wtedy potrafi narzuca sw wol otoczeniu, wykorzystujc nadzwyczajn zrczno, z jak posugiwa si sw pamici.
W duej mierze wanie dziki temu zyska bezgraniczne oddanie surowych i nieokrzesanych ludzi, ktrzy tworzyli pierwsz ekip jego zwolennikw.
Ta nadzwyczajna umiejtno pozwalaa mu wygasza pomienne przemwienia na temat historii Austrii, prowadzi prawdziwe wykady o knowaniach Domu Habsburgw i przejmujco opisywa konajce Niemcy.
Rwnie dobrze potrafi bez koca mwi na temat konstrukcji kociow, klasztorw i zamkw, wykazujc przy tym oszaamiajc wrcz znajomo szczegw.

Nawet w latach, ktre nastpiy po jego uwizieniu w Landsbergu, z wielkim samozaparciem uzupenia sw wiedz na temat zabytkw historycznych w rnych krajach Europy.
Schlebia sobie czsto, e zna wicej ich szczegw architektonicznych ni niejeden ekspert z kraju, w ktrym ta czy inna budowla si znajduje.
Oficerowie z jego sztabu i dowdcy wielkich jednostek Wehrmachtu przyznawali rwnie, e jego znajomo struktury organizacyjnej armii, cznie z najmniejszymi jednostkami, przekraczaa wszelk wyobrani, a jego wiedza na temat uzbrojenia i wyposaenia wojskowego bya po prostu fenomenalna.
Pamitam, jak pewnego dnia ekspert do spraw marynarki wojennej prowadzi z nim do oywion dyskusj na temat szczegw technicznych zwizanych z turbinami parowymi instalowanymi na nowoczesnych krownikach.
Nieustpliwo, z jak Hitler sprzeciwia si jego argumentacji, zdenerwowaa go do tego stopnia, e straci zimn krew i rzuci niemal pogardliwie:  "Jak pan moe twierdzi podobne rzeczy, skoro nie ma pan pojcia o sprawach czysto technicznych?".
Hitler nie zareagowa brutalnie, tak jak zrobiby to przy innych okazjach, lecz poprosi eksperta, aby usiad, po czym zrobi mu wykad tak bogaty w szczegy, e zadziwiby tym nawet profesorw ze szkoy marynarki.
Podczas niekoczcych si, codziennych dyskusji ze swoimi doradcami z Wehrmachtu, w trakcie ktrych podsumowywa biec sytuacj, nie przestawa ich zadziwia.
Zna doskonale wszystkie wydarzenia na rozlegych obszarach frontu, zna dotychczasow drog kadej wanej jednostki, wiedzia, jakie rodki zostay zaangaowane w kad operacj i kade przegrupowanie oddziaw w czasie wojny manewrowej.
Zaznajomiony by ze struktur kadej grupy armii a do pukw wcznie oraz jednostek specjalnych, takich jak oddziay przeciwpancerne do zwalczania czogw.
Burmistrz Monachium, z ktrym lubi rozmawia o planach rekonstrukcji i upikszenia miasta, opowiada mi czsto o swym zdziwieniu faktem, e Hitler pamita o najbardziej nawet bahych szczegach ich dyskusji sprzed wielu miesicy.
Zdarzao mu si sysze Hitlera mwicego z wyrzutem w gosie: "Czy nie mwiem panu p roku temu, e ten detal nie jest w moim gucie?", a nastpnie powtarzajcego niemal sowo w sowo ca wymian myli, jaka ongi miaa miejsce na temat tego wanie szczegu.
W jego pamici nie byo adnych luk.
Rozcigaa si ona nie tylko na nazwy, pimiennictwo i liczby, ale te z niezwyk atwoci potrafi sobie przypomina twarze.
Bez najmniejszego trudu umieszcza w czasie i przestrzeni okolicznoci, w jakich spotka kiedy swoich rozmwcw.
Pamita wszystkie osoby, ktre pozna w swym ruchliwym  yciu i czsto potrafi przypomnie sobie najdrobniejsze szczegy dotyczce tych spotka.
Mg z detalami opowiedzie przebieg i opisa atmosfer wszystkich wiecw propagandowych, na ktrych zabiera gos.
Koledzy z wiedeskiej modoci, towarzysze wojenni, kompani z okresu walki o wadz i krzykliwa gromada tych, ktrzy stali u jego boku a do zwycistwa - wszyscy oni byli zapisani w jego pamici wraz z ca ich charakterystyk.
Gdy Hitler by w dobrym humorze, opowiada nam dla zabawy o szczegach wielkich przyj odbywanych w poprzednich latach w Kancelarii Rzeszy.
Jego pami wzrokowa pozwalaa mu opisa stroje artystw i innych obecnych wwczas osobistoci, a take odtworzy drobne uprzejmoci i powane rozmowy, ktre prowadzi z tym czy innym gociem.
Podobnie byo z wraeniami, jakie wynosi z ogldanych kiedy sztuk teatralnych lub filmw.
Z niewyobraaln plastycznoci potrafi wskrzesi sztuki, ktre widzia w modoci.
Wylicza nazwiska aktorw i pamita nawet, co o jakiej sztuce pisali krytycy!
Jak ludzki mzg mg zapamita tyle rzeczy i faktw!
Nie ulega wic wtpliwoci, e Hitler od urodzenia by wyposaony w nieprzecitn pami.
Jednak prawdziwa jego tajemnica tkwia w tym, e wytrwale, dzie po dniu t pami rozwija i wiczy.

Tumaczy nam, e czytajc, stara si uchwyci i zgbi najwaniejsze wtki tematu.
Mwiam ju, e w czasie nocnych herbatek i pogawdek przy kominku mia mani opowiadania nam o tym, co zachowa z jakiej lektury - aby utrwali j sobie w pamici.
Ta gimnastyka umysowa staa si u niego istotn potrzeb.
Hitler by przekonany, e wikszo czytelnikw to ignoranci, ktrzy nie potrafi wycign adnego poytku  z lektury.
Jeli w pracy by raczej chaotyczny i nie cierpia przegldania i sporzdzania adnotacji w dokumentach, to pami mia zorganizowan wspaniale - pami poszufladkowan, z ktrej potrafi czerpa korzyci.
Niemniej, w swoim staym pragnieniu przewyszania rozmwcw i zaskakiwania ich rozlegoci wasnej wiedzy, bardzo uwaa na to, aby nie zdradzi rde swych wiadomoci.
Znakomicie potrafi stwarza wraenie, e to, co gosi, jest owocem jego wasnej refleksji i zmysu krytycznego.
Mg cytowa cae strony tak, jakby mwi o osobistych przemyleniach i wasnym dorobku intelektualnym.
Prawie wszyscy, z ktrymi rozmawiaam na ten temat, byli przekonani, e Hitler by gbokim mylicielem, obdarzonym szczeglnie przenikliwym i subtelnym umysem analitycznym.
Pewnego dnia sama zapragnam si o tym przekona.
Hitler zaskoczy nas prawdziwym wykadem filozoficznym na jeden z jego ulubionych tematw.
Ku mojemu zdziwieniu stwierdziam, e caa ta jego tyrada nie bya niczym innym, jak cytowaniem tekstw Schopenhauera, ktre akurat niedawno czytaam.
Zebraam w sobie ca moj odwag i zapytaam go o ten dziwny zbieg okolicznoci.
Hitler, lekko zaskoczony, bysn w moim kierunku swym nieprzeniknionym spojrzeniem, a nastpnie uczonym i protekcjonalnym tonem odpowiedzia: "Nie zapominaj, moje dziecko, e nasza wiedza prawie zawsze ma swoje rdo w innym czowieku.
Kady z nas wnosi do nauki jedynie ma cegiek".
W podobnie przekonujcy sposb Hitler opowiada o sawnych ludziach, o innych krajach, miastach, budowlach, przedstawieniach teatralnych itd., itp., mimo e nigdy ich nie pozna ani nie widzia.
Nieznoszcy sprzeciwu  sposb, w jaki si wyraa, i czystej wody dialektyka, w jakiej formuowa swoje myli, przekonyway suchaczy, e rzeczywicie widzia lub przey to, o czym mwi.
Zadziwiajce bogactwo szczegw w jego dugich opowieciach pozwalao wierzy, e chodzi o sprawy, ktre sam gboko przemyla lub ktrych sam dowiadczy.
Ale i tu szybko zwietrzyam podstp.
Pewnego dnia wygosi w naszej obecnoci ostr krytyk przedstawienia teatralnego, ktrego, o czym dobrze wiedziaam, w ogle nie oglda.
Wyraziam lekkie zdziwienie, e nie widzc sztuki, wysuwa tak cikie oskarenia pod adresem reysera i aktorw.
Poderwa si na to, jakby go uksia tarantula, i odpowiedzia: "Ma pani racj, ale...
pani Braun j widziaa i opowiedziaa mi o swoich wraeniach".
Ten nadzwyczajny dar, ktry dobre wrki zoyy w jego koysce, z czasem zacz si zmniejsza.
W ostatnich latach wojny doszam do wniosku, e jego pami, ku jego wielkiej rozpaczy, nie pozwala mu ju odgrywa roli myliciela i genialnego inyniera.
W tej dziedzinie, jak zreszt w wielu innych, wrci do szeregu.
Osabienie tej zdolnoci spowodowao utrat najwaniejszych znamion jego prestiu.
Niezalenie od tego, bdem byoby twierdzi, e Hitler z t sam pasj zajmowa si wszystkimi dziedzinami myli ludzkiej.
Jeli sztuka, technika i historia byy jego ulubionymi tematami, to jednak jego wyksztacenie wykazywao znaczce braki.
Dlatego te mia bardzo mgliste pojcie na temat prawa i problemw legislacyjnych.
Finanse publiczne nuyy go i nie mia adnego zrozumienia dla zagadnie administracyjnych.
Znakomity organizator, gdy chodzio o struktur wasnej partii, ca administracj pastwow odda w swobodne uywanie  swym gauleiterom i innym wysokim funkcjonariuszom.

Niewybaczalne naduycia mogy by popeniane po prostu dlatego, e Hitler tymi problemami si nie interesowa.
Ten bezwad i ta niech do spraw administracyjnych tumacz po czci wpyw, jaki mia na niego reichsleiter Bormann.
Bormann, rozszalay organizator i prawdziwy herkules papierkowej roboty, "odwala" za Hitlera spor cz pracy, uwalniajc go od wszystkich nucych problemw.
Nie byo to jednak a tak bezinteresowne - trzymajc Hitlera z dala od wydarze, ktre pustoszyy morale narodu, Bormann stawa si powoli utajonym panem Niemiec.
Hitler uwaa go za jedynego spord swoich wsppracownikw, ktry potrafi uj jego koncepcje i idee w zrczne i jasne formuy.
Czsto, gdy omielalimy si ostrzec, e opinia publiczna uwaa metody administracyjne Bormanna za nieludzko surowe, odpowiada nam tonem nieznoszcym sprzeciwu, jakim mia zwyczaj ucina kopotliwe pytania: "Wiem, e Bormann jest brutalny.
Ale wszystko, co mu powierzyem, wykonuje z godn podziwu dokadnoci; wszystko, co czyni, ma rce i nogi".
Hitler wiedzia, e Bormann wymaga od swych podwadnych cakowitego powicenia i absolutnej skutecznoci.
Jeli dochodziy do niego skargi pracownikw, odrzuca je, tumaczc, e Bormann sam pracuje jak w: "To dziki jego surowoci i jego bezkompromisowym metodom udaje mu si realizowa wielki program, ktry mu powierzyem".
Innym razem wychwala przed nami Bormanna, wykrzykujc: "Jego raporty s szczegowe i wymuskane do tego stopnia, e mog si pod nimi ju tylko podpisa.
Z Bormannem pozbywam si sterty dokumentw w dziesi minut, a z innymi musiabym siedzie godzinami, eby podj te same decyzje.
Gdy mu mwi, e za p roku ma mi przypomnie to czy inne zagadnienie, mog by pewny, e w okrelonym dniu to zrobi.
On jest przeciwiestwem swojego brata, ktry o wszystkim zapomina".
Albert Bormann, o ktrym mowa, pracowa w sekretariacie Hitlera.
Brat go nie znosi, bo oeni si z kobiet, ktra mu si nie podobaa.
Kariera Martina Bormanna doznaa nagego przyspieszenia po wyjedzie Hessa do Anglii.
Jeszcze tego samego wieczoru, gdy dotara wiadomo o synnej ucieczce Hessa, urzdzi on wielkie przyjcie w swojej willi w Obersalzbergu, jakby witowa szczliwe wydarzenie.
Pniej, dziki wymylnym intrygom, udao mu si odsun Wilhelma Briicknera, ktry mia siln pozycj u boku Hitlera od czasw heroicznej walki o wadz.
Od tej pory, czujc, e ma na to przyzwolenie, rzeczywicie zacz si panoszy.
Wszystkie kluczowe stanowiska w sztabie Hitlera systematycznie obsadza ludmi ze swojego nadania.
Z makiaweliczn zrcznoci potrafi przenikn do wszystkich sub i po pewnym czasie niewielu byo ju takich wsppracownikw Fiihrera, ktrzy nie zostali mniej lub bardziej wcignici w siatk korupcji i donosicielstwa, ktr stworzy.
Bormann sta si szar eminencj, czowiekiem, bez ktrego Hitler nie mg si obej.
To za jego spraw Briickner zosta zastpiony przez Schauba, czowieka bez klasy i charakteru.
Szkodliwa rola tego ostatniego polegaa na podszeptywaniu asemu na pochlebstwa Fuhrerowi informacji zrcznie dozowanych przez intryganta Bormanna.
W ostatnich latach wojny reichsleiter rzdzi w kwaterze gwnej niczym udzielny wadca.
Prawie cay personel zosta zastpiony kreaturami na jego odzie, ktre wyciga z rynsztoka, eby umieci na podanych stanowiskach.
Nie trzeba dodawa, e ci geszefciarze byli cakowicie oddani swemu dobroczycy i spieszyli z relacjonowaniem mu najmniejszych nawet plotek.
Stajc si panem sytuacji i nie obawiajc si ju niczego ze strony otoczenia Hitlera, Bormann stara si odsuwa kade niebezpieczestwo, ktre mogoby mu grozi z zewntrz.
Krok po kroku budowa on wok Hitlera prawdziwy chiski mur, ktry mona byo pokona tylko pod warunkiem, e znao si haso i ujawnio mu cel wizyty.
Bormann uzyska dziki temu cakowit kontrol nad wszystkimi trybami i trybikami Rzeszy.

Przypominam sobie na przykad, jak w marcu 1945 roku gauleiterzy Hofer i Forster z marchii wschodnich przyjechali do Berlina, aby zda raport Hitlerowi bez uprzedniego referowania go Bormannowi.
Gdy zausznicy tego ostatniego przekazali mu co si wici, ten przerwa natychmiast swj pobyt w Obersalzbergu i pospieszy do Berlina, aby pokrzyowa zamiary gauleiterw, straszc bliskim atakiem armii rosyjskiej na ich terytoria.
Bormann napomnia ich brutalnie, e prbowali dziaa poza jego plecami, po czym poradzi im, aby wracali do siebie i zajli si przygotowaniami do obrony, a nie intrygowali w Berlinie.
Bormann nie mia adnego przyjaciela; jedynym, jakiego znam, by Hermann Fegelein, szwagier pani Braun.
Wydaje si, e tych dwch czyo solidne koleestwo, co nie przeszkodzio jednak Bormannowi wyda rozkaz rozstrzelania Fegeleina, gdy ten prbowa potajemnie opuci Berlin na kilka dni przed jego upadkiem.
Bormann by bezspornie zym duchem Hitlera.
Jego dza wadzy bya nienasycona.
Nie tylko udao mu si  doprowadzi do cakowitej, fizycznej i duchowej, izolacji swego zwierzchnika i do naszpikowania caego jego otoczenia swoimi sugusami, ale potrafi te znakomicie miesza szyki za kadym razem, gdy wyczuwa okazj do osignicia dla siebie korzyci.
Mogabym przytacza niezliczone przykady robienia przez Bormanna afery na skal pastwa z niewiele znaczcego incydentu.
Oto jeden z tysica.
Pewnego dnia DNB opublikowaa notatk o tym, e jaki wiejski gospodarz zosta skazany na dwa miesice wizienia za to, e zachowywa do wasnej konsumpcji litr mleka dziennie.
Fotografowi Hoffmannowi, przy ktrym ta notatka bya akurat odczytywana, a ktry rwnie by wacicielem gospodarstwa, wyrwaa si uwaga: "W takim razie ja powinienem dosta kilka lat, bo za kadym razem, gdy odwiedzam swj majtek, zabieram ze sob pi litrw mleka".
To nieostrone wyznanie powtrzy wiernie Bormannowi jeden z jego szpicli, a ten natychmiast chwyci za swoje najpikniejsze piro, aby napisa do przestpcy dosownie: "Fiihrer nakaza mi, abym ci przypomnia, e zgodnie z obowizujcymi przepisami masz prawo tylko do p litra mleka".
Za kadym razem, gdy dawny towarzysz Hitlera wspomnia nierozwanie, e zauway, i ten lub inny wpywowy czowiek partii naruszy istniejce przepisy, Bormann natychmiast wykorzystywa ten fakt, wysyajc do delikwenta list, ktry zawsze zaczyna si od sw: "Wedug owiadczenia takiego to a takiego pana, na podlegym wam odcinku stwierdzono nastpujce anomalie...".
Ostatni przykad scharakteryzuje metod, jak Bormann stosowa, aby odsun od Hitlera tych wszystkich,  ktrych ba si ze wzgldu na ich otwarto i moliw krytyk.
Pewnego dnia fotograf Hoffmann otrzyma od Bormanna telefoniczn wiadomo, e suba wywiadowcza podejrzewa go o nosicielstwo prtkw paratyfusu, w zwizku z czym od tej chwili musi powstrzyma si od spotka z Fuhrerem.
Hoffmann, przeraony t informacj, podda si szeciomiesicznej obserwacji medycznej u najwikszych specjalistw w Wiedniu; rezultat by negatywny.
W marcu 1945 roku wrci do Berlina, aby oczyci si z oszczerstwa, ktrego pad ofiar.
By wanie w stowce Kancelarii, gdy Bormann, przechodzc obok jego stolika, rzuci wciekle: "Jednak wrcie!
Lepiej by zrobi, gdyby zosta tam, gdzie bye.
Zamiast robi interesy z tymi swoimi obrazami, lepiej by wskaza, gdzie najlepiej zestrzeliwa wrogie samoloty".
P godziny pniej do tej samej sali wszed Hitler.
Zmczonym gestem da znak swoim gociom, aby sobie nie przeszkadzali.
Hoffmann mimo to wsta, eby przywita si z Fuhrerem.
Ten potraktowa go bardzo chodno i zapyta z pewn nut obawy, czy rzeczywicie ju wyzdrowia.
arliwe protesty Hoffmanna i okazanie zawiadczenia lekarskiego, e nigdy nie by chory na tyfus, nie zdoay przekona Hitlera.

Od tej pory unika spotka ze swym nadwornym fotografem i by guchy na wszelkie argumenty, jakie tamten przytacza na swoje usprawiedliwienie.
Dowiedziaam si pniej, e Bormann insynuowa moliwo, i Hoffmann wysa do Wiednia swego syna, ktry mia tak samo na imi, a wic zawiadczenie lekarskie mogo by sporzdzone dla tego wanie syna.
Hitler by wystarczajco atwowierny, aby wzi t perfidi na serio.
I zowieszcza komedia, ktra pustoszya morale narodu, trwaa nadal.
Rozdzia 3 Mwic czsto na ten sam temat, udaje nam si w kocu uchwyci i zapamita najwaniejsze wtki.
Hitler W ostatnich swych latach Hitler prowadzi coraz bardziej nieuregulowany tryb ycia.
Jeli u wikszoci miertelnikw stay porzdek dnia wyznaczany jest posikami, to ycie Hitlera regulowane byo wycznie tymi sawnymi konferencjami, podczas ktrych bez koca analizowano biec sytuacj.
Czas trwania owych seansw by nad wyraz elastyczny - od jednej do czterech godzin, a nawet duej.
W tej samej mierze przesuwane wic byy pory posikw.
Hitler zwyczajowo jada niadanie okoo 11:30.
Obiad odbywa si midzy 14:00 a 17:00, a kolacja midzy 20:00 a 24:00.
Po kolacji robi sobie godzinny odpoczynek, aby potem zwoa drug "Lagebessprechung", ktra czsto trwaa do witu.
Po rozwianiu niepokojw strategicznych, Hitler zarzdza herbat midzy czwart a pit rano.
W ostatnich latach towarzyszyy mu w tym tylko sekretarki, a czasami rwnie jego adiutant Schaub lub doktor Moreli.
W 1944  roku zdarzao si, e wybijaa sma rano, a ja wci siedziaam u Hitlera i z cakowicie udawanym zainteresowaniem suchaam jego wywodw.
Hitler mg mwi w nieskoczono.
To zawsze on by si napdow rozmowy.
Przeksztacaa si ona czsto w jego monolog bez koca, w ktrym prezentowa swj punkt widzenia na najprzerniejsze tematy.
W tych pogawdkach poruszane byy najbardziej niespodziewane wtki.
Hitler, to prawda, z rwnym powodzeniem i werw mg dyskutowa na kady temat.
Jeszcze dzisiaj zadaj sobie pytanie, dlaczego powica nocny wypoczynek na przedstawianie swych teorii audytorium, ktre zamiast sucha tych monotonnych wynurze, chtnie poszoby spa.
Gdy jakie zagadnienie szczeglnie go nurtowao, lubi dyskutowa o nim bez koca.
Tumaczy nam, e wane jest dla niego samo wyuszczanie problemu, bo pojawiajce si sowa zawsze otwieraj mu nowe horyzonty i pozwalaj zrozumie niuanse i przylegoci, ktrych pocztkowo nie zauwaa.
"Sowo - mwi nam - jest pomostem do nieznanych horyzontw.
Zwaszcza jzyk niemiecki, ze swoimi subtelnociami i precyzj, pozwala umysowi zagbi si w nowe rejony.
To wanie dlatego Niemcy byy wylgarni mylicieli i poetw".
Nie jestem w stanie opowiedzie wszystkiego, o czym mi mwi w trakcie tych nocnych herbat w cigu dziesiciu lat; przyznaj, e czsto zmczenie brao gr nad skupieniem i e tylko mechanicznie przytakiwaam, bdc mylami cakowicie nieobecna.
Podczas tych nocnych rozmw Hitler lubi przywoywa wspomnienia z dziecistwa.
Modo wynurzaa si  z gmatwaniny targajcych go myli zwaszcza wtedy, gdy by czym zmartwiony.
"Nigdy nie kochaem swojego ojca - tak mia zwyczaj mwi - ale tym bardziej si go baem.
By bardzo porywczy i bi mnie za nic.
Gdy zabiera si do wymierzania mi kary, matka caa draa ze strachu.
Pewnego dnia przeczytaem w jakiej powieci przygodowej, e miar odwagi jest nieokazywanie swojego blu.
Postanowiem wic, e wicej nie bd ju krzycza, gdy ojciec zacznie mnie bi.
Kilka dni pniej miaem okazj wystawi swe postanowienie na prb.
Matka, wystraszona, wybiega za drzwi.
Ja natomiast liczyem po cichu razy, ktre spaday na mj tyek.
Gdy jej z triumfem obwieciem, e dostaem ich trzydzieci dwa, krzykna, e chyba postradaem rozum.
Ale, rzecz dziwna, od tego dnia nie musiaem ju mych prb ponawia; ojciec nigdy wicej mnie nie dotkn".

Pniej, opowiada Hitler, gdy ju pozna tward rzeczywisto ycia, nabra do ojca ogromnego szacunku.
Podziwia go za to, e bdc wychowanym na wsi sierot, zdoa obj stanowisko drobnego urzdnika w administracji celnej.
Dziki swemu zmysowi oszczdzania i zamiowaniu do pracy, udao mu si kupi niewielkie gospodarstwo.
Hitler lubi te mwi o zaletach gospodarskich swojej; matki, dziki ktrym majtek rodzinny powoli, ale stale si powiksza.
O swoich siostrach natomiast mia zwyczaj mwi nie inaczej, jak o "tych gsiach".
Mia do nich pretensje, e nie wykazyway adnego zrozumienia dla jego ulubionego sportu, jakim byo strzelanie z flowera do szczurw panoszcych si na wiejskim cmentarzu.
 Przyzna si nam te, e w czasie narzeczestwa siostry Angeli radzi pretendentowi do jej rki, ktry by bardzo sympatyczny, eby zerwa zarczyny i nie obarcza si tak gupi gsi.
W szkole Hitler by szefem paczki zawsze gotowej do robienia kawaw.
Ju jako dziecko by nieustpliwy i wichrzycielski.
Pewnego dnia, gdy nauczyciel, przez roztargnienie, wezwa do tablicy Hittera, on nie ruszy si nawet z awki.
Nauczyciel spojrza na niego i powtrzy "Hitter".
Przyszy Ftihrer ani drgn.
Gdy w kocu nauczyciel straci cierpliwo, Hitler, cigle siedzc, odpowiedzia spokojnie: "Nie nazywam si Hitter, tylko Hitler".
Podczas lekcji religii uywa diabelskich forteli, aby rozzoci poczciwego wiejskiego proboszcza.
Prbowa udowodni swoim kolegom, e religii nie mona traktowa serio.
Pewnego dnia stwierdzi najzupeniej powanie przed ca klas, e to nie Bg stworzy czowieka, bo przeczyta w pewnej ksice, e czowiek pochodzi od mapy.
Nazajutrz, ku wielkiemu zaniepokojeniu nauczyciela religii, przynis na dowd dzieo Darwina.
Dyrektor szkoy wezwa matk Hitlera i zagrozi jej konsekwencjami, jeli nie przeszkodzi synowi karmi si rwnie niestosownymi lekturami.
Od najmodszych lat Hitler interesowa si dziewcztami.
Opowiada nam, e gdy pewnego wieczoru, w Linzu, spodobaa mu si jaka dziewczyna, od razu do niej podszed.
Gdy okazao si, e jest z matk, zwrci si do tej ostatniej z pytaniem, czy mgby je odprowadzi do samego domu, a przy okazji pomc im nie pakunki.
Rwnie w kuchni prbowa zwrci na siebie uwag, robic mapie miny.
Uywajc na przykad szczotki swojego ojca, wygadza sobie nieistniejce wsy.
Te bazenady wywoyway u dziewczt histeryczny miech, a jemu pozwalay cieszy si choby z tak drobnego sukcesu.
Lubi rwnie opowiada nam o swych pierwszych prbach z papierosami.
Gdy pewnego dnia wypali do poowy cygaro, poczu, e robi mu si niedobrze, i od razu pobieg do domu.
Matce powiedzia, e zjad wilcz jagod i boli go brzuch.
Wezwany natychmiast lekarz, co podejrzewajc, przejrza mu kieszenie i znalaz niedopaek.
"Pniej - doda Hitler - kupiem sobie dug fajk z porcelany.
Paliem jak straak, rwnie lec w ku.
Zdarzyo si kiedy, e przysnem, a kiedy si obudziem, pociel bya w ogniu.
Podjem wtedy decyzj, e ju nigdy nie bd pali, i do dzisiaj jestem wierny temu przyrzeczeniu".
Podobny incydent zdarzy si, gdy Hitler, rwnie w modoci, napi si wdki.
Zawsze miaam wraenie, e ciko byo mu wytumaczy powd, dla ktrego manifestowa a tak niech do alkoholu.
Fakt, e to ukrywa, podsyca tylko moj ciekawo.
Wreszcie moje nalegania odniosy skutek i opowiedzia mi nastpujc histori: "Po zdaniu egzaminu kocowego w szkole oblalimy ; wraz z kolegami to wydarzenie znaczn iloci litrw w wiejskiej obery.
Byem tak pijany, e kilka razy, w wiadomych celach, musiaem wybiega na podwrko.
Nastpnego dnia nie mogem znale wiadectwa, o ktre prosi ojciec.
Gdy moje poszukiwania okazay si daremne, musiaem pj do szkoy i poprosi dyrektora o wydanie kopii.

A on narazi mnie na najwikszy wstyd, jakiego doznaem w modoci, bo wrczy mi moje autentyczne wiadectwo, ktre byo cae pogniecione i poplamione -jaki chop wyowi je z kupy gnoju i zanis do szkoy.
Poczuem si wtedy tak poniony, e przez cae ycie nie przeknem ju ani kropli alkoholu".
W trakcie tych nocnych pogawdek Hitler ogarnia prawie wszystkie dziedziny ludzkiej myli.
Niemniej, czuam podskrnie, e czego w tych jego przemowach brakuje.
Nawet dzisiaj nie mogabym tego jasno okreli.
W caym tym gadulstwie brakowao, moim zdaniem, ludzkiego tonu, jakiej wielkoci ducha wiatego czowieka.
W bibliotece Hitlera nie byo autorw klasycznych i wszystkich dzie naznaczonych pitnem humanizmu i duchowoci.
aowa przede wszystkim, i dawa temu wyraz przede mn, e nie mia czasu na czytanie literatury piknej mwicej o problemach ducha i e skazany by na czytanie wycznie ksiek technicznych.
Ta negatywna strona jego wyksztacenia wyjania liczne niepowodzenia, jakich dozna pod wzgldem psychologicznym.
Sztuka zajmowaa bardzo wane miejsce w jego przemowach.
Antyczn Grecj i Rzym uwaa za kolebk kultury, w ktrej pojcia kosmosu, nauki i czystego rozumu znalazy swj pierwszy wyraz.
Czsto mwi mi o swym zadowoleniu z faktu, e w czasie podry do Rzymu i Wenecji mg podziwia niemiertelne arcydziea, ktre do tej pory widzia jedynie na reprodukcjach.
Hitler pogardza malarstwem wspczesnym.
Uwaa, e jest zbyt naznaczone tendencjami ekspresjonistycznymi i impresjonistycznymi.
Ta "zdegenerowana sztuka" - okrelenie ukute przez niego - bya, jego zdaniem, dzieem ydw, ktrzy wok tych bohomazw robili haaliw reklam, eby je droej sprzeda, podczas gdy sami wzbogacali swoje kolekcje wycznie dzieami starych mistrzw.
Niewielu niemieckich malarzy wspczesnych obronio si przed jego drobiazgow krytyk.
Niemniej, czsto kupowa ptna, ktre niezbyt mu si podobay, ale w takich przypadkach gr brao przekonanie, e oglnie naley popiera artystw.
"Dzisiejsi malarze - mwi - nigdy nie posid tej pieczoowitoci i cierpliwoci wobec szczegw, jak mieli ci z wielkich epok w sztuce".
A takowe istniay dla niego tylko dwie: antyk i romantyzm.
Widziaam, e by szczliwy jak dziecko, gdy pewnego dnia, za porednictwem Mussoliniego, udao mu si kupi synnego "Dyskobola" Myrona.
Nie potrafiabym jednak powiedzie, czy ten wylewny entuzjazm wynika jedynie z fascynacji sztuk, czy te by podszyty prn satysfakcj z posiadania takiego arcydziea.
Hitler lubi wydobywa na wiato dzienne starych mistrzw, ktrzy popadli w zapomnienie.
Gdy pewien antykwariusz umoliwi mu kupno synnej "Dumy we Florencji" Hansa Makartasa, jego entuzjazm sign zenitu.
Zaprosi nas, abymy przyszli podziwia to dzieo.
Sta przed wielkim ptnem, pogrony w penej uwielbienia kontemplacji, ktra dla mnie bya absolutnie niezrozumiaa.
Makabryczny temat, kolorystyka to-zielona, wszdzie peno trupw - wszystko to wywoao we mnie odraz.
Nie odwayam si jednak wspomnie o tym wraeniu - w obawie, e zepsuj mu rado.
Jego niech do "nowoczesnych" bya tak wielka, e z okazji otwarcia Kunsthalle w Monachium w 1937 roku zorganizowa rwnoleg wystaw sztuki nazwanej "zdegenerowan".
Miaa ona suy jako ostrzeenie dla tych, ktrzy z powodw snobistycznych mieli skonno do spoufalania si z now sztuk.
Przed otwarciem muzeum sztuki w Monachium, eksperci, przesiknici osobliwymi ideami Hitlera, przyjli 9 1450 obrazw, ktre uznali za najbardziej prawomylne spord 20 000 przysanych ze wszystkich zaktkw Niemiec.
Ale co im jednak nie wyszo, bo w przeddzie otwarcia wystawy Hitler przeszed j krokiem gimnastyka i odrzuci jeszcze 500 obrazw, ktre uzna za niegodne wystawienia.
Jedno pstryknicie palcami wystarczyo, aby znikny autentyczne dziea.

Byam pod wraeniem wielkiej liczby "goych bab", ktre jego ostracyzm uszanowa i, dugo pniej, powiedziaam mu o tym swoim zaskoczeniu.
Odpowiedzia, e zrobi to dla swoich onierzy; e w naturalny sposb ceni oni pikne akty.
Wracajc z frontowego bota, maj fizyczn potrzeb zapomnienia si w podziwie dla posgowego pikna.
Fiihrer zawsze by gotowy do nabywania nowych obrazw.
I nie przeszkadzao mu ich pochodzenie.
Fakt, e gwnym rdem obrazw byy zarekwirowane kolekcje, w najmniejszym stopniu go nie wzrusza.
Ostatni minister PTT [poczty] mia pomys wydania wikszej iloci znaczkw upamitniajcych historyczne wydarzenia.
Dochody z ich sprzeday byy wpacane na specjalny fundusz, z ktrego Hitler czerpa swobodnie na zakup dzie sztuki.
Jego wielk ide bya budowa muzew regionalnych w maych, prowincjonalnych miastach.
"W duych miastach - mawia - istnieje wiele muzew przeadowanych obrazami, ktrych nawet amator sztuki nie jest w stanie dokadnie obejrze, bo gin w ich przytaczajcej masie.
Uwaam, e naley odesa te obrazy do muzew prowincjonalnych, bo to obudzi przeszo wielu regionw, podkreli ich odrbno albo cechy rasowe ich mieszkacw.
Rodzinne miasto kadego artysty po- 50    winno by wyposaone w mae muzeum, ktre przechowywaoby pewn liczb jego dzie".
Hitler chcia rwnie stworzy inne kolekcje, na przykad historycznego uzbrojenia, ktre drzemay gdzie w zapomnieniu lub znajdoway si w rkach osb prywatnych.
Moliwe staoby si w ten sposb stworzenie z lokalnych muzew atrakcji turystycznej w maych miasteczkach, pozwalajcej zainteresowanym obcowa z dzieami sztuki na miejscu, bez odbywania dugich i kosztownych podry.
Najbogatsze w zbiory muzeum w Niemczech miao powsta w Linzu, ktry uwaa za swoje rodzinne miasto.
Wedug jego koncepcji, obrazy nie byyby tam wieszane w bezadnym natoku, lecz dla kadego dziea stworzono by odpowiedni opraw, kade z nich umieszczono by w oddzielnej sali, umeblowanej i udekorowanej w stylu epoki, w jakiej powstawao.
W ten sposb wszystkie prdy artystyczne rozkwitayby w swej wasnej atmosferze.
Hitler nie by jednak opanowany jedynie pasj kolekcjonersk.
W wieku modzieczym bardzo pragn wstpi do Akademii Sztuk Piknych w Wiedniu.
Prba rysunku, ktrej si podda, bya zadowalajca, ale nie mg zosta przyjty, poniewa rodzaj szkoy - ktr ukoczy - nie dawa mu prawa chodzenia na wykady.
Za kadym razem, gdy opowiada o tym bolesnym rozczarowaniu, stawa si pospny i zy.
Wygasza wtedy niezawodnie swj stay zarzut wobec niesprawiedliwoci losu, ktra sprawia, e wielu modych ludzi pozostaje w cieniu tylko dlatego, e pochodzi z biednych rodzin.
Z czasw modoci i z okresu wojny 1914-1918 zachoway si akwarele, na ktrych Hitler, nie bez talentu, z fotograficzn niemal trosk o szczeg, odtworzy zabytki i budowle publiczne.
 Malarstwo i rysunek pozostay "hobby" jego ycia.
Nawet w trakcie burzliwego okresu sprawowania funkcji szefa pastwa znajdowa czas na jego uprawianie.
W swoim biurze zawsze mia pod rk stert glansowanego kartonu, ktry wykorzystywa w chwilach odprenia do narysowania tego, co w danej chwili dyktowaa mu wyobrania.
By bardzo dumny z tych szkicw i z zazdroci ich strzeg.
Gdy chcia mi zrobi przyjemno albo wynagrodzi po wyczerpujcym dniu pracy, ofiarowywa mi jeden, ale zawsze podkrela wag tego gestu.
Hitler by prawdziwym pasjonatem architektury.
Przeczyta na ten temat niezliczon ilo ksiek i zna cechy charakterystyczne rnych stylw do najdrobniejszych szczegw.
Jeli niewiele mia zrozumienia dla stylu romaskiego, to z drugiej strony odrzuca styl gotycki, gdy uwaa go za zbyt przesycony chrzecijask mistyk.
Jego uwielbienie kierowao si przede wszystkim w stron baroku, ktrego najczystsze arcydziea wznosiy si w Drenie i w Wtirzburgu.

Nie trzeba podkrela jego entuzjazmu dla nowego stylu niemieckiego, ktrego by w pewnym sensie inspiratorem.
Kanony tego stylu, silnie przesyconego wzorami greckiego antyku, ustali wedug jego wskazwek architekt Troost.
Hitler zachowa dla niego gbok wdziczno za wykonane projekty.
W kad rocznic mierci architekta skada na jego grobie ogromny bukiet kwiatw.
Wiedza Hitlera w tej dziedzinie bya naprawd zadziwiajca.
By on w stanie przypomnie sobie wymiary i plany wszystkich wanych budowli na wiecie.
Jego zdaniem, z punktu widzenia urbanistycznego Pary i Budapeszt dominoway nad wszystkimi innymi stolicami.
W czasie wojny nieraz zwierza mi si, e jego najwikszym szczciem  byoby porzuci mundur i powici si wycznie sprawom sztuki.
Hitler opracowa tytaniczny program rekonstrukcji miast i zabytkw zniszczonych podczas wojny.
Chwali si, e wyda rozkaz, aby kady zabytek historyczny zosta sfotografowany w kolorze wewntrz i na zewntrz, bo umoliwi to, gdy nadejdzie pokj, jego dokadn odbudow.
Chcia, aby wiadectwa ycia kulturalnego minionych wiekw odrodziy si z ruin w caym swym dostojnym piknie.
Hitler by przekonany, e kolorowe fotografie pozwol ten zamiar zrealizowa.
Podczas narady ze swymi architektami jego entuzjazm dla wasnych pomysw udzieli si wszystkim.
W pewnym momencie wzi nawet kawaek papieru i kilkoma kreskami sporzdza szkice, ktrym nie brakowao rozmachu i precyzji.
Widziaam, e architekci i konserwatorzy zabytkw byli dosownie poraeni jego wiedz i oryginalnymi koncepcjami.
Nawet w czasie wojny znajdowa czas na dyskusje o architekturze i sztuce.
Zmiany, jakie wedug jego planw miay zaj po wojnie w Berlinie i Hamburgu, przytaczay swym ogromem.
W kadym swym wystpieniu Hitler powtarza: "Uczyni Berlin najpikniejszym miastem wiata".
Mwic te sowa, przyjmowa postaw nieposkromionej dumy.
Jego gos by donony, a gesty wykluczay jakikolwiek sprzeciw.
W najtrudniejszych okresach idea odbudowy Niemiec oywiaa go z nieoczekiwan si.
Gdy wyczerpany, z podkronymi oczami, wraca z narad, wystarczao, aby jaki ekspert zaproponowa mu przyjrzenie si nowym planom lub makietom, a natychmiast odzyskiwa sw witalno.
Jeszcze w marcu 1945 roku widziaam Hitlera przesiadujcego bez koca przy drewnianej makiecie Linzu, zrobionej wedle jego zamysw.
W takich chwilach zapomina o wojnie; nie czu zmczenia i godzinami tumaczy nam szczegy zmian, jakie zaplanowa dla swego rodzinnego miasta.
Muzyka, teatr i film interesoway go w mniejszym stopniu.
Pierwszestwo dawa Richardowi Wagnerowi, ktrego uwaa za genialnego odnowiciela niemieckiej mistyki.
Jzyk muzyczny mistrza z Bayreuth brzmia w jego uszach jak boska poezja.
Prawie sto czterdzieci razy uczestniczy w przedstawieniach niektrych jego utworw.
Najgbsze wraenia pozostawiay na nim "Piercie Nibelunga" i "Zmierzch bogw".
Pomaga Bayreuth finansowo i zamierza uatwi Niemcom przyjazd na festiwale, czynic z tego rodzaj narodowej pielgrzymki.
Niemiecki Front Pracy organizowa zbiorowe wyjazdy robotnikw i pracownikw.
Hitler i jego otoczenie uznawali za swj obowizek rozpowszechnianie entuzjazmu dla wagnerowskiego dziea we wszystkich warstwach spoecznych.
Oprcz Wagnera, liczyli si dla niego tylko Beethoven i Bruckner.
Moe jeszcze "Lieder" Brahmsa oraz kilka pasay Hugo Wolffa i Richarda Straussa zasugiwao na jego uznanie.
Hitler uwaa, e ma bardzo dobrze rozwinity such.
Gdy pogwizdywa sobie w obecnoci Evy Braun, a ta zwracaa mu uwag, e faszuje, przybiera uczon min i odpowiada: "To nie ja si pomyliem; to kompozytor zrobi w tym miejscu bd".
W pewnym okresie by dosownie oczarowany operetkami "Nietoperz" i "Wesoa wdwka".
Przypominam sobie z tego czasu, e co wieczr sucha pyty, siedzc przy kominku.

Nawet w biurze zdarzao mu si odkada prac, eby - stanwszy w oknie - z rkami w kieszeniach  i wzrokiem utkwionym w bezkresie nieba pogwizdywa te melodie.
By szczerym wielbicielem znanych aktorw i tancerek.
Obdarowywa je drogimi prezentami.
W czasie wojny przyjemno sprawiao mu wysyanie im paczek z kaw i ywnoci, a nastpnie otrzymywanie odpowiedzi z podzikowaniami.
W czasie dziaa wojennych zrezygnowa z organizowania dorocznego, wspaniaego przyjcia dla wielkich artystw.
Widywa tylko prezesa Przyjaci Artystw Niemieckich - reysera von Ahrendta.
Ten ostatmi czsto odwiedza nas w kwaterze gwnej, wic si rzeczy bra udzia w synnych herbatkach.
Hitler wypytywa go o losy kadego ze znanych sobie artystw, a przy poegnaniu zawsze ciska mu rk i powtarza zrezygnowanym gosem: "To dobrze, e przychodzi pan od czasu do czasu, aby podzieli moj samotno.
Jest pan dla mnie jedynym ywym cznikiem ze wiatem snw, do ktrego nie mam ju dostpu".
Rozdzia 4 Nie mog sobie pozwoli na chorowanie.
Hitler Te sowa lepiej charakteryzuj Hitlera ni niejeden dugi wywd.
Jak wszyscy ludzie, ktrzy uwierzyli, i zostali powoani do wypenienia historycznej misji, Hitler obawia si, e zabraknie mu czasu na wykonanie swego dziea.
To dlatego wanie, pod wpywem jego osobistych naciskw, wszystkie wielkie projekty byy opracowywane i realizowane z popiechem, ktry mia niewiele wsplnego z niemieckim, metodycznym duchem.
Plan czteroletni, uzbrojenie armii, prowadzenie przernych kampanii - wszystkie te pomysy i operacje byy prowadzone z takim popiechem, e zagranica nic z tego nie rozumiaa.
Sami Niemcy, ktrzy przecie pracowali zazwyczaj w sposb przemylany i uporzdkowany, byli zdumieni gorczkowym i nerwowym rytmem, z jakim przetaczay si wydarzenia i prace pod niestrudzonym, osobistym kierownictwem Hitlera.
Ile to razy syszaam okrzyki zdumienia ze strony gwnych postaci niemieckiego przemysu i wiata polityki: "Niemcy stay si prawdziwym domem wariatw.
Przeksztacamy i reformujemy z takim popiechem, e  cierpi na tym podstawowy porzdek.
Wszystko robione jest chaotycznie.
Oby tylko nie doprowadzio to do katastrofy!".
Hitler, ktry wymaga od swych podwadnych maksymalnego powicenia, by te surowy dla samego siebie i oddawa si pracy a do zupenego wyczerpania.
Z tego powodu problem jego zdrowia i dziwna historia jego osobistych lekarzy nabiera takiego znaczenia.
Naley sobie zada pytanie, czy obdna ideologia tego czowieka, czy jego niekontrolowane i nage reakcje pod wpywem przypadkowego impulsu mona uzna za konsekwencj jego sabego stanu zdrowia, do czego przyczyniaa si jeszcze cieplarniana atmosfera, do ktrej si przyzwyczai, czy te przeciwnie: jego zwyrodniaa natura potrzebowaa sztucznej atmosfery, aby zrodzi te niedorzeczne idee i koncepcje.
Faktem jest, e pod koniec ycia Hitler by ju tylko wrakiem czowieka, zarwno pod wzgldem fizycznym, jak i umysowym.
Ruina fizyczna i zwyrodnienie umysowe dokonyway si rwnolegle.
W pierwszych latach po objciu wadzy nie potrzebowa jeszcze specjalisty od chorb wewntrznych.
Jedynym odpowiedzialnym za jego stan zdrowia by dr Karl Brandt, ktrego Hitler uwaa za przyjaciela.
W cigu kilku lat Brandt odwoa si do dwch innych chirurgw wysokiej klasy, ktrzy rwnie podjli si niebezpiecznego zadania, jakim byo czuwanie nad jego dobrym samopoczuciem.
Hitler od zawsze cierpia na dolegliwoci odkowe i jelitowe.
Jednak krok po kroku choroba rozwina si do tego stopnia, e musia si podda nadzwyczaj rygorystycznej diecie.
Cho by wegetarianinem ju od 1931 roku, to ta dieta jeszcze bardziej zredukowaa liczb potraw, do ktrych przyrzdzania upowaniona bya jego kucharka.
Za rad jego fotografa Hoffmanna, zosta mu przedstawiony dr Moreli.
Ju w trakcie pierwszego badania stwierdzi on chorob cianki wewntrznej jelit.

Przez ptora roku Hitler regularnie przyjmowa specjalno Morella zwan "mutoflore".
Nie wiem, czy ten produkt prowadzi do poprawy stanu jelit, ale faktem jest, e egzema nogi, na ktr Hitler cierpia od dawna, bardzo szybko ustpia.
Tym nieoczekiwanym wynikiem dr Moreli zasuy sobie na wielkie zaufanie Fuhrera, ktry cigle spieszy si, aby maksymalnie wykorzysta dzie pracy, i dlatego objawy zwykego kataru wpdzay go w depresj lkow.
Konieczno pozostania w ku budzia w nim przeraenie.
Wielkim zatem sukcesem Morella byo to, e czsto specjalnymi zastrzykami udawao mu si powstrzyma chorob w zarodku.
Intrygi, jakie zawizyway si wok chorego, i walki, w jakie wdawali si ci, ktrzy mieli obowizek go leczy, nie stawiay w dobrym wietle otoczenia, jakie wybra sobie Hitler.
Profesorowie i akademicy niemal otwarcie manifestowali sw pogard dla Morella, ktrego niepokojca osobowo nie miaa w sobie nic protokolarnego.
By on cigle naraony na cierpk krytyk za zbyt due zaangaowanie we wasne interesy, za cigy niepokj o to, e zostanie pominity przy rozdawaniu orderw, za nieokrzesany, wschodni sposb bycia, za wtpliw czysto swoich instrumentw medycznych, a zwaszcza za tajemnicze i czsto uwaane za szkodliwe lekarstwa, ktre przepisywa Fuhrerowi.
Hitler tymczasem zdawa si nie przejmowa tymi atakami: "Ci idioci (co miao oznacza Brandta, Hasselbacha  itd.) nie byli w stanie mi uly ani znale prawdziwego specjalisty od chorb wewntrznych.
Oni by tylko wyzywali Morella od szarlatanw.
A Moreli mnie wyleczy.
Znika moja egzema, a i je mog ju do syta.
Oni zapominaj, e ja nie mam czasu na leczenie grypy w ku.
Od 1920 roku nie wziem ani jednego dnia urlopu.
Wiem wic o wszystkim; wiem, co si dzieje.
Gdy wypoczywam w moich ukochanych grach, praca w Berlinie toczy si nadal wedug moich wskazwek, jakbym by tu obecny.
Nie mam czasu na to, eby by chorym.
To wanie musz raz na zawsze zrozumie ci panowie".
Ale praca bez wytchnienia i zmartwienia wywoane niepowodzeniami wojennymi podkopay zdrowie Hitlera.
Od zimy 1941-1942, Moreli czuwa przy nim dzie i noc.
Co trzy dni robi mu zastrzyki doylne i dominiowe.
Pod koniec te tajemnicze zastrzyki byy mu robione prawie codziennie.
Moreli wyjani mi, e ta problematyczna surowica zawieraa sok z winogron, witaminy A, B, C i D, a take hormony.
W ostatnich latach Hitler mia napady wciekoci, po ktrych nastpoway bolesne skurcze odka.
W takich momentach Moreli przybiega na jego wezwanie, aby zaaplikowa mu rodek, ktrego sekret zna tylko on jeden, ale ktry przywraca pacjentowi cakowity spokj.
To lekarstwo uwaane byo przez Hitlera za absolutnie cudowne.
Zdrowie Hitlera zaczo si wyranie pogarsza na pocztku 1944 roku.
Jego prawa noga i lewa do wstrzsane byy drgawkami waciwie bez przerwy.
Mona sdzi, e ta noga bya lekko sparaliowana, bo ledwie ni powczy.
Za kadym razem, gdy Hitler si kad, sucy stara si pooy j na specjalnej poduszce.
Widziaam wtedy w spojrzeniu Hitlera wciek ochot, aby mu tego  zabroni, ale mona sdzi, e ulga bya tak dua, i wola znosi upokorzenie swej dumy ni przeszywajcy go bl.
Po zamachu 20 lipca 1944 roku, dr Giesing, ktry troszczy si o uszy Hitlera, odkry pewnego dnia na jego stole pastylki "antigas".
Zapyta go natychmiast, ile ich bra, a Hitler odpowiedzia: "Do szesnastu dziennie".
Dr Giesing wystraszy si myl, e dr Moreli pozwoli mu bra a takie iloci.
Zaalarmowano dyurnych lekarzy i po prawdziwie wojennej naradzie postanowiono oficjalnie uprzedzi Fuhrera o fatalnych skutkach dziaania tych tabletek na jego organizm.
Utrzymywali oni, e drenie doni i nogi, a take postpujce osabienie wzroku s w duej mierze wynikiem dziaania tego leku.

W tym czasie, reichsleiter Bormann odda proszki do analizy i otrzyma wyniki stwierdzajce, e s one cakowicie nieszkodliwe i e czowiek bez adnej obawy moe przyj tak ich ilo.
Bormann nie mia adnego problemu z przekonaniem Hitlera o dobrej wierze Morella i cay incydent skoczy si natychmiastowym wysaniem na urlop doktorw Brandta i von Hasselbacha.
Nie naley z tego jednak wnosi, e Hitler mia absolutne zaufanie do Morella.
Wrcz przeciwnie.
Jego nieufno wzrastaa niemal z dnia na dzie.
Kade lekarstwo proponowane przez Morella byo starannie przez niego ogldane.
Z wielk uwag czyta informacje na temat sposobu uycia i zawartoci leku.
Jeli ksztat ampuki by choby odrobin inny od poprzedniej, da wyjanie.
Chcia zna wszystkie, najdrobniejsze nawet szczegy, ktre spowodoway t zmian.
Tutaj, raz jeszcze, posuya mu jego pami.
Nie mia adnego problemu z zapamitywaniem wszystkiego, co wizao si z kadym lekarstwem.
Mia zwyczaj wcigania Morella w dugie dyskusje na temat waciwoci leczniczych proponowanych mu lekw.
Z zasady prbowa podwaa pewno siebie Morella.
Poniewa pami tego ostatniego nie bya zbyt dobra, trudno mu byo wytrzyma to zawoalowane ledztwo i odpowiada z podan precyzj na stawiane mu drobiazgowe pytania.
Za kadym razem, gdy pomyli si co do jakiego ; szczegu, Hitler beszta go, a tym samym dawa wyrazy utraty swojego zaufania.
Hitler bardzo cierpia z powodu tej nieustannej manii przeladowczej, w ktrej y; przyzna mi, e bez powodzenia prbowa si od niej uwolni. Rzeczywicie, trudno jest znale w historii innych mw stanu, ktrzy yliby w takiej psychozie podejrzliwoci i lku.
To szalestwo przeladowcze z pewnoci!
nie zapewniao Hitlerowi jasnoci umysu i oceny, ktre pozwoliyby mu unikn bdw popenianych ze lepym uporem w ostatnich latach jego rzdw.
Jego obawa przed zapadniciem na chorob zakanj bya co najmniej rwnie silna, jak obsesja na punkcie moliwego zamachu.
Gdy kto ze wsppracownikw nabawi si maego choby kataru, od razu otrzymywa zakaz zbliania si do niego.
Hitler uzasadnia te rodki ostronoci stale powtarzanym stwierdzeniem: "Nie mam ani czasu, ani prawa chorowa".
Gdy mimo jego ostrych imstrukcji jaki chory znalaz si w jego pobliu, natychmiast podejmowa rodki zapobiegawcze przeciw moliwemu zaraeniu.
W takim przypadku posuwa si nawet do wzmacniania swojej herbaty kilkoma kroplami alkoholu.
Lekarze czsto mi opowiadali, jak trudnym by pacjentem. Jego potrzeba dowiadywania si i rozumienia wszystkiego wymagaa godzin wyjanie nawet najmniejszej interwencji lekarskiej.
Za kadym razem przeglda gruby!
 sownik medyczny.
Gdy efekty zdrowotne jakiego lekarstwa wydaway mu si wtpliwe, gwatownie odmawia jego przyjmowania.
Najbardziej nawet naukowe i sensowne tumaczenia nie wywieray na nim adnego wraenia.
Te kontrowersje koczyy si niezmiennie wybuchami zoci Fuhrera, cho na pewno nie byy one tak gwatownie histeryczne jak te, ktre miewa wobec swoich generaw.
Hitler mia prawdziwy wstrt do rozbierania si w czyjej obecnoci.
Jeszcze w listopadzie 1944 roku odmawia, pod rnymi pretekstami, namowom dr.
Morella pjcia na przewietlenie.
Gdy w tym okresie lekarz pozwoli sobie na przypomnienie mu, e obieca podda si przewietleniu, Hitler traci nad sob kontrol i metalowe odamki jego gosu docieray a do holu, w ktrym siedziaam.
Hitler nie zmienia bynajmniej repertuaru swoich krzykw oburzenia wobec lekarzy.
"Czy pan sobie myli, e bdzie mi wydawa rozkazy!
Ja tu rzdz, i nikt inny!
Mam wraenie, e od pewnego czasu zbyt atwo pan o tym zapomina.
Jeli posunie si pan w tej bezczelnoci za daleko, natychmiast pana odprawi.
Jestem wystarczajco duym chopcem, eby wiedzie, co mam robi ze swoim zdrowiem".

Pewnego dnia Moreli omieli si poprosi go, aby poda prawdziwe przyczyny, dla ktrych odmawia pjcia na badanie.
Hitler odpowiedzia mu chodno: "Dlatego, e nie chc; to wszystko".
Moreli, z niestrudzon gorliwoci, zaproponowa mu inne lekarstwa.
Pewnego razu, zrozpaczony kolejn odmow Hitlera, wykrzykn: "Ale, mj Fuhrerze, czy nie wziem odpowiedzialnoci za czuwanie nad pana zdrowiem?
Czy kiedykolwiek co si panu stao!!!".
Hitler przebi go swym tajemniczym wzrokiem, w ktrym migota zy ogie, i kadc nacisk na kade sowo, delektujc si okrutnie kad sylab, wycedzi: "Moreli, jeli kiedykolwiek co by mi si stao, to wasze ycie rwnie nie byoby nic warte", i w nerwowym gecie zacisn do jakby na jego gardle.
Nic zatem dziwnego, e stan zdrowia Hitlera i jego stosunki z wasnymi lekarzami miay najbardziej dramatyczne nastpstwa dla caego jego otoczenia.
Nie mog poda konkretnego przykadu, ale jest pewne, e na niejedn decyzj, na niejedno spotkanie z zagranicznym dyplomat znaczcy wpyw miaa dyspozycja fizyczna, w jakiej akurat Hitler si znajdowa.
Stan zdrowia Fuhrera sta si prawdziwie narodowym problemem.
Wiem, e Himmler, w tajemniczy sposb pocigajcy za sznurki wszystkich wydarze w Trzeciej Rzeszy, rwnie chcia mie nad nim kontrol.
Std te Moreli nieustannie musia si strzec jego zakulisowych manewrw.
Gdy profesor Brandt i dr von Hasselbach stracili zaufanie Hitlera, zastpi ich mody lekarz z SS, dr Sturmfe-ger.
Dziki niemu nic nie uchodzio ju uwadze szefa czarnej formacji.
"Oko" Himmlera miao przede wszystkim ledzi poczynania Morella.
Ten, zauwaajc te manewry, y od tej pory w cigym strachu.
Gdy na pocztku 1944 roku Himmler wezwa go niespodziewanie do swej kwatery gwnej, Moreli, zanim wyjecha, zwierzy mi si z obaw, jakie go drczyy.
Wielk byo wic dla niego niespodziank, gdy okazao si, e Himmler wcale nie chce, aby opowiada mu o swoich specjalnych sposobach leczenia.
By bardzo uprzejmy i poprosi go, eby wpyn na swego pacjenta, aby ten zgodzi si podda zabiegom jego, Himmlera, masaysty, ktry cieszy si wielk zawodow reputacj.
Moreli odmwi nadania biegu tej probie, bo z gry wiedzia, e Hitler nigdy nie da si masowa nieznanemu sobie czowiekowi.
Nie wynikao to tylko z jego instynktownej podejrzliwoci, ale przede wszystkim z niechci do pokazywania si rozebranym.
Dopiero w ostatnich swoich miesicach Hitler podda si zabiegom tego masaysty.
Intrygant Himmler zrealizowa wic w kocu swoje zamysy.
Moreli zdawa sobie doskonale spraw z tego, e jest tylko pionkiem w szataskiej grze Himmlera.
Jego miertelny strach nieustannie balansowa midzy coraz bardziej nieprzyjemnym charakterem pacjenta, ktrym si zajmowa, a natrtnym dozorem, jakiemu zosta poddany przez szefa policji Trzeciej Rzeszy.
Hitler by optany pragnieniem, aby doy sdziwego wieku.
W rozmowach czsto wraca do tego problemu.
By przekonany, e pewnego dnia nauka bdzie w stanie przesun granice czasowe ludzkiego ycia.
Dowiadczenia laboratoryjne day ju obiecujce rezultaty.
Moreli przekona Hitlera, e sonie yj tak dugo, poniewa ywi si pewnym rodzajem trawy, ktra ronie w Indiach.
Jestem przekonana, e gdyby okolicznoci na to pozwoliy, to Hitler wysaby do Indii ekspedycj naukow.
Hitler liczy, e dziki swej wycznie wegetariaskiej diecie oraz powstrzymywaniu si od alkoholu i papierosw zyska kilka lat ycia, aby zakoczy dzieo swej ziemskiej misji.
Z drugiej strony, w ogle nie zdawa sobie sprawy, e sztuczne i przeciwne naturze ycie, ktre faktycznie wiedzie, musi nieuchronnie doprowadzi do przedwczesnej degeneracji fizycznej.
Ta anormalna strona jego ycia, ta zapalczywa praca po nocach, ktra pozwala mu jedynie na krtki sen dziki zaywaniu coraz wikszej iloci rodkw nasennych, zrobia z niego wrak czowieka w wieku, w ktrym normalni ludzie s u szczytu swych si.

  Powinnam doda, e Hitler nie uprawia adnego sportu.
Konie go przeraay, nieg budzi w nim zgroz, na socu le si czu.
Bardzo te ba si wody.
Nigdy nie pyn kajakiem.
Nie sdz, aby umia pywa.
Powiedzia mi ktrego dnia: "Ruchy, jakie czowiek wykonuje podczas wypeniania swej codziennej pracy, s wystarczajcym wiczeniem do utrzymania jego ciaa w dobrej formie".
Nie przeszkadzao mu to jednak podziwia niemieckich sportowcw.
Hitler niewiadomie rujnowa swoje zdrowie.
Zaczo si ono wyranie pogarsza od 1942 roku.
Coraz bardziej przeszkadzao mu nerwowe drenie doni.
Ataki furii koczyy si wyczerpaniem nerwowym i bolesnymi skurczami odka.
W takich kryzysowych momentach zawsze obecny by przy nim Moreli - ze strzykawk w rku, gotowy uly jego cierpieniu.
W kocu 1944 roku, po burzliwej dyspucie z Goeringiem, zachorowa na taczk.
I raz jeszcze Moreli musia uspokaja i przywraca do ycia ten naszpikowany lekarstwami ludzki wrak.  Rozdzia 5 Nigdy nie pocaowabym kobiety, ktra pali papierosy.
Hitler Hitler y rzeczywicie po spartasku.
Jada tylko wegetariaskie posiki i nie pi ani kawy, ani czarnej herbaty, ani alkoholu.
By tak przekonany o szkodliwym dziaaniu misa, alkoholu i nikotyny, e nieustannie powraca do tego tematu i chcia, abymy podzielali t jego niech.
Jedzenie misa, dowodzi, wyzwala potrzeb alkoholu.
Przyswajanie alkoholu skania do palenia; i w ten sposb jeden nag pociga za sob drugi, i wtrca cay nard w straszliwe jarzmo.
Nikotyna, jego zdaniem, jest nawet gorsza ni alkohol.
Uwaa j za niezwykle gron trucizn, ktrej opakane skutki ukazuj si dopiero po latach.
Mwi, e palenie czyni umys ograniczonym i zwa ttnice.
Pewnego dnia zaartowa: "Tak naprawd to najlepszym sposobem pozbycia si wrogw jest czstowanie ich papierosami".
Gdy kto odway si wyrazi w tej sprawie inne zdanie, Hitler strasznie si zoci.
Nieszcznik natychmiast traci cay szacunek w jego oczach.
Ile to razy mwi mi z ca powag: "Jeli kiedy zauwa, e Eva ukradkiem pali, natychmiast zakocz z ni znajomo".
  Hitler nosi si z myl, aby po wojnie wprowadzi zakaz sprzeday tytoniu i palenia papierosw.
By przekonany, e w ten sposb oddaby swemu ludowi najwiksz przysug.
Pienidz i wasno byy dla niego do mglistymi pojciami, ktrym nie nadawa adnego realnego znaczenia.
Jego jedyna potrzeba bogactwa sprowadzaa si do wielkich pokoi ozdobionych prawdziwymi gobelinami, starymi obrazami, cennymi bibelotami i kwiatami.
Uwaa si za czowieka, ktry nie umie i nie chce o siebie zadba.
Niewiele mia ubra i niczym szczeglnym si one nie wyrniay.
Moda w ogle dla niego nie istniaa.
Wystarczao mu, aby buty nie uwieray stp, a garnitury nie krpoway ruchw.
Poniewa zwykle w trakcie przemwie podkrela swe sowa gwatown gestykulacj, rkawy jego marynarek szyte byy bardzo szeroko.
Przymiarki u krawca byy dla niego istn tortur.
Aby sobie zaoszczdzi tych wizyt, kaza szy od razu trzy lub cztery garnitury w takim samym fasonie i czsto z tego samego materiau.
W ogle te nie wyszukiwa sobie krawatw: jeli jaki przypadkowo mu si spodoba, od razu kupowa p tuzina identycznych.
W czasie wojny nosi do munduru krawat na gumk, eby nie traci cennego czasu na jego wizanie.
Jeli w okresie po objciu wadzy widywano go zawsze owinitego w trencz koloru szarobeowego i szar czapk z weluru, to w ostatnich latach, gdy przyjeda do Ober-salzbergu, nosi lun, brudnoszar kanadyjk i szary kaszkiet z daszkiem o nieco przesadnych wymiarach.
Ten daszek prawie zupenie przesania grn cz twarzy i by staym powodem zdziwienia jego goci.
On jednak lekceway te wszystkie przyjazne krytyki, ktre czyniono, dowodzc, e daszek chroni mu oczy przed socem, ktrego nie cierpi.

Za kadym razem, gdy jego otoczenie lub gocie, ktrzy go bliej znali, sugerowali mu, aby ubiera si z nieco wikszym wyrafinowaniem, Hitler dsa si i ostentacyjnie okazywa swoje niezadowolenie.
Liczyy si dla niego tylko takie ubrania, w ktrych czu si wygodnie.
Nienawidzi ubierania si na oficjalne ceremonie.
Nie mg zrozumie, dlaczego trzeba si wciska w sztywne skorupy, eby przyj zagranicznych dyplomatw.
Rwnie smoking nie znajdowa aski wobec jego zmysu praktycznego.
W kocu kaza sobie zrobi smoking dwurzdowy, co znalazo wielu gorliwych naladowcw w jego otoczeniu.
Nigdy nie nosi biuterii ani zegarka na rk.
A do koca mia tylko gruby, zoty zegarek, ktry spoczywa, bez acuszka, w kieszeni jego marynarki.
Ten zegarek prawie nigdy nie chodzi.
Regularnie, jak w zegarku, zapomina go nakrci, co powodowao, e czsto pyta o godzin swoich pracownikw i goci.
Traktowa to z humorem i z pewn autoironi: "Znowu stan mj regulator!".
Prawd jest, e zegarek nie gra w jego oczach takiej samej roli, jak dla wikszoci miertelnikw.
Zegarkiem by dla niego sucy.
To on budzi go rano i w cigu dnia przypomina o najwaniejszych spotkaniach.
Hitler zawsze spa za zaryglowanymi i zamknitymi na klucz drzwiami.
Sucy puka o umwionej godzinie (zazwyczaj okoo jedenastej rano), woajc: "Dzie dobry, mj Fiihrerze!
Czas, ebycie ju wstali!".
Rwnoczenie kad pod drzwiami gazety i raporty dzienne.
Hitler przychodzi po nie i szybko przeglda.
Sucy nigdy nie widzia go rozbierajcego si lub w negliu.
 Okoo poudnia Hitler dzwoni, aby przyniesiono mu niadanie - w pierwszych latach skadao si ono jeszcze ze szklanki mleka i kawaka chleba dietetycznego.
Pniej jad ju tylko utarte jabko, a pod koniec - rodzaj kompotu przygotowywanego wedug przepisu szwajcarskiego lekarza.
Skada si on z mleka, patkw owsianych, utartego jabka, orzecha, cytryny i z kilku innych jeszcze produktw.
Podczas gdy Hitler zajty by pochanianiem tego niadania, jego adiutant raportowa mu pilne informacje i zdawa spraw z wydarze, jakie zaszy w nocy.
Nastpnie sporzdza plan dnia.
Gdy mieszka w Berghofie, mia zwyczaj spotykania si ze wsppracownikami w wielkim holu, gdzie wysuchiwa ich porannych raportw.
Przebywanie w tej sali o gigantycznych wymiarach byo dla niego fizyczn niemal potrzeb.
Chodzi po niej wzdu i wrzesz, cay czas dyskutujc ze swoimi rozmwcami.
Od czasu do czasu jego wzrok pada na onieone szczyty Alp, ktrych panoramiczny widok roztacza si z ogromnego okna, rozmiarami przypominajcego witryn sklepow.
Podczas tych narad Hitler czsto zapomina, e nadesza ju pora obiadu.
Gocie czekali wic cierpliwie na wielkim tarasie albo w swoich pokojach.
Kiedy wreszcie nadchodzi, wita najpierw Ev Braun, a nastpnie kadego z goci, przepraszajc przy tym za spnienie.
W pierwszych latach caowa w rk tylko kobiety zamne, ale pniej zacz to robi rwnie w stosunku do panien.
Nastpnie wita zaproszonych mczyzn i z duym zapaem wdawa si z nimi w rozmow, a do chwili, gdy maitre d'htel anonsowa: "Mj Fuhrerze, podano do stou.
Pan poprowadzi tak to a tak pani...".
Hitler rozglda si za swoj ssiadk przy stole, podstawia jej rami i prowadzi do sali jadalnej.
Za nim sza       Eva Braun pod rk z jego drugim ssiadem, i pozostae pary.
Przy stole Hitler zajmowa zawsze rodkowe miejsce, naprzeciw okien.
Po jego lewej rce siadaa niezmiennie Eva Braun.
Czas trwania posiku uzaleniony by od programu przewidzianego na popoudnie.
Atmosfera przy stole nigdy nie bya taka sama, lecz zmieniaa si w zalenoci od wydarze dnia.
Nastrj, w jakim by Hitler, odbija si we wszystkich jego zachowaniach i gestach.
Nic zatem dziwnego, e raz panowaa atmosfera lodowatej obojtnoci, a nastpnego dnia posikowi mg towarzyszy niespoyty zapa do rozmw.
Wszystko zaleao od chwilowego nastroju pana domu.

Hitler lubi przede wszystkim dania jednolite i mia widoczn sabo do fasoli.
Nastpne w kolejnoci byy groch i soczewica.
On i jego gocie dostawali takie same potrawy, z t tylko rnic, e jego danie nie miao adnego kontaktu z misem lub tuszczem.
Odmawia te picia misnego bulionu.
Mia rzeczywisty wstrt do misa.
By przekonany, e jego konsumpcja oddala czowieka od naturalnego ycia.
Gdy dyskutowalimy na ten temat, przytacza nam przykad koni i soni, zwierzt wyposaonych w wielk si, gdy tymczasem psy, zasadniczo misoerne, szybko si mcz.
Aby odstrczy wspbiesiadnikw od jedzenia misa, lubi rozprawia przy stole o tym, e miso reprezentuje materi martw i zgni.
Gdy jaka pani rzucaa mu bagalne spojrzenie, aby zaprzesta tych surrealistycznych opisw, to go tylko zachcao do jeszcze wikszej przesady.
W fakcie, e rozmowa na temat pochodzenia misa odbieraa biesiadnikom apetyt, widzia jedynie potwierdzenie swoich zasad.
W kadym razie, wobec goci zagranicznych nigdy tego dziwacznego prozelityzmu nie wiczy.
   Gdy z kolei wychwala swoj diet wegetariask, rozpywa si w euforycznych opisach sposobu, w jaki powstaj skadajce si na ni produkty.
Opowiada o rolniku obsiewajcym pole, ktry wykonuje przy tym szerokie i majestatyczne ruchy, potem o ziarnach wypuszczajcych korzenie, o wyrastaniu anw zboa, ktre nabieraj w socu zotej barwy.
Te sielskie obrazki przemawiay wedug niego za powrotem do ziemi i do naturalnych produktw, ktrych ta ziemia nam nie skpi.
Jednak owe poetyczne tyrady zawsze koczyy si jego ulubionym tematem: wstrtu, jaki jedzenie misa powinno wywoywa u wszystkich ludzi.
Mia mani opisywania krwawej pracy w rzeniach, uboju byda i krojenia go na pocie, co wywoywao mdoci u wspbiesiadnikw, ktrzy akurat mieli apetyt.
Aby nadrobi ze wraenie, koczy deklaracj, e nie mia najmniejszego zamiaru przymusza kogokolwiek, aby jad tak jak on.
Asekurowa si w ten sposb przed ewentualn odmow przyjcia przez goci nastpnego zaproszenia.
: Po obiedzie Hitler zbiera zazwyczaj swych goci na narad.
Pniej caa grupa udawaa si do letniego domku, oddalonego o p godziny drogi piechot od Berghofu.
Hitler szed na przedzie wraz z najwaniejszym gociem.
Reszta trzymaa si w takiej odlegoci, aby ich rozmowa nie moga by syszana.
Cae towarzystwo zbierao si na ogldanie panoramy Alp.
Potem podawano herbat.
Gdy rozmowa gasa, Hitler stara si j rozrusza, rozwijajc swoje mgawicowe teorie na temat rasizmu lub wspominajc szczliwe czasy walki o wadz.
Jednakowo czsto mu si zdarzao, e po zjedzeniu czekolady lub kawaka placka z jabkami i popiciu go wywarem z lipy        odczuwa nagy przypyw zmczenia.
Wgbia si wtedy w fotel i zakrywa twarz rkoma.
Po prostu zasypia.
Po chwili zaczynaa trajkota Eva Braun, bo wiedziaa z dowiadczenia, e szacowna cisza mogaby zakci mu sen.
Gdy nadchodzia pora wyjcia, budzia go dyskretnym gestem.
Powrt do Berghofu zawsze odbywa si samochodem.
Hitler rzadko kiedy pojawia si w synnej rezydencji "Teehaus", pooonej na wysokoci dwch tysicy metrw, na szczycie urwistej skay grujcej nad Berchstengaden.
Pomys i realizacja tego gniazda orw byy dzieem Bormanna.
Budowa drogi i wiercenie tunelu, ktre prowadziy do tej dziwacznej konstrukcji, kosztoway bajosk sum, a do pracy zmobilizowano ca armi robotnikw.
Hitler by bardzo dumny ze swego orlego gniazda, ale wjedanie wind przyprawiao go o bicie serca.
Jedzi tam tylko z okazji wizyty jakiego zagranicznego ma stanu.
I nie byo takiego, ktrego baniowy widok stromej skay wyaniajcej si z chmur by nie olni.
Mwiam ju, e Hitler by nocnym markiem.
Po zapadniciu zmroku caa jego osobowo nabieraa bardziej otwartego i bardziej oywionego charakteru.
Rwnie kolacje w Berghofie miay zupenie inny wyraz ni obiady.

Hitler lubi kobiety, ktrym za ozdob suyy naturalne kwiaty.
Zdarzao mu si wyciga jeden z kwiatw stanowicych dekoracj stou i rzuca go wybranej damie.
Gdy panie, wobec ktrych w taki sposb manifestowa swoje zainteresowanie, wpinay kwiat we wosy lub w bluzk, Hitler zawsze prawi im szarmanckie komplementy.
Gdy przy stole obecna bya kobieta noszca za ozdob kwiaty, ktrych kolor mu si nie podoba, wawo wybiera z wazonu jaki inny i wrcza jej, zaznaczajc, e lepiej pasuje on do bladoci jej cery lub koloru sukni.
Rzadko mwi o modzie.
Potrafi jednake, z dobrym smakiem, oceni cao stroju i skomplementowa osob, ktra go nosia.
Z drugiej strony otwarcie manifestowa sw niech do niektrych nowinek, jak na przykad pantofli na korkowej podeszwie.
Jestem jednak przekonana, e to wszystko byo jedynie kalkulacj.
Wiele razy syszaam Hitlera, gdy na rne sposoby wyraa swj podziw Evie Braun za jej now sukienk, a ona odpowiadaa z lekkim rozdranieniem, e miaa j na sobie ju niejeden raz.
; Po kolacji gocie zbierali si w maym saloniku.
By on szczeglnie ceniony przez panie, poniewa ogrzewany by przez ogromny piec kaflowy.
Powinnam wyjani, e Hitler, ktry nie cierpia soca, kupi Berghof, poniewa znajdowa si on po pnocnej stronie Obersalzbergu.
Praktycznie przez cay dzie dorfl by pogrony w cieniu, a grube mury uniemoliwiay przedostanie si do promieni sonecznych.
Czynio go to zimnym nawet w peni lata, a w czasie deszczu panoway tam lodowate temperatury.
Hitler lubi ten chd, ale jego gocie raczej nie, i dlatego, gdy tylko byo to moliwe, siadywali na awie, ktra obiegaa ten kaflowy piec.
W rogu pokoju znajdowaa si caa kolekcja encyklopedii i sownikw.
Gdy podczas rozmowy zdania goci rniy si co do takich szczegw, jak szeroko rzeki lub liczba mieszkacw miasta, odwoywano si do nich, eby uci dyskusj.
Hitler, z drobiazgow dokadnoci, ktrej dawa dowody we wszystkich sprawach, aby by absolutnie pewnym, sprawdza sporn kwesti w dwch wydawnictwach.
To wanie w tym saloniku prowadzi        prywatne rozmowy z tym czy innym gociem.
Gdy dobiegay koca, prosi wszystkich, aby przeszli do wielkiego holu i zasiedli przy synnym kominku.
Na zgub zmarzluchw, do ktrych naleaam, w kominku nie zawsze si palio, poniewa decydowa o tym sam Hitler.
Tam Eva Braun siadywaa po prawej stronie Fiihrera, ktry wskazywa osob majc tego dnia honor zasi po jego lewej.
Hitler prawie zawsze zabiera gos.
Gdy w cigu dnia przyj zagranicznego dyplomat, opowiada nam o swoich wraeniach, a nastpnie wygasza mow na temat kraju, ktrego tene by reprezentantem.
Mimo prowadzonej rozmowy, zawsze pilnie obserwowa, co si dzieje dookoa.
Gdy jaka grupa goci szeptaa w kcie albo gdy kto niespodziewanie si zamia, natychmiast chcia pozna tego powody.
W okresie przedwojennym czsto stosowalimy ten fortel, aby uwiadomi mu rzeczy, ktrych powiedzenie w inny sposb byo niemoliwe.
Dwie gowy zaczynay szepta midzy sob, a gdy Hitler chcia wiedzie, co si tam knuje, mwio mu si to, o czym oficjalnie wspomina nie wypadao.
Te seanse przy kominku koczyy si okoo trzeciej nad ranem.
Eva Braun zawsze wychodzia przed nim.
Niedziele nie przynosiy adnego urozmaicenia w programie dziennym.
Hitler nie cierpia wit Wielkanocnych i Boego Narodzenia.
Od mierci jego siostrzenicy, Geli Raubal, wita Boego Narodzenia stay si dla niego prawdziw udrk.
Pozwala na postawienie choinki w rogu holu, ale zabrania piewania kold.
W ostatnich latach zakazywa te zapalania wieczek na choince.
Nie znam nic bardziej smutnego ni wita Boego Narodzenia spdzane z Hitlerem.
   Nowy rok natomiast witowany by zgodnie z tradycj.
Posiki byy wystawne i popijane szampanem.

Wraz z wybiciem dwunastej Hitler trca si kieliszkiem z gomi i ledwie zamoczywszy w nim usta, skada noworoczne yczenia.
Przy kadym yczku robi tak okropny grymas, jakby chodzio o trucizn.
Nie mg poj, e ludzie mog lubi t "wod z octem".
Raz tylko widziaam go popijajcego z zadowoleniem stare wino, ktre dosta w prezencie na Boe Narodzenie w 1944 roku.
Gdy chciano nala mu innego wina, stanowczo odmwi.
Nazajutrz sprbowa go jeszcze raz, ale niech do alkoholu wzia gr.
W noc sylwestrow Hitler wychodzi wraz z gomi na taras, aby pozdrowi mieszkacw Berchtesgaden, ktrzy oddawali salwy z modzierza.
Nastpnie skada autograf na menu kadego z goci i robiono grupowe zdjcie.
Jego urodziny nie przybieray adnego szczeglnego charakteru.
Gdy jego bezporednie otoczenie skadao mu yczenia, trca si kieliszkiem z kadym po kolei, jak zwykle dajc do zrozumienia, e szampan jest czym okropnym.
Po poudniu zaprasza wszystkie dzieci z Obersalzbergu, serwujc im wielk ilo ciastek i kakao.
Jedyn rozrywk by przyjazd prezesa klubu prestidigitatorw z Monachium.
Hitler przyglda si jego popisom i sztuczkom z wielkim zainteresowaniem i nie skpi komplementw.
Swoj drog, nigdy nie syszaam go miejcego si na gos.
Gdy seans by zabawny, a on osobicie podziela ogln wesoo, wydawa z siebie co w rodzaju gdakania; podobnie byo przy czytaniu niektrych ksiek, gdy rozweselay go zabawne przygody jakiego bohatera.
Hitler nie potrafi okazywa swej radoci szczerym miechem.
Tylko dwa razy widziaam go wytrconego ze swej powagi.
  Pierwszy raz - wiosn 1939 roku.
Otoczenie Hitlera wystawione byo na cik prb nerww, bo od trzech godzin Fiihrer konferowa z Hach, prezydentem Republiki Czeskiej.
Wiedzielimy wszyscy, e stawka jest powana, e chodzi o wojn albo pokj.
Siedzc w naszym biurze, wraz z moj starsz koleank z niepokojem ledziymy przesuwajce si wskazwki zegara.
Nagle drzwi si otwieraj, pchnite przez dwch olbrzymw z SS.
Hitler spieszy do nas, a min ma cakowicie odmienion.
"Moje dzieci - woa - po jednym buziaku na kady policzek!
Szybko!".
Wszyscy stoj osupiali t ekstrawagancj, ale my zaspokajamy jego prob.
Po chwili rzuca radonie: "Moje dzieci!
Mam dla was wspania nowin.
Hacha podpisa!
To najwspanialszy triumf mojego ycia!
Wejd do historii jako najwikszy z Niemcw!".
Drugi raz zdarzyo si to w Eifel, w czerwcu 1940 roku, w momencie, gdy powiadomiono Hitlera, e Francja poprosia o rozejm.
Ogromna rado dosownie nim wstrzsna.
W cieniu stuletnich drzew, w obecnoci zdumionych generaw, wadca wielkiej Rzeszy wykona kilka krokw taca witego Wita.
Rozdzia 6 Najpikniejsze kobiety powinny nalee do wojownikw.
Hitler Dlaczego Hitler si nie oeni?
Pytanie, ktre nieraz mu stawialimy...
Jego odpowiedzi nie wskazyway na jakie gbsze przyczyny, dla ktrych lubowa celibat.
Celibat, ktry zanegowa dopiero w przeddzie swego samobjstwa.
Zasania si przed wyjanieniem suchymi deklaracjami o tym, e maestwo spowodowaoby rozproszenie jego si intelektualnych.
Dodawa jeszcze, e m stanu cakowicie moe si powici swemu ludowi tylko wtedy, gdy odda mu ca swoj osob i z ca surowoci dy bdzie do wyznaczonych celw.
Przytacza przykady politykw, ktrzy zajmujc si kopotami rodzinnymi, zapominali o swoich zobowizaniach wobec narodu.
"Najbardziej zahartowane charaktery - mawia - zaamay si z tego powodu i znane s przypadki tych, ktrzy najpierw zdecydowani byli osiga swoje cele za wszelk cen, a potem popadli w niezdecydowanie i bezczynno".
I koczy rozmow, stwierdzajc, e waga jego misji nie pozwala mu na takie ryzyko.
  Byo to mwione tak powanie i tonem tak nieodpartym, e Hitlerowi udawao si zaspokoi nasz ciekawo i przekona najbardziej sceptycznych.
I na tym sprawa si koczya.

Ale prawdziwe powody, dla ktrych oeni si dopiero na kilka godzin przed pogreniem si w nico, stanowi jedn z najbardziej tragicznie okrutnych stron jego ycia.
Hitler kocha Geli Raubal, crk swojej przyrodniej siostry Angeli, z tak namitnoci, e po jej tragicznej mierci nie by w stanie nawet myle o maestwie z inn kobiet.
Czsto wyznawa mi, e speniaa ona jego wyobraenie o absolutnym ideale kobiety i e to wanie j polubiby pewnego dnia, gdyby nie wyrway mu jej tragiczne okolicznoci.
Geli miaa szesnacie lub siedemnacie lat, gdy wuj zaprosi j do Wiednia.
Bya adn brunetk, wysok, o orzechowych oczach i melodyjnym gosie.
Hitler traktowa j pocztkowo jak due dziecko; kaza jej bra lekcje piewu i zazdronie pilnowa wszelkich jej kontaktw z innymi ludmi.
Gdy w 1927 roku potajemnie zarczya si z Emilem Maurice'em, jego szoferem, Hitler, w przypywie wciekoci, nakaza mu zerwa planowany zwizek, groc, e jeli tego nie zrobi, to natychmiast go zwolni.
Z waciwym sobie bezwzgldnym uporem Hitler robi wszystko, aby rozdzieli tych dwoje modych ludzi.
Nie tylko zagrozi Geli, e j wygna z Monachium, ale e wycofa te pomoc finansow, jakiej udziela jej matce i innym czonkom jej rodziny.
Latem 1928 roku jego szanta triumfowa - udao mu si definitywnie ich rozdzieli.
Jaki czas pniej dziewczyna poznaa artyst malarza z Linzu, ktrego jej urok oczarowa do tego stopnia, e natychmiast zaproponowal jej maestwo.
Dowiedziawszy si o tym od swej osobistej policji, Hitler zastosowa te same rodki, aby zmusi sw siostr, by przeciwstawia si temu zwizkowi.
Nie ma wtpliwoci co do motyww, ktre pchay go do takich dziaa!
Mia do swojej siostrzenicy co wicej ni uczucie pobaliwej i opiekuczej przyjani.
By w sidach gwatownego uczucia zazdroci inspirowanego miosn pasj, ktrej nie mia jeszcze ujawni.
Miaam okazj widzie list, w ktrym mody adorator, zdesperowany, przywoywa swoje ostatnie argumenty, aby przekona Geli, eby z nim zostaa.
Skopiowaam go dla Hitlera, wic jestem w stanie odtworzy najbardziej charakterystyczne fragmenty.
"Teraz, twj wuj, wiadom wpywu, jaki wywiera na twoj matk, wykorzystuje jej sabo z bezgranicznym cynizmem.
Niestety, nie bdziemy w stanie odpowiedzie na ten szanta, dopki ty nie uzyskasz penoletnoci.
On dosownie pitrzy przeszkody na drodze do naszego wsplnego szczcia, cho wie, e jestemy stworzeni dla siebie.
Rok rozki, ktry narzuca nam twoja matka, zanim da swoj zgod na nasz zwizek, tylko wzmocni uczucie, jakie wzajemnie do siebie ywimy.
Moja uczciwo z trudem przyjmuje rwnie niegodne metody.
Nie mog te inaczej wyjani postawy twojego wuja, jak tylko cakowicie egoistycznymi motywami, jakie wie on z tob.
On chce po prostu, eby pewnego dnia naleaa do niego".
W innym fragmencie mody malarz pisze: "Twj wuj cigle widzi w tobie niedowiadczone dziecko i nie moe zrozumie, e staa si doros osob, ktra sama moe zbudowa swoje szczcie.
Twj wuj jest porywczym czowiekiem.
W jego partii wszyscy przed nim ustpuj z gorliwoci niewolnikw.
Nie rozumiem, jak czowiek o tak przenikliwej inteligencji moe nie widzie, e jego upr i dziwaczne teorie na temat maestwa legn w gruzach wobec naszej mioci i naszej woli.
On ma nadziej, e jeszcze w tym roku odniesie nad nami zwycistwo: jake mao zna twoj arliw dusz...".
W tym czasie Hitler podj decyzj o polubieniu Geli, jak tylko zrealizuje swoje cele polityczne.
W1930 roku wynaj cae pitro w domu przy Prinz-Regenten-Platz 16, gdzie zamieszkaa rwnie Geli.
Te lata wsplnego przebywania pod jednym dachem byy dla Hitlera, mwic jego sowami, okresem wielkiego szczcia.
Gdy pniej przywoywa wobec nas te wspomnienia, dokonywaa si w nim wielka przemiana.
W najdrobniejszych szczegach opisywa nam ich wsplne, upajajce radoci wieczory.

Razem chodzili na zakupy, razem chodzili do teatru i odwiedzali sale koncertowe.
Z pewn nutk zjadliwoci mwi o drobnych kaprysach Geli: "Gdy towarzyszyem jej w salonie mody, rozpakowywaa wszystkie puda z kapeluszami, jakie leay na regaach, i kazaa sobie przynie rwnie te z wystawy.
Gdy ju wszystkie przedefiloway przez jej gow, dochodzia do wniosku, e nie znalaza nic dla siebie, i oznajmiaa to sprzedawczyni z tak bezceremonialnoci, e a czuem si zaenowany.
Gdy jej podszeptywaem, e nie wypada wyj ze sklepu, niczego nie kupujc, zwaszcza gdy przewrcio si wszystko do gry nogami, rzucaa jeden z tych swoich rozbrajajcych umiechw i odpowiadaa spokojnie: Ale wujku Adolfie, czy ci ludzie nie s tu wanie po to?".
Hitler czuwa nad Geli z nieustajc zazdroci.
Zawsze, gdy wyjeda na tourne propagandowe, musiaa mu zoy uroczyst przysig, e nie wykorzysta jego     nieobecnoci do odnawiania dawnych kontaktw.
Tylko kiedy sza do matki, nie narzuca jej swojego towarzystwa.
I tak to potrwa do wrzenia 1931 roku.
Wtedy Hitler spotyka w sklepie Heinricha Hoffmanna zwyk ekspedientk o nazwisku Eva Braun, ktra zakocha si w nim i wbije sobie do gowy, e musi go zdoby.
Hitler mia z ni wtedy may romans bez konsekwencji.
17 wrzenia 1931 roku Hitler wezwa telefonicznie Geli, aby wrcia z Berchtesgaden, gdzie wypoczywaa.
Nazajutrz rozegraa si midzy nimi gwatowna scena, poniewa niespodziewanie postanowi wyjecha do Norymbergi.
Geli wyrzucaa wujowi, e kaza jej przyjecha po nic, i bya wcieka, e na czas jego nieobecnoci nie moe pojecha do Wiednia, aby sprawdzi swj gos u profesora piewu.
Nastpnego dnia poegnali si w chodnej atmosferze.
Zy nastrj Geli przeszed w rozpacz, gdy jeszcze tego samego dnia, szperajc w paszczu wuja, odkrya miosne wyznanie napisane rk Evy Braun.
Wieczorem popenia samobjstwo, strzelajc sobie z rewolweru w usta.
Hitler zosta pilnie wezwany z Norymbergi.
Samobjstwo siostrzenicy wzi sobie tak gboko do serca, e by gotw odebra sobie ycie.
Hess z trudem wyrwa mu pistolet.
Hitler przez wiele dni nic nie jad; chodzi jedynie wzdu i wszerz swego pokoju, zadajc sobie pytanie o powody, jakie mogy pchn jego siostrzenic do tego fatalnego czynu.
Gdy zacz w kocu je, nie by w stanie przekn misa.
To wanie od tamtego czasu sta si bezwzgldnym wegetarianinem.
Przez wiele miesicy Hitler odmawia spotka z przyjacimi i y tylko wspomnieniami o Geli.
Jej pokj pozosta w takim stanie, w jakim by w dniu jej mierci.
Codziennie wnosi do niego wiee kwiaty, a w nastpnych latach czyni to w kad rocznic jej urodzin.
A do ogoszenia wojny nosi przy sobie klucze od tego pokoju.
Rwnie pokj Geli w Berghofie zawsze by zamknity.
Pniej, gdy przebudowa t rezydencj, aby staa si bardziej przestronna, skrzydo, w ktrym znajdowa si pokj dziewczyny, pozostao nietknite.
Jej ubrania, przybory toaletowe i wszystko, co do niej naleao, pozostao na swoim miejscu.
Hitler odmwi wydania matce Geli kilku rzeczy lub kilku listw, o ktre go prosia, aby mie jak pamitk.
Caa korespondencja Geli bya strzeona przez jej wuja z zazdrosn trosk, a w 1945 roku wyda swojemu adiutantowi Schaubowi rozkaz, aby j zniszczy, jeli stanie si oczywiste, e nie bdzie mia ju adnych szans na opuszczenie Berlina.
Kaza te namalowa obrazy na podstawie fotografii Geli, ktre zdobiy jego apartamenty w Monachium, Berlinie i w Berghofie.
Sze miesicy po jej mierci przyjacioom Hitlera udao si w kocu wyrwa go z samotnoci, w ktrej pogry go ten dramat.
Heinrich Hoffmann zabra go pewnego wieczoru do kina i udao mu si, niby przez przypadek, posadzi go obok Evy Braun.
Tak podjty na nowo flirt Hitlera z Ev Braun z biegiem lat rozwin si w trway zwizek.

Hitler wyzna mi pewnego dnia, e nigdy nie darzy jej wielk mioci, ale e po prostu przyzwyczai si do niej.
Pewnego razu powiedzia mi, e "Eva jest bardzo mia, ale w moim yciu tylko Geli moga wywoa we mnie prawdziw namitno.
Nigdy nie miaem zamiaru oeni si z Ev.
Jedyn kobiet, z jak mgbym si zwiza na cae ycie bya Geli".
  Na pocztku 1945 roku, podczas rozmowy kto uczyni aluzj do trzech kobiet, ktre, jego zdaniem, prboway popeni samobjstwo, to znaczy do Geli, Evy i panny Mitford.
Co do Geli, Hitler powtrzy: "Bya jedyn kobiet, ktra potrafia zawadn moim sercem i ktr mgbym polubi.
Jej mier bya dla mnie straszn prb.
Jednak zdajc sobie spraw z minionych zdarze, zaczynam wierzy, e lepiej, i tak si stao, poniewa nigdy nie mgbym da jej takiego szczcia, na jakie zasugiwaa".
Pewnego wieczoru w kawiarni w Monachium Hitler zauway mod kobiet, ktra bya niezwykle podobna do Geli.
Zaprosi j do swego stolika, aby j pozna.
Potem, przez kilka lat opaca jej kursy teatralne, mimo e nie przejawiaa zbyt wielkich talentw scenicznych.
Gdy Hitler dowiedzia si, e jego protegowana prowadzia bardzo nieokieznany tryb ycia, cakowicie zaprzesta j widywa i wspomaga finansowo.
W pierwszych latach zwizku z Hitlerem Eva Braun bya tylko skromn i niemia dziewczyn.
Dyskrecja, jak potrafia otoczy spotkania z Hitlerem, wywoay na tym ostatnim bardzo korzystne wraenie.
Nie uczestniczya w oficjalnych przyjciach, a Hitler nigdy o niej nie wspomina swoim gociom.
Nie mieszkaa jeszcze w Berghofie, gdzie pani Raubal, matka nieboszczki Geli, panoszya si jak nieznony cerber.
Evie zarezerwowano zwyky pokj w ssiedzkim "Platerhofie".
Od czasu do czasu przychodzia do Berghofu, eby spdzi z Hitlerem kilka godzin.
Pani Raubal bez przerwy wypominaa przyrodniemu bratu ten zwizek.
Okazywaa Evie gbok wzgard i, wcieka, e nie moe oderwa jej od Hitlera, traktowaa j jak intruza.
Czsto proponowaa Hitlerowi, aby wzi sobie za on aktork w rodzaju pani Sonnemann, ktra zostaa on Goeringa.
Pewnego dnia pozwolia sobie wygosi przy tym ostatnim tak oto refleksj: "Zazdroszcz wam, panie reichsmarschall, dwch rzeczy.
Po pierwsze tego, e ma pan tak on jak pani Sonnemann, a po drugie, e ma pan tak znakomitego kamerdynera jak Robert.
Szkoda, e mj brat nie zrobi tego, co pan".
Goering umiechn si z zadowoleniem i odpowiedzia: "W ostatecznoci, mgbym mu odstpi Roberta, ale jeli chodzi o Emmy, nigdy!".
Mimo wygldu wiotkiego blond dziewczcia, Eva Braun miaa w sobie energi i si woli.
Naginajc si w peni do kaprysw swego wadcy, krok po kroku wzmacniaa wasn pozycj.
Oficjaln przyja swego amanta zdobya przy okazji kongresu partii w 1936 roku.
Pani Raubal ostro j upomniaa, e nie trzyma si od niego wystarczajco daleko podczas wiecw w Norymberdze.
Powiedziaa te o tym swemu przyrodniemu bratu, ale, ku swojemu zdumieniu, on stan w obronie przyjaciki.
Prawd jest, e Eva prbowaa popeni samobjstwo z powodu dokuczliwych wymwek, jakich doznawaa ze strony pani Raubal.
Ten gest rozpaczy zrobi na Hitlerze takie wraenie, e odprawi natychmiast przyrodni siostr i definitywnie ulokowa Ev w Berghofie.
Od tego wanie momentu wesza ona oficjalnie w ycie Fiihrera Trzeciej Rzeszy.
Hitler podarowa jej ma will w Monachium oraz samochd.
Zasypa j biuteri i drogimi sukniami, a take zapewni jej rent, dziki ktrej moga spenia wszystkie swoje kaprysy.
Eva Braun umiaa si przystosowa do obyczajw mietanki towarzyskiej.
Wbia sobie do gowy, e stanie si dam, i staraa si usilnie naladowa sposb bycia pani Goebbels, ktra bya dla niej wzorem.
Niemniej, mimo wszystkich tych wysikw i wydatkw, nie udao jej si zapomnie o swym pochodzeniu.

Pozostaa jedn z tysicy dziewczt, dla ktrych najwaniejsz spraw s cudowne stroje i ktre cigle opanowane s strachem, czy aby nie przytyy o kilka gramw.
Z tego te powodu Eva jadaa bardzo nieregularnie, a po kadym posiku zaywaa tabletki przeczyszczajce.
Ten nawyk, jak rwnie dieta, ktr sobie narzucia, spowodoway, e cierpiaa na odek.
Gdy miaa ble zwizane z trawieniem, Hitler dosownie traci gow i zachowywa si jak zakochany licealista: gadzi j bez przerwy po rku i ramionach, i nazywa swoj ma "Patscherl".
Eva bya osob o bardzo niestabilnej urodzie.
Jej orzechowe oczy i bardzo dugie rzsy mogy fascynowa.
Ale tracia cay swj urok, gdy miaa niezadowolon min: wok jej ust tworzyy si wtedy grube zmarszczki, ktre niesamowicie j postarzay.
Bya niezwykle draliwa, gdy faszywa sytuacja, z jak si zmagaa, wypeniaa j cigym niepokojem.
Do szau doprowadzay j wymylne intrygi, jakie knuy przeciw niej niektre osoby z otoczenia Fuhrera.
W takich chwilach odczuwaa potworny kompleks niszoci; bdc chciw na wszystkie plotki, czua si zagubiona za kadym razem, gdy donoszono jej o karesach czynionych wzgldem Hitlera przez niektre zaproszone panie.
Eva miaa twardy charakter.
Nie potrafic zapanowa nad swym impulsywnym temperamentem, miewaa na przemian wybuchy zoci i entuzjazmu.
Bez adnych ogrdek okazywaa sw sympati lub antypati ludziom, ktrzy si do niej zbliali.
Bya egoistk, z wyjtkiem sytuacji,        w ktrych chodzio o czonkw jej rodziny lub najbliszych przyjaci.
Jednak niestabilno jej charakteru powodowaa, e czsto musiaa zmienia ludzi w swym otoczeniu.
Zeraa j uraza wynikajca z faktu, e Hitler rzadko pokazywa si z ni publicznie.
Pokazywaa si u boku Hitlera tylko podczas przyj w maym gronie.
Zauwayam, e przy takich okazjach za wszelk cen staraa si zabysn.
Upieraa si, aby narzuci swj punkt widzenia we wszystkich sprawach.
W Berghofie uwaana bya przez goci za pani domu.
Podczas kadego posiku kto inny by gociem honorowym Hitlera, ale przy stole Eva niezmiennie zasiadaa po jego lewej rce.
Gdy wstawano od stou, Hitler zawsze caowa w rk najpierw j, a dopiero pniej ssiadk z prawej.
W czasie posikw, zwaszcza w pierwszych latach, Eva rzadko przyczaa si do rozmw.
Pniej, gdy nabraa wikszej pewnoci siebie, zabieraa gos w zalenoci od humoru, w jakim akurat bya.
Widziaam j zdenerwowan za kadym razem, gdy Hitler, zamiast wsta od stou, eby to posiedzenie wreszcie si skoczyo, rozwodzi si na swj ulubiony temat.
Ostentacyjnie okazywaa wtedy swoje zniecierpliwienie.
W latach wojny, pewna ju przewagi, ktr zdobya nad Hitlerem, pozwalaa sobie na naganne spojrzenia lub gono pytaa si o godzin.
Hitler przerywa wtedy swoje monologi i wstawa od stou, przepraszajc za swoje gadulstwo.
Hitler przywyk do popdliwego charakteru swej przyjaciki, ale nie ustpowa jej w adnych sprawach.
Eva poddana bya bardzo ostrym rygorom.
Nie miaa na przykad prawa opala si, gdy jej protektor nie lubi brzowej skry; i tylko po kryjomu moga uczestniczy w wieczorkach tanecznych, poniewa Hitler nie cierpia taca.  Eva bya znakomicie wysportowana: uprawiaa pywanie, narciarstwo i gimnastyk.
Uwielbiaa zwierzta i ya w otoczeniu owczarka pasterskiego, basseta i dwch foksterierw.
W kwietniu 1945 roku Hitler dorzuci do tej kolekcji cockera.
Eva z du cierpliwoci opiekowaa si te dwoma kosami, ktre swobodnie fruway po jej domu.
Jednak najwiksz cz czasu powicaa wasnym strojom.
W tej dziedzinie umiejtnoci miaa rzeczywicie nieprzecitne.
Zrobia sobie klaser, do ktrego wkadaa ponumerowane zdjcia wszystkich swoich sukni wraz z odpowiednimi prbkami materiau.
Dziki temu miaa caociowy i szybko dostpny przegld wasnej garderoby.

Zmys klasyfikacji, z jakim Eva czuwaa nad wszystkimi sprawami, ktre osobicie jej dotyczyy, by absolutnie znakomity.
Hitler docenia t umiejtno.
Mwi o niej, e bya doskonale zadbana i e nigdy nie mg jej zarzuci najmniejszego niedbalstwa.
Eva regularnie i zapamitale odwiedzaa kina i teatry.
Hitler zawsze wypytywa j o zdanie na temat sztuk, ktre widziaa.
Czsto by jednak wprowadzany w bd, gdy Eva nie oceniaa przedstawie wedug ich rzeczywistych zalet, ale powtarzaa mniej lub bardziej pochlebne opinie, ktre wygaszali jej znajomi artyci.
Nigdy nie widziaam, aby czytaa choby odrobin powaniejsz ksik.
Rozkoszowaa si jedynie powieciami kryminalnymi i nowoczesn literatur.
Te lektury korespondoway zreszt z poziomem i formatem jej intelektu.
Na pocztku 1938 roku pannie Mitford udao si w kocu czciej widywa Hitlera.
Eva Braun bya z tego powodu bardzo przybita.
Zainscenizowaa drug prb samobjcz, ktra sprowadzia skruszonego amanta z powrotem.
Od tej pory jej pozycja zostaa definitywnie        ugruntowana.
Hitler by przeraony myl, e mogaby ponowi tak prb i e pewnego dnia wybuchby publiczny skandal.
W kadym razie byam przekonana, e od tej chwili Eva zostaa w kocu i raz na zawsze przyjta.
Coraz bardziej zaznaczaa sw osobowo w towarzystwie i bya otaczana wikszym szacunkiem.
Co roku moga wyjecha wraz z przyjacimi na wakacje do Woch.
Od czasu do czasu miaa te prawo pojawi si w Berlinie.
Tam jednak mniej bya na widoku ni w Berghofie.
Hitler nie zabrania jej chodzi na spacery po Berlinie, robi zakupw, odwiedza fryzjera i krawca; pozwala jej te ledzi wydarzenia teatralne, ale przy wszystkich tych okazjach musiaa wystpowa anonimowo.
Maestwo jej siostry Gretel z Hermannem Fegeleinem, osobistym reprezentantem Himmlera wobec Fuhrera, oznaczao nowy etap jej uniezaleniania si.
Od tej pory przedstawiana bya jako szwagierka Fegeleina, okazujc zreszt w stosunku do niego wielkie przywizanie.
Nie udao jej si w kadym razie uratowa mu gowy, gdy Hitler w ostatnich swych dniach w Berlinie kaza go rozstrzela.
Na pocztku 1945 roku powiedziaa mi: "Nie sdzi pani, e staam si bardziej niezalena?
Przedtem nie bardzo wiedziaam, jako kto wystpuj w trakcie oficjalnych przyj, ale teraz jestem kim: jestem szwagierk gruppenfuhrera Fegeleina.
Poznaje mnie on z bardzo wieloma ludmi, ktrych nie znaam, i dziki niemu jestem na bieco z ca mas spraw, o ktrych przedtem nie miaam najmniejszego pojcia".
Dwa pobyty Evy Braun w Berlinie na pocztku 1945 roku byy dla niej wielce rozczarowujce.
Hitler, ktry od roku narzuci sobie jeszcze ostrzejsz diet wegetariask, wymaga, aby ona zrobia to samo.
Skarya mi si: "Codziennie si o to sprzeczalimy, a ja nigdy nie przekn tych mieszanek, ktrymi on si delektuje.
Uwaam te, e caa atmosfera si tu zmienia.
Byam taka szczliwa, e mog do niego przyjecha, a teraz zaczynam tego aowa.
Adolf rozmawia ze mn tylko o swoim jedzeniu i o psach.
Ta wstrtna Blondi (ulubiony owczarek niemiecki Hitlera) bez przerwy mnie wkurza.
Czasem kopi j pod stoem i Adolf strasznie si boi, e kiedy wciekle zareaguje.
To mj sposb, eby si na nim zemci".
Mona powiedzie, e jeli chodzi o polityk, to Eva ya w cakowitej ignorancji i beztrosce.
Gdy zauwaaa po skonsternowanych twarzach wsppracownikw i sekretarek Hitlera, e co niedobrego musiao si sta, drczya nas, abymy jej powiedzieli, o co chodzi.
Czsto skarya si, e nikt jej nie mwi o tym, co si dzieje.
Gdy tumaczono jej jak niemi wiadomo, zawsze reagowaa prostodusznym zdziwieniem: "Ale moje dzieci!
Nie miaam zielonego pojcia o tych okropnociach!".
Czsto, nazajutrz po niektrych przyjciach, wyznawaa mi: "Fegelein przedstawi mi ludzi, ktrzy opowiadali takie dziwne rzeczy, e nie wierzyam wasnym uszom.
Jakby mnie kto przenis do innego wiata".

Po chwili jednak dodawaa: "Tak naprawd, to moe lepiej, e nie wiem, co si dzieje gdzie indziej, bo i tak nic nie zmieni".
Z beztrosk smarkuli uwalniaa si w ten sposb od odpowiedzialnoci.
Po takich sowach zawsze bya w dobrym humorze.
Zachcaa nas do popijania i do radowania si yciem, a stworzywszy ju lun atmosfer, robia to, co byo dla niej w takim momencie najwaniejsze - omielaa si zapali papierosa.
Jednak po tym gecie rewolty, a przed powrotem do swego podejrzliwego amanta, starannie przepukiwaa usta.
Skdind zdawaa sobie spraw z tego, co j czeka, gdyby pewnego dnia Niemcy upady.
Wiedziaa, e nie ma adnych szans przey tej klski.
W kwietniu 1945 roku zwierzya mi si: "Jeli przegramy t wojn, a ja zaczynam w to wierzy mimo optymizmu Adolfa, wiem, co mnie czeka, ale ju si z tym pogodziam".
Cay upr Hitlera, aby wysa j do Berchtesgaden, zanim stolica zostanie cakowicie okrona, na nic si zda wobec jej zaciekej determinacji pozostania przy nim, "bycia przy nim a do koca".
W swoim ostatnim licie do siostry Gretel Fegelein, z 23 kwietnia 1945 roku, ktry zabraam, napisaa dosownie: "Kadego dnia i kadej godziny oczekujemy koca.
W ogle jednak nie bierzemy pod uwag takiej moliwoci, abymy ywi wpadli w rce wroga".
W przeciwiestwie do Fuhrera, Eva Braun bya bardzo zabobonna.
Caa jej bielizna bya wyszyta monogramami, w ktrych jej inicjay przybieray form koniczyny z czterema stylizowanymi listkami.
Eva potwierdzaa w ten sposb niezwyke szczcie, ktre pozwolio jej by wybran spord tylu innych, przez wszechmocnego czowieka Rzeszy.
Po dugo trwajcym zwizku, szczcie to pozwolio jej wej do historii: polubia mczyzn swojego ycia, cho stao si to w przeddzie ich wsplnego koca.
To aobne maestwo u progu nicoci byo ukoronowaniem i apoteoz ycia tej maej i pozbawionej klasy kurtyzany.
Rozdzia 7 W polityce trzeba mie poparcie kobiet; wtedy mczyni sami do was przyjd.
Hitler Wobec kobiet Hitler zawsze by uprzedzajco grzeczny i w naturalny sposb serdeczny.
Jego wytworne maniery podkrelone akcentem "starego Austriaka" wywieray na nich due wraenie.
Swj kobiecy personel traktowa z naleytymi wzgldami i bez uprzedze.
Wymaga od niego, to fakt, wielkiej starannoci i cakowitego niemal powicenia swej swobody, ale z drugiej strony potrafi doceni jego prac tak, jak na to zasugiwa, sowicie go wynagrodzi, a w przypadku choroby okazywa swoj trosk.
W stosunku do nas, jego sekretarek, zawsze by uprzejmy - zawsze wstawa, aby nas przywita, i zawsze przepuszcza nas przodem.
I robi to z tak sam gorliwoci, jak na przyjciach w wiatowym towarzystwie.
Gdy przebywaymy razem z nim w Berghofie, prowadzi nas do stou z rwn galanteri, z jak zachowywa si w stosunku do swych znamienitych goci.
W czasie swoich licznych podry po Niemczech tak si przyzwyczai do obecnoci sekretarek, e rwnie w Berlinie przyj zwyczaj zapraszania nas na herbat       o pitej.
W chwilach odprenia przychodzi pogada z nami do maego pokoiku, jaki by nam przydzielony w jego apartamencie w Kancelarii Rzeszy.
To by rzeczywicie pokj do wszystkiego: zajmowaymy si tam korespondencj, jadymy posiki, cerowaymy poczochy i...
czekaymy.
Nie by on urzdzony w jaki jednolity sposb.
Staa w nim kanapa, maa, pomalowana na biao szafka, biurko, kilka foteli i ogromny omioktny st, ktry wszystkim zawadza.
Ale Hitler czu si w nim bardzo swobodnie.
Przychodzi si do niego schroni zawsze wtedy, gdy chcia niezobowizujco porozmawia i chwil odpocz.
Fiihrer by bardzo wraliwy na kobiece pikno; i w swoim entuzjazmie cechy charakteru dostosowywa do zewntrznego wygldu, co nie zawsze byo uzasadnione.
W piknie niektrych kobiet widzia znak talentu, czsto urojonego.

Gdy zwracano mu uwag na jego bdy, niczego to nie zmieniao; cigle tkwi w swym uporze przypisywania piknym kobietom ze swego otoczenia inteligencji i kultury, ktrej te w adnym wypadku nie posiaday.
Dochodzio zatem do tego, e caymi latami opaca szkoy artystyczne modym, piknym dziewcztom, cho te nie miay adnych zdolnoci w tym kierunku.
Hitler by zym psychologiem, jeli chodzi o kobiety, poniewa, sam doskonay aktor, z trudem odrnia blichtr od naturalnoci.
Wszystkie osoby, ktre zbliay si do niego, a kobiety w szczeglnoci, staray si pokaza w swym najlepszym wydaniu; i Hitler zbyt czsto bra ich gorliwo oraz pene hipokryzji zachowania za dobr monet.
Mia wyran sabo do jednej ze swoich sekretarek.
Prawd jest, e ona zawsze bya w sonecznym nastroju, przyznawaa mu racj we wszystkich sprawach i umiaa  wspaniale schlebia jego dumie.
W jej obecnoci Hitler si rozchmurza i stawa si nawet dowcipny.
Hitler nie mia zielonego pojcia o sprawach serca i duszy.
Na przykad nie rozumia, e w maestwie obie strony winny przejawia podobiestwo charakterw i uczu.
Wedug niego, idealn par mona byo pozna po wygldzie zewntrznym.
Uwaa, e maestwo z pikn kobiet z definicji musi by szczliwe.
Sam si jednak przekonywa, wchodzc w zwizki inspirowane wycznie tymi wzgldami, e rzeczywisto okazywaa si zupenie inna ni jego prognozy.
Pewnego dnia zwrciam mu uwag na wzrastajc liczb rozwodw w szeregach ludzi z pierwszego partyjnego planu, branych pod obudnym pretekstem, e ony nie potrafi dostosowa si do nowej pozycji spoecznej ich mw.
Tumaczyam mu, e spoeczestwo ostro krytykuje t prawdziw plag rozwodw i e cierpi na tym autorytet wielkich postaci partii. Hitler ywo odparowa: "Moim zdaniem najpikniejsze kobiety powinny nalee do najlepszych onierzy".
Dowodzi to, e ocenia czowieczestwo, a w szczeglnoci problem pci, wycznie z zewntrznego punktu widzenia...
Mwiam ju wczeniej, e sam nie oeni si, poniewa rodzina, z ca jej odpowiedzialnoci, ktrej wymaga, stworzyaby zbyt duo przeszkd dla jego kariery i de.
Przyzna mi, e maestwo oznaczaoby dla niego utrat znacznej czci sympatii oraz prestiu, jakim cieszy si wrd wyborcw pci eskiej.
"Przez fakt, e nie staem si mczyzn jednej kobiety, mj wpyw na esk populacj Rzeszy tylko si zwiksza.
Nigdy nie mgbym sobie pozwoli na utrat popularnoci wrd niemieckich kobiet, gdy stanowi one zbyt wany element w kampaniach wyborczych".
Mwic to, Hitler po raz kolejny okaza si czowiekiem bezwstydnie wyrachowanym i gotowym powici wszystko, aby zrealizowa swj cel.
Prawd jest, e wiele kobiet byo w nim namitnie zakochanych.
Inne owadnite byy pragnieniem posiadania dziecka, ktrego on byby ojcem.
Pewnego dnia jakiej dziewczynie udao si dosta do jego mieszkania w Monachium.
Gdy stana przed nim, teatralnym, pomiennym gestem zerwaa z siebie stanik.
Od tego dnia Hitler nie przyjmowa ju sam nieznanych kobiet, z ktrymi mia si spotka, gdy obawia si, e te  mog narazi go na jaki skandal.
W ogle drczy go niepokj, e kobieta, kada kobieta, moe rozsiewa plotki, ktre narusz jego reputacj dentelmena.
Ta obsesja tumaczy dyskrecj, jak otacza swoje mioci.
Wobec nas zachowywa na temat tych zwizkw absolutne milczenie.
Podobnie okazywa si bardzo ostrony w wyborze swoich goci, nawet na przyjcia oficjalne.
Gdy dowiadywa si, na przykad, e jaka aktorka dla uzyskania osobistych korzyci wykorzystuje zaszczyt, jaki jej uczyni, zapraszajc na bankiet, ogasza to publicznie i nakazywa t nieostron osob wpisa na czarn list: nigdy wicej nie pojawia si ju na adnym jego przyjciu.
W cigu wielu lat miaam okazj obserwowa zwyczaje i reakcje Hitlera tak obiektywnie, jak to tylko moliwe.

I z ca szczeroci mog powiedzie, e faszywe s posdzenia, wedug ktrych mia jakie problemy z yciem seksualnym.
Biorc pod uwag jego wycznie wegetariaskie poywienie, jego odmow wspomagania si alkoholem, jego intensywn prac umysow, myl, e byoby mu trudno oddawa si jakim wynaturzeniom.
Jestem przekonana, e w tych sprawach by cakowicie normalny, a wrcz czsto miaam wraenie, e wiele go kosztowao, aby nie podda si urokom tej lub innej artystki, z ktrymi mia zwyczaj si spotyka.
Przez dwanacie lat by gboko zwizany z Ev Braun.
Wspominaam ju, jak pozytywne wraenie, na pocztku ich znajomoci, wywara na nim absolutna dyskrecja, jak potrafia ona otoczy ich zwizek; bo jeli chodzi o jej raczej drobn budow i jej blond wosy, to z ca pewnoci nie bya jego fizycznym ideaem.
Preferowa on typ kobiet z poudnia Niemiec - krzepko zbudowanych, naturalnych brunetek.
Hitler przyznawa w rozmowach, e kobiety gray bardzo wan rol w jego karierze politycznej.
Rwnie w kampaniach wyborczych systemowo, by tak rzec, schlebia gustom i instynktom eskiego elektoratu.
Od samego pocztku kobiety byy entuzjastycznymi wielbicielkami jego gwatownej arliwoci.
Wiem, e w czasie jego uwizienia w Landsbergu dostawa niezliczon ilo paczek i listw od nieznanych mu kobiet.
Zawsze, gdy w trakcie swej burzliwej kariery napotyka trudnoci nie do pokonania, kobiety pomagay mu z nich wyj.
Z luboci przytacza taki oto przykad: "Pewnego dnia zaakceptowaem w imieniu partii weksel na 40 000 marek.
Ku mojej rozpaczy, wpywy, na ktre liczyem, nie nadeszy.
Kasa bya kompletnie pusta.
Zblia si termin, a ja cigle nie wiedziaem, jak zadouczyni memu podpisowi.
Rozwaaem nawet samobjstwo, aby nie przey tej haby.
Na cztery dni przed urzdow dat podzieliem si moim nieszczciem z pani Bruckmann (wdowa po synnym producencie pianin),        ktra natychmiast zacza organizowa pomoc.
Ju na drugi dzie odezwa si pan Kirrdorf, prezes Unii Wglowej, i poprosi, abym do niego przyszed.
Na jego prob wyoyem mu szeroko mj program, ktrego akuratno bardzo go zafrapowaa: bez problemw uczyniem ze zwolennika ruchu narodowosocjalistycznego, ale, co wicej, poprosi, abym przyj odpowiedni sum, ktra pozwolia mi spaci dug we waciwym czasie".
Hitler uwaa, e Trzecia Rzesza wydaa cztery nadzwyczajne kobiety.
Pierwsza na tej licie bya pani Schol-tze-Klinck, utalentowana organizatorka kobiecego ruchu nazistowskiego.
Nastpnie, pani Wagner, ktrej udao si przywrci w Bayreuth mistyczn atmosfer dzie genialnego kompozytora.
Nastpna w kolejnoci bya pani Troost, u ktrej podziwia artystyczn pewno, z jak kontynuowaa dzieo zmarego ma.
Gdy Hitler urzdza swoje mieszkanie w Monachium, zosta zaprowadzony przez pani Bruckmann do pracowni architekta Troosta, ktry stworzy nowy styl meblowania wntrz.
Hitler by zachwycony prostot i elegancj tego stylu.
Troost przedoy mu przy okazji plany rekonstrukcji Paacu Ludowego w Monachium (galeria malarstwa), ktre nie zostay przyjte przez jury.
Hitler, oczarowany tymi projektami, zrealizowa je podczas budowy Domu Sztuki Niemieckiej w Monachium.
To rwnie Troost by architektem Domu Brunatnego w Monachium i czci Kancelarii Rzeszy w Berlinie.
Troost zosta mianowany profesorem i ten honorowy tytu przeszed po jego mierci na jego on.
Pani Troost z kolei wywara decydujcy wpyw na smak artystyczny Hitlera.
Udao jej si zarazi go swymi osobistymi koncepcjami harmonii kolorw.
To ona jedna zajmowaa si urzdzaniem rezydencji Hitlera w Berlinie  i Monachium, a take Berghofu.
Tylko jego prywatne mieszkanie w Monachium zachowao dawne pitno czasu, w ktrym Hitler spdza najbardziej szczliwe lata w towarzystwie swej siostrzenicy Geli Raubal.
Czwart kobiet, dla ktrej Hitler mia specjalny podziw, bya Leni Riefenstahl.

Widzia w niej znakomit aktork, prawdziwie utalentowan realizatork filmw.
Prasa wiatowa ekscytowaa si skutkami, jakie mogy wypyn z podziwu Fuhrera dla modej artystki filmu.
Jest pewne, e Eva nie cierpiaa Leni ca swoj kobiecoci.
Ale poniewa licz si tylko rezultaty, czy nie odniosa w kocu triumfu nad pani "Pompadour", przypiecztowujc swj zwizek z najbardziej podejrzliwym kawalerem Rzeszy maestwem naznaczonym pieczci mierci?
Rozdzia 8 Czowiek ma naturalne skonnoci do okazywania si niewdzicznym.
Hitler Trzeba przyzna, e Hitler, ktry w yciu codziennym mg by w drobnych sprawach zadziwiajco skpy, zawsze potrafi okaza wdziczno wzgldem tych, ktrzy oddali mu jak przysug.
Przy takich okazjach wykazywa niezwyk szczodro.
Nie braa si ona jedynie z troski o wyrobienie sobie reputacji czowieka hojnego i potraficego si odwdziczy, lecz wynikaa te z faktu, e gest dawania i nagradzania sprawia mu autentyczn przyjemno.
W pierwszych latach po przejciu wadzy mia jeszcze zwyczaj osobistego wybierania wszystkich prezentw, ktre zamierza wrczy.
Nieraz widziaam, jak intensywnie zastanawia si nad tym, co mogoby komu sprawi przyjemno.
Powtarza mi jako lejtmotyw: "Wiem, jak niewdziczno boli, cho tak atwo okaza si wdzicznym".
Ta skwapliwo, z jak Hitler wynagradza najmniejsz osobist przysug, a take arliwo, z jak reagowano na jego yczenia, stay si dla beneficjentw prawdziwym rdem korzyci.
Pord niektrych jego wsppracownikw istniao co w rodzaju nadlicytacji w oferowaniu mu maych prezentw z przernych okazji.
Bardzo czsto gesty te byy inspirowane wycznie chodn kalkulacj, e po stokro si zwrc.
Zwyczaj wrczania sobie prezentw zosta tym samym oficjalnie w Trzeciej Rzeszy uwicony.
Goering potrafi wspaniale ten stan rzeczy wykorzystywa.
Zawzito, z jak stara si on o honorowe kierownictwo najbardziej nieprawdopodobnych organizacji, od prezesa zwizku zotnikw po stanowisko wielkiego owczego Rzeszy, nie wynikaa tylko z jego bezmiernej pychy, ale rwnie z chci przejcia krlewskich prezentw, jakie si na tych stanowiskach otrzymywao.
Hitler by daleki od upodoba do bogactwa, ktre tolerowa u Goeringa.
By w peni szczliwy i zadowolony, gdy mg wypocz w swoim mieszkaniu w Monachium, gdzie gromadzi, a do koca wojny, wszystkie graty kupowane w latach walki o wadz.
Mia zwyczaj mwi: "W Monachium czuj si jak u siebie.
Wszdzie, gdzie spojrz, natykam si na jak drobn rzecz, maleki obrazek, pociel nawet, ktre wywouj wspomnienia zmaga, wyrzecze, ale te szczcia.
Cae umeblowanie kupowaem po trochu z oszczdnoci, czsto okazyjnie.
Towarzyszya mi wtedy moja siostrzenica Geli i nie jest to najmniej wany z powodw, dla ktrych moje serce jest z tym miejscem zwizane".
Hitler uwielbia dzieci.
W pierwszych latach po zdobyciu wadzy kieszenie mia zawsze wypenione czekoladkami, ktre z promieniujc radoci rozdawa tumom dzieci, ktre przybiegay zobaczy "pana Hitlera".
Nie jestem w stanie powiedzie, w jakiej mierze to rozdawanie        sodkoci byo inspirowane przez tani propagand.
Jestem przekonana, e w czci odpowiadao ono jego serdecznej sympatii dla modziey.
Jak we wszystkim, co robi Hitler, take tutaj trzeba odrni dwie tendencje.
Dobr i z, prawdziw i faszyw, idealistyczn i materialistyczn, ktre poenione byy u niego tak intensywnie, e naprawd trudno byo oddzieli cnot od przywary.
Jedynie wtajemniczeni przenikali t diabelsk gr, dziki czemu mg zachowywa twarz w najbardziej kompromitujcych okolicznociach - tak wanie wykorzystywa swe komedianckie umiejtnoci.
Hitler by bardzo zym psychologiem.
Tak jak u kobiet zawsze imponoway mu smuko i pikne suknie, tak u mczyzn twardo, zdecydowanie i onierski sposb bycia.

Rwnie, jeli chodzi o dzieci, jego oceny czsto byy wydawane zbyt pochopnie.
Chciaabym zilustrowa dziwne przypadki Hitlera poprzez histori maej Berneudi, picioletniej dziewczynki o wielkich, niebieskich oczach i bujnych blond wosach, ktr zauway pewnego dnia w zbiegowisku dzieci, ktre przybiegy do Berghofu, aby go pozdrowi.
Tak si zachwyci t ma, e pozwoli jej przychodzi do siebie zawsze, gdy tylko bdzie moga.
Przez trzy lata jej matka odgrywaa rol gwiazdy, przyprowadzajc sw creczk z najprzerniejszych okazji.
Hitler zawsze traktowa ma z ojcowsk delikatnoci i wiele razy si z ni fotografowa.
Pewnego dnia anonimowy list brutalnie zakoczy te mie spotkania.
Denuncjowa on matk dziewczynki jako p-ydwk.
Hitler, szczerze zmartwiony, poinformowa j, aby wicej nie prbowaa zblia si do niego, i zniszczy wszystkie fotografie, przedstawiajce jego spotkania z ma Berneudi.
Ten incydent bardzo go dotkn, gdy  w brutalny sposb uzmysowi mu, po raz kolejny, samotno, w jakiej y.
Samotno ta w brutalny sposb gwacia naturalne, gboko w nim zakorzenione uczucia.
W latach walki o wadz wielk przyjemno sprawiao Hitlerowi zapalanie wieczek na choince w wita Boego Narodzenia.
Niemal fizycznie potrzebowa ciepych, rodzinnych radoci.
Nigdy jednak nie zmaterializowa swego przywizania do dzieci poprzez maestwo.
Prawdziwe szczcie domowego ogniska byo mu nieznane.
Kobiet, z wyjtkiem kilku miostek i zwizku z Ev Braun, zna tylko jako on innych mczyzn.
Dzieci -tych innych - zna tylko z entuzjastycznie wrzeszczcych zbiegowisk.
Hitler odsunity by od uczu, od radoci rodzinnej, od wszystkiego, co skada si na szczcie w naturalnej komrce spoecznej - i bardzo z tego powodu cierpia.
Ta niezaspokojona dusza, ktra bronia si przed deniem do naturalnego i zwykego szczcia, nieustannie poszukiwaa rwnowagi.
W swoim odosobnieniu stworzy sobie wiat snw, ktry za nic mia wszystkie szlachetne uczucia ludzkoci.
Ten nieustajcy niepokj i ta niestabilno uczuciowa szybko przeksztaciy si w obojtno, a nastpnie w amoralno.
Pod koniec ycia Hitler by ju tylko okrutnym i despotycznym potworem.
Myl o rodzinie i uczucia synowskie byy mu cakowicie obce, wic nie dziwi to, e z zimn krwi wysya miliony modych ludzi na mier - dla tej jedynej satysfakcji powicenia ich dla misji, ktr -jak wierzy - ma do spenienia.
mier istoty ludzkiej w najmniejszym stopniu go nie wzruszaa.
Widzia on ludzko wycznie jako dugi acuch ludzi, ktrego on osobicie jest ogniwem pocztkowym.
W jego oczach dzieci nie byy niczym innym jak czynnikiem, ktry pozwala zdyskontowa mniejsz lub        wiksz przestrze yciow.
Odrzucajc kad koncepcj filozoficzn "tamtego wiata", uwaa za normalne, e popi po spalonych w obozach koncentracyjnych ciaach suy jako nawz w ogrdkach warzywnych, w ktrych zaopatryway si hordy SS.
Tymczasem Hitlerowi cigle nie udawao si opanowa swych naturalnych odruchw.
Miewa chwile, w ktrych z lkiem poszukiwa czego, czego mgby si trzyma, co przyniosoby mu wewntrzny spokj, bez ktrego aden czowiek nie moe by szczliwy.
W trakcie naszych niekoczcych si rozmw przy kominku czsto pojawiay si wspomnienia z dziecistwa.
Gdy je przywoywa, czuam, e wibruje w nim struna szczcia, penego szczcia, ktrego zazna w swym skromnym domu, otoczony matczynym uczuciem.
Wanie we wspomnieniach z dziecistwa znajdowa ukojenie^ gdy ogarniao go dojmujce poczucie samotnoci.
Inny, szczliwy okres jego ycia to lata zmaga poprzedzajcych dojcie do wadzy.
Nie mia wtedy po prostu czasu na refleksje.
Z niezwykym wprost uporem; dy do swego najwaniejszego celu.
By cakowicie pochonity swoj misj.
Nie odczuwa jeszcze wtedy potrzeby poszukiwania rwnowagi psychicznej.

Jednake w tych latach prby mia obok siebie oddanych towarzyszy, prawdziwych przyjaci, a nie owce Panurga, nie geszefciarzy czekajcych na sprzyjajc koniunktur.
W owym czasie jego ekipa, wchaniajca dusz i ciaem ten sam idea, dzielia wszystkie swoje cierpienia, niepowodzenia i radoci. Panurga - posta z epopei Gargantua i Pantagruel Franois Ra-belais.
Cyniczny, tchrzliwy rozpustnik; wierny towarzysz Pantagruela.
    Std te nadzwyczajna wierno, jak Hitler bardzo dugo dochowywa w stosunku do swych pierwszych towarzyszy.
U nich wanie, w wikszoci nieokrzesanych, ale zahartowanych w twardej szkole wywrotowej dziaalnoci politycznej, znajdowa moralne schronienie.
Niebyway sukces, jaki odnieli, niektrym z nich uderzy do gowy; inni nie potrafili przystosowa si do nowej sytuacji lub dwigali na sobie brzemi odpowiedzialnoci, ktra na nich spada.
Inni jeszcze zdradzili go i stali si jego przeciwnikami.
Cigle jednak uderzao nas wraenie, e ci ludzie, ktrzy kiedy go otaczali, byli na mniej ni rednim poziomie.
Nie przeszkadzao to jednak, aby Weber, Graff, a nawet Maurice byli z nim na ty.
Hamann i Hoffmann zwracali si do niego po prostu "panie Hitler".
W stanach nerwicowego niepokoju i mentalnego rozchwiania ci ludzie byli dla niego koem ratunkowym, ktrego mg si uchwyci w chwilach przygnbienia.
Wierno i koleestwo jego pierwszych towarzyszy byy dla niego jak oywczy napj.
Std te pobaliwo, z jak Hitler traktowa nawet najbardziej powane wystpki swoich protegowanych.
Przytocz tylko przykad Streichera, ktrego musia odprawi, gdy dowiedzia si, e podarowa on swojej przyjacice szkatuk z masywnego zota pen piercionkw, ktrych zbirka miaa wzbogaci fundusz wojenny Niemiec.
Hitler z przykroci podj decyzj o zwolnieniu Streichera.
W nastpnych latach rozwaa jednak darowanie kary i rehabilitacj gauleitera Frankonii.
Podobnie byo z Schaubem.
Schaub zosta adiutantem Hitlera dziki Bormannowi, ktremu udao si wpdzi w nieask Briicknera.
Schaub by czonkiem-zaoycielem ruchu nazistowskiego.
Hitler opowiada nam czsto, e na        pocztku jego dziaalnoci agitatorskiej rzuci mu si w oczy czowiek, ktry wiernie uczestniczy we wszystkich spotkaniach i przemarszach, mimo e kula na jedn nog.
Ju od pierwszych kontaktw nawizaa si midzy nimi prawdziwa przyja, wzmocniona pniej wsplnym pobytem w wizieniu w Landsbergu.
Po odzyskaniu wolnoci zrobi z niego swojego totumfackiego.
Schaub zajmowa si nie tylko cile osobistymi sprawami Fiihrera, ale wkrtce sta si jego powiernikiem w najbardziej sekretnych sprawach pastwowych.
Do obowizkw Schauba naleao te informowanie na bieco Hitlera o nowych filmach i sztukach teatralnych, organizowanie prywatnych wizyt, wypisywanie czekw i regulowanie nalenoci, porzdkowanie prywatnych dokumentw, przechowywanie w szafie pancernej oryginaw wszystkich umw midzynarodowych i wanych memoriaw pisanych przez Hitlera, i podejmowanie najbardziej poufnych krokw.
Mona powiedzie, e Schaub cieszy si praktycznie nieograniczonym zaufaniem Hitlera.
Chwiejnego charakteru, ale z natury intrygant, wykorzystywa - niestety - sw uprzywilejowan pozycj do realizacji podych intryg i do odegrania si za doznane urazy.
Wiedzc, e Hitler dny jest "maej kroniki skandalw" w swoim sztabie, czu si w obowizku donoszenia mu o drobnych nawet sprawkach, w jakie wpltani byli ludzie z jego otoczenia.
Hitler sucha go z duym zainteresowaniem i czsto podejmowa wobec swych wsppracownikw kroki dyscyplinarne, ktre pozostaway w cakowitej dysproporcji do miosnych grzeszkw, do ktrych tamci si przyznawali.
Z tych powodw Schaub by znienawidzony przez wszystkich, jednak ze wzgldu na jego zgubny wpyw na  Fiihrera nikt nie odwaa si wystpi przeciwko niemu publicznie.
Hitler uwaa, e jego ulubionym grzeszkiem by alkohol.

Jeli dopuszcza, na przykad, e Schaub wzi sobie za przyjacik berlisk ulicznic, to z trudnoci przychodzio mu wybaczy jego pijastwo.
W kocu jednak dawa za wygran.
Gdy donoszono mu, e jego adiutant w stanie kompletnego zamroczenia alkoholowego wywoa skandal na jakim przyjciu, wznosi tylko rce w gecie rozpaczy i odpowiada niezmiennie: "Znam jego wady; to smutne.
Ale co chcecie, ebym zrobi?
Mam tylko jego; nie mam nikogo, kto mgby go zastpi!".
Ktnie Hitlera z Leyem nadawayby si do "Grand Guignola".
W oczach Hitlera szef Niemieckiego Frontu Pracy by genialnym organizatorem i wielkim idealist z fantastycznymi pomysami.
Hitler zawsze mwi z podziwem o jego wielkim dziele spoecznym na rzecz klasy robotniczej.
Wiedzia poza tym, e Leyowi daleko do witoci.
Nawet gdy w ostatnich latach zachowanie Leya stawao si coraz bardziej skandaliczne, a publikowane przez niego artykuy stay si irytujce dla przywdcw partyjnych, Hitler nie poddawa si naciskom i argumentowa, e pewna warstwa ludzi potrzebuje tego pisarstwa Leya.
Gdy ya jeszcze lgn Ley, Hitler by jej staym gociem.
Uwaa j za kobiet o wielkiej urodzie, majc zbawienny wpyw na swego ma.
By przekonany, e prawie udao jej si zmusi ma do porzucenia nie tylko picia, ale te palenia.
Tymczasem dla wszystkich byo wiadome, Guignol - marionetka wystpujca najpierw w ulicznych pokazach lalkowych.
"Grand Guignol" - teatr w Paryu, w ktrym wystawiane s sztuki o makabrycznej treci.
 e te dwa naogi, posunite do szalestwa, nadal siay u Leya spustoszenie.
Do dzisiaj nie mog zrozumie, jak Hitler mg wierzy, e ten naogowy alkoholik mg zmieni swoje aosne przyzwyczajenia pod szczliwym wpywem ony.
Hitler dobrze si czu w rodowisku artystw, ktrych spotyka u Leyw, co byo o tyle naturalne, e pani Ley bya potomkiem bardzo starej rodziny artystw.
Samobjstwo tej modej kobiety wstrzsno Hitlerem do gbi.
Zerwanie z maestwem Goebbelsw i mier pani Ley pozbawiy go za jednym zamachem przyjemnoci zanurzania si od czasu do czasu w inn atmosfer ni ta, ktra panowaa przy synnym kominku.
Ley by miesznie zakochany w swojej onie.
W jej obecnoci sprawia wraenie pawia bez przerwy nadskakujcego swojej wybrance.
Pewnego dnia, w Berghofie, prowadzc mnie do stou, wskaza na sw on idc pod rami z Hitlerem i powiedzia, a waciwie wybekota peen emocji: "Czy nie jest cudowna, czy nie jest wspaniaoci?".
Wobec tak zaskakujcej chepliwoci, mogam tylko wybuchn miechem.
Opowiadam o tym epizodzie, aby pokaza, do jakiego stopnia Ley by zwizany ze swoj on, jak manifestowa swoje uczucie do niej, i aby wyjani, e jego postawa po jej mierci staa si dla wszystkich, wcznie z Hitlerem, powodem do konsternacji.
Fiihrer by oburzony, gdy dowiedzia si, e Ley zwiza si z dziewitnastoletni estosk tancerk, ktrej najwiksz zasug byo to, e przypominaa mu zmar on.
Doktorowi Morellowi przypado zadanie rozprowadzenia wrd nas fotografii baletnicy, na ktrych stwierdzilimy uderzajce wrcz podobiestwo do Igny.
Pod naciskiem Leya, jej uczesanie,  makija i stroje byy po prostu identyczne z make-up pani Ley; zdawao nam si, e padlimy ofiar halucynacji.
Musz jednak doda, e moda Estonka znacznie przewyszaa pani Ley pod wzgldem inteligencji i zdolnoci.
Ley chcia uzyska wyrozumiao Hitlera, podkrelajc podobiestwo swej modej protegowanej do zmarej ony.
Mia nadziej, e zyska w ten sposb jego zgod na maestwo.
Ale ten manewr zosta obrcony wniwecz.
Hitler uwaa, e jest to obraza pamici zmarej i bawochwalstwo, ktre polegao na przywrceniu ycia onie pod postaci innej kobiety.
Oznajmi mi, e w takim razie nigdy wicej nie postawi ju nogi u Leya.
A w ogle sdz, e Hitler mia tylko jednego wielkiego przyjaciela, ktry wywar na niego znaczny wpyw -poet Eckharta.

Mona zapyta, w jaki sposb Hitler po wojnie 1914--1918 otworzy sobie drzwi do miejsc, ktre normalnie musiay by zamknite dla kaprala-agitatora, ktrym by podczas tej wielkiej wojny.
Wiele osb nie wie, e w 1920 roku pozna on poet Eckharta.
Przypadek chcia, e ten ostatni uczestniczy w spotkaniu kierownictwa modej partii NSDAP.
Hitler, jak zwykle w porywczy sposb, opisa chaotyczn sytuacj, z jak musz si zmierzy Niemcy.
Zaklina wszystkich do podjcia wysiku naprawy, dla ktrego inspiracj miaaby by nowa doktryna narodowego socjalizmu.
Magnetyzm, jaki od niego promieniowa, jego lapidarne argumenty, jego pomienny sposb mwienia wywary gbokie wraenie na starym poecie-patrio-cie.
Eckhart, dosownie oczarowany, powiedzia Hitlerowi wprost, e uwaa go za czowieka, o ktrym bdzie mwi cay wiat.
Szybko te przystpi do dziaa majcych zjedna Hitlerowi sympati monachijskich salonw.
  Przedstawia go przemysowcom, wysokim funkcjonariuszom pastwowym, artystom, i dawa dowd niewyczerpanej arliwoci w zjednywaniu nacjonalistw bawarskich dla ruchu narodowosocjalistycznego.
Eckhart walczy konsekwentnie z uprzedzeniami pewnych rodowisk, ktre nie daway wiary, e byy kapral, bez adnego umocowania i bez adnych referencji, bdzie w stanie przewodzi ruchowi, ktrego celem jest duchowe zjednoczenie Niemiec.
Nie cofa si przed adnymi ofiarami, aby zmniejszy wahania rodowisk finansowych i gospodarczych wobec "wczoraj jeszcze nieznanego", ktry uwaa si za wyzwoliciela kraju.
Poeta sta si prawdziwym rdem dochodw dla modej partii.
Niestrudzony, organizowa zbirki pienidzy, ktre pozwalay rozwin bojaliw propagand z pocztkw ruchu w prawdziwe, zorganizowane kampanie.
Jednak pomoc materialna bya niewielk rzecz w porwnaniu z bezporednim wpywem, jaki Eckhart wywiera na swego wychowanka.
Hitler, ktry by od niego o dwadziecia lat modszy, uznawa go za swojego dobroczyc i najlepszego przyjaciela.
Jego szeroka wiedza, byskotliwy humor i przenikliwa inteligencja dziaay na Hitlera do tego stopnia, e nawet kto tak podejrzliwy na tym punkcie jak on uwaa si za jego ucznia.
Byli prawdziwymi przyjacimi.
Wpyw Eckharta by niewtpliwie decydujcy dla charakteru i edukacji Hitlera.
Dziki niemu Hitler unikn na pocztku swej kariery wielu zawodw i bolesnych niespodzianek, na jakie zwykle natrafia czowiek chodzcy po omacku.
Gdy Eckhart wystawia sw adaptacj sztuki Henryka Ibsena, Hitler wielokrotnie przyjeda do Berlina.
Za kadym razem wszdzie towarzyszy poecie i w ten sposb   mia okazj wkrci si w rodowisko wielkiej buruazji Berlina, ktre byy jeszcze bardziej oporne wobec jego idei, ni te w Monachium.
Hitler, dziki swemu przyjacielowi, nawiza kontakt ze znanymi pisarzami, cenionymi ekonomistami i renomowanymi artystami.
mier Eckharta bya dla Hitlera bardzo cikim ciosem.
W pniejszym jego yciu nie byo mu ju dane spotka przyjaciela, z ktrym yby w takiej harmonii myli i uczu.
Zawsze, gdy opowiada mi o poecie, jego oczy staway si wilgotne.
Po przejciu wadzy Hitler czsto powtarza, e tym bardziej auje przedwczesnej mierci wielkiego pisarza, i teraz byoby moliwe zwrci mu dobro, ktre tamten mu wywiadczy.
Niemniej, jeli mwiam wczeniej, e Hitler dawa prb absolutnej wiernoci wzgldem swych pierwszych towarzyszy walki, to ten kompleks wdzicznoci ulotni si w ostatnich latach jego ycia pod ciosami zdarze.
Znaam wielu ludzi, zwaszcza generaw, w stosunku do ktrych przez dugie lata manifestowa oznaki przyjani, a ktrzy nagle popadli w zapomnienie.
Wielka liczba jego pierwszych przyjaci sprowadzia na siebie jego gniew, przy czym nie usyszeli adnych wiarygodnych wyjanie tej zmiany postawy.
Chciaabym przytoczy osobliwy przykad dr.
Brandta, ktry od 1932 roku towarzyszy Hitlerowi we wszystkich jego wyjazdach.

Interesujcym byoby wyjani, w jaki sposb ten mody doktor wszed w aski Fiihrera, poniewa Hitler wykaza w tym szczeglnym przypadku ca niewdziczno i nienawi, na jak byo go sta, gdy kto straci jego zaufanie.
Podczas pobytu Hitlera i jego pierwszych zwolennikw w wizieniu w Landsbergu, oni spdzali czas na pisaniu        zwykych listw, podczas gdy ich mistrz pisa bibli ideologii narodowosocjalistycznej, Mein Kampf.
Jego pierwszy szofer, Emil Maurice, napisa list pochwalny do Anni Rehborn, ktra w owym czasie bya mistrzyni wiata w pywaniu.
Nastpia regularna wymiana korespondencji.
Gdy Hitler opuci wizienie, sportsmenka zostaa mu przez szofera przedstawiona.
Midzy Hitlerem a pann Rehborn zawizaa si przyja.
Pewnego dnia poznaa go ze swym narzeczonym, modym lekarzem z Bochum.
By to doktor Karl Brandt.
W tamtych czasach Hitler mia jeszcze zwyczaj przemierzania Niemiec samochodem - na zamanie karku.
W trakcie jednego z tych wyjazdw zdarzy si wypadek, w ktrym ciko ranny zosta jego adiutant Briickner.
Przypadek sprawi, e dr Brandt i panna Rehborn byli akurat w jego orszaku.
Sprawno, z jak dr Brandt udzieli pierwszej pomocy rannemu, majc do dyspozycji tylko prowizoryczne rodki, zwrcia na niego przychyln uwag Hitlera.
Mianowa go natychmiast swoim osobistym lekarzem.
Brandt skwapliwie przyj to stanowisko i kontynuowa studia na Uniwersytecie w Berlinie, ktre ukoczy jako chirurg o wielkiej renomie.
Jednake zgoda midzy Fuhrerem Trzeciej Rzeszy a jego lekarzem zostaa zakcona, gdy pojawi si dr Moreli, ktry zosta lekarzem domowym Hitlera.
Brandt odrzuca metody leczenia Morella i niemal publicznie traktowa go jak szarlatana.
Opowiada dowcipy na temat prnoci i dzy korzyci tego "konowaa" Hitlera.
Istnia nie tylko ostry spr midzy Brandtem a Morellem, ale dochodzio te do gwatownych scen midzy Hitlerem a Brandtem, gdy Moreli stara si donosi swemu pryncypaowi o wszystkich niegrzecznych uwagach, jakich by przedmiotem.
Hitler zdany by na leczenie, ktre Moreli potrafi mu narzuci, i chtnie sucha plotek, jakie tene mu przekazywa.
Aby przeci te intrygi, gdy mg sta si ich ofiar, nada kademu z nich tytu profesora.
Podczas wojny Hitler coraz rzadziej korzysta z usug Brandta, ktry zajmowa si ju tylko zaopatrywaniem oddziaw na froncie wschodnim w rodki sanitarne.
Mianowany komisarzem generalnym Rzeszy do spraw zdrowia publicznego i higieny, wanie z tego tytuu kierowa badaniami i eksperymentami, o ktre tak gwatownie oskarono go w Norymberdze.
W owym czasie Brandt by w do dobrych stosunkach z Hitlerem.
Ten ostatni czsto zaprasza go na rozmowy w cztery oczy, co cigao oczywicie na Brandta podejrzliwo i wrogo Bormanna.
Aby oddali Hitlera od Brandta, posuono si najbardziej ajdackimi intrygami.
Brandt mia, niestety, zbyt prawy charakter, aby nie wpa we wredne i skryte puapki, jakie na niego zastawiono.
Brandt wbi sobie do gowy, e musi uchroni Hitlera przed metodami leczniczymi Morella.
Pewnego dnia zwoa najbliszych wsppracownikw Fiihrera i tumaczy im, e nie powinni pozostawia kruchego zdrowia Hitlera w rkach takiego szarlatana.
We wrzeniu 1944 roku Hitler zrobi Brandtowi wielk awantur, gdy ten poradzi mu, aby w sprawach swego leczenia odwoa si do znakomitoci profesorskich z akademii.
Gdy Brandt wykaza mu, e niektre pastylki zalecane mu przez Morella zawieraj siln trucizn, Hitler cakowicie si od niego odwrci i zwolni go.
Sympatia, ktr Hitler zawsze przejawia w stosunku do Brandta, zmienia si w tak lep nienawi, i by on        przekonany, e to wanie Brandt mia zamiar go otru.
Rywalizacja midzy jego dwoma lekarzami bya dla niego dowodem, e Brandt jest czonkiem bandy konspiratorw zdecydowanych go sprztn.
W ostatnich miesicach wojny ta wrogo ju tylko si zwikszaa.

W marcu 1945 roku dowiedzia si, e Brandt wysa swoj on na zachd Niemiec, do regionu, ktry lada chwila mia si znale pod okupacj aliantw.
Hitler zinterpretowa ten gest jako akt zdrady i skaza Brandta na mier.
Od supa egzekucyjnego uratowao lekarza nadejcie wojsk amerykaskich.
Byo to jednak tylko odoenie egzekucji.
Trybuna w Norymberdze, skazujc Brandta na mier przez powieszenie, da Hitlerowi pomiertn satysfakcj...
Rozdzia 9 Od wielkoci do miesznoci jest tylko jeden krok.
Hitler Z tego, co zostao do tej pory powiedziane, wynika, e Hitler dysponowa dwoma rodkami, rozwinitymi niemal do doskonaoci, ktre zapewniy mu sukces: wol i pamici.
Jeszcze dziwniejsze jest to, e jego surowo i zacieky upr poczone byy z innymi wanymi cechami jego charakteru: elastycznoci i sprytem.
Hitler, jeli by tytanem silnej woli i geniuszem mnemo-techniki, to by rwnie, a omiel si powiedzie, e przede wszystkim, mistrzem komedii i hipokryzji; hipokryzji tak naturalnej, e sam si na ni nabiera, a rwnoczenie tak wyrachowanej, e inspirowaa ona kady z jego gestw i czynw.
Hitler by kwintesencj maksymy przytoczonej na pocztku tego rozdziau.
W trakcie naszych rozmw przytacza j bardzo czsto i tumaczy mi, e bez przerwy o niej pamita, aby nigdy nie straci twarzy wobec rozmwcw lub w oczach swojego otoczenia.
Czsto parafrazowa j, cytujc stare ludowe porzekado, ktre mwi, e "dla mojego kamerdynera nie istnieje wielki czowiek". Z wielkim mistrzostwem, w zazdrosnej trosce o to, aby nie utraci blasku czy aureoli, Hitler potrafi przywdzia mask w kadych okolicznociach.
Ten strach przed faszywym krokiem by u niego wrcz chorobliwy; tumaczy on dwulicowo, ktrej Hitler da wiadectwo w niezliczonych sytuacjach.
Dalej powiem o trudnociach, jakie mia Moreli, jego osobisty lekarz, z przekonaniem go, by podda si masaom i zrobi sobie przewietlenie.
Hitler mia obsesyjny wstrt do rozbierania si w obecnoci kogo obcego, gdy obawia si, e ten kto moe to wykorzysta ze szkod dla jego reputacji.
Mao tego, nawet jego kamerdyner nigdy nie mia prawa wej do niego, zanim on si nie ubra.
Ta troska o to, co ludzie powiedz, manifestowaa si w najdrobniejszych nawet szczegach.
Na przykad po dojciu do wadzy Hitler przesta nosi synne bawarskie krtkie skrzane spodenki.
aowa, e nie moe dziki nim czu si swobodnie, ale mwi: "eby nosi krtkie spodenki, trzeba mie opalone nogi, co mnie nie dotyczy".
Przeraaa go po prostu myl, e w takim stroju omieszyby si jako szef pastwa.
Z zasady unika te korespondencji z kobietami, z ktrymi co go czyo.
Miosne wyznanie Streichera wpado kiedy w niepowoane rce.
Sownictwo tego liciku byo tak pomienne, e gauleiter Frankonii sta si publicznym pomiewiskiem.
Dlatego te Hitler uwaa, e wielkim ludziom nie wolno pisa listw miosnych.
By oczywicie w kontakcie listownym ze swoj przyjacik Ev, ale wiem, e listy te zawsze byy krtkie i nigdy nie mwiy o uczuciach.
Nigdy te nie byy dostarczane poczt, lecz bezporednio przez Mormanna, Schauba lub Fegeleina.
 Hitler ze szczegln uwag czuwa nad organizacj urzdzanych przez siebie przyj.
By przeraony myl, e jego personel moe popeni jaki nietakt wobec goci; nietakt, ktry mgby zaszkodzi jego prestiowi.
Syszaam, jak grozi Kallenbergowi, swemu majordomusowi, najsurowszymi sankcjami, jeli w trakcie wieczoru zdarzy si jaki nietakt.
Mia zwyczaj zbierania personelu przed kadym przyjciem, aby przypomnie mu, jak wana jest jego rola.
Przed nadejciem goci osobicie doglda stou, aby przekona si, czy nic nie zostao przeoczone.
W 1939 roku, po powrocie Ribbentropa z Moskwy, dugo przepytywa jego adiutanta.

Gdy ten powiedzia mu, e Stalin przed zaproszeniem goci do stou dugo sprawdza, czy niczego na nim nie brakuje, wyraziam lekkomylnie uwag: "Zdaje si, e Stalin, tak jak pan, troszczy si, aby wszystko byo bez zarzutu".
Hitler odpowiedzia poirytowany: "Moi domownicy i mj dom zawsze s doskonali!".
Mogabym przytacza niezliczon ilo przykadw, w ktrych przejawiaa si obsesja Hitlera na punkcie jego prestiu.
Epizod, ktry opowiem, jest tak charakterystyczny, e nie mog si powstrzyma, aby o nim nie wspomnie.
Przed objciem wadzy Hitler dosta w prezencie teriera szkockiego, z ktrym bardzo si zaprzyjani.
agodne traktowanie maej suczki wyranie go bawio.
"Burli", bo takie byo jej imi, miaa prawo robi wszystko: tarzaa si po fotelach i buszowaa w najbardziej nawet tajnych papierach.
Hitler bawi si z ni jak dziecko.
Czuwa jednak, aby oddawa si tej rozrywce tylko samotnie, w ukryciu przed obcymi spojrzeniami.
Rwnie przy mnie odgania j brutalnie, aby potem, gdy ju wyszam z pokoju, przywoa j najbardziej czuymi swkami.
Hoffmann,        jego fotograf, mia zabronione publikowa zdjcia, ktre ukazywayby go w trakcie zabawy z Burli.
Z ca powag tumaczy ten zakaz tym, e czowiek o jego pozycji, jeli publicznie pokazuje si z psem, to moe to by tylko owczarek.
Jeli Hitler skrupulatnie dba o swj wygld zewntrzny, to z rwn trosk podchodzi do swojej reputacji, ktra w aden sposb nie moga by naruszona.
W adnym wypadku nie naraziby swej renomy, aby zaagodzi spory lub pogodzi rywali.
Jego poczucie odpowiedzialnoci byo bardzo elastyczne.
Ze sprytem ocierajcym si o cynizm umia ustawia si poza wszelkimi podejrzeniami w najbardziej nawet kompromitujcych sytuacjach.
Widziaam jego zachowania pozbawione wszelkich skrupuw.
On, ktry wszystko wiedzia i we wszystkim si orientowa, czsto pozostawa ukryty w cieniu, aby nie znia si do draliwych problemw.
Znakomicie potrafi posugiwa si kozami ofiarnymi.
Odwoywa si do najbardziej wymylnych pretekstw, aby przesoni rzeczywiste powody swoich czynw i oddali od siebie jakkolwiek moliwo kompromitacji.
Gdy pragn uwolni si od kogo, rzadko kiedy przyznawa si do prawdziwych pobudek - zawsze wykorzystywa jaki pretekst, ktry wprowadza wszystkich w bd.
Wystarczy, e przytocz przykad marszaka von Blomberga, ofiar najbardziej haniebnej intrygi, w wyniku ktrej musia on opuci stanowisko szefa Wehrmachtu.
Gdy powiadomi Hitlera o zamiarze polubienia swojej sekretarki, ten znalaz wymarzony pretekst, aby pozbawi go pozycji, z ktrej sprzeciwia si jego planom organizacji Rzeszy.
Fuhrer da zgod na to maestwo i by nawet, wraz z Goeringiem, wiadkiem na lubie.
Jakie byo zdziwienie von Blomberga, gdy posuono si  raportem gestapo, w ktrym opisane byy szczegy dotyczce podejrzanej przeszoci jego modej ony, aby nakaza mu opuszczenie armii.
Hitler wszystko przewidzia, rwnie zgod von Blomberga na rozwd, co przekrelaoby jego plany.
W pimie nakazujcym dymisj zastrzeono, e bdzie mg powrci na dawne stanowisko nie wczeniej, ni po rocznym pobycie za granic.
Kilka miesicy po tym zdarzeniu, Wehrmacht, pod bezporednim dowdztwem Hitlera, napad na Austri.
Jestem przekonana, e caa ta afera zostaa zmontowana w najdrobniejszych szczegach po to, aby Hitler mg bez przeszkd zrealizowa swj plan inwazji Austrii - plan, ktremu von Blomberg odway si przeciwstawi.
Inny przypadek to kapitan okrtu, Albrecht, jego doradca do spraw marynarki wojennej.
Maestwu Albrechta z dziewczyn z drobnej buruazji przeciwstawi si dowdca floty niemieckiej.
Hitler jednak, wbrew zdaniu admiraa, zgody udzieli.
Pokazuje to dobrze, e Hitler, gdyby nie mia ukrytego zamysu, rwnie w przypadku von Blomberga mgby skorzysta ze swej wadzy.
Ten incydent czsto by przywoywany w trakcie pogadanek przy kominku.

Hitler jednak zawsze wymigiwa si od odpowiedzialnoci, twierdzc, e to nage odejcie von Blomberga naley zapisa na konto nieprzejednanej kasty oficerw ze Sztabu Generalnego Wehrmachtu.
Jest dosy dziwne, e po nieudanym zamachu 20 lipca 1944 roku Hitler wycign przypadek Blomberga.
Z furi zrzuci na oficerw ze Sztabu Generalnego odpowiedzialno za wszystkie niepowodzenia armii, a jako dowd ich kryminalnej dwulicowoci przywoa fakt, e powinni byli powiadomi go o mezaliansie Blomberga przed ceremoni lubn, a nie wtedy, gdy byo ju za pno.
  Hitler mia mani "aranowania" maestw.
Znam przypadki osb, ktre cigny na siebie jego antypati za to, e nie polubili tych kobiet, ktre on im doradza.
Przytocz przykad jego adiutanta Brucknera, ktry nie dostosowa si do manifestowanej przez Hitlera woli, aby oeni si z dziewczyn, do ktrej on, Hitler, zawsze czu wielk sympati.
Briickner odrzuci t sugesti i w swym wichrzycielskim zachowaniu posun si nawet do tego, e oeni si z crk pewnej damy, ktra, jak si zdawao, bya odpowiedzialna za pierwszy rozwd pani Goebbels.
Aby zaznaczy sw sympati do tej ostatniej, Hitler przeciwstawi si maestwu Brucknera z dziewczyn, ktra nie ponosia najmniejszej winy za kopoty miosne pani Goebbels.
Ale Briickner da dowd swej niezomnej woli.
Przypuszcza, e zy humor objawiany przez Hitlera przy tej okazji z czasem si ulotni.
Nie wzi jednak pod uwag pamitliwego charakteru Fiihrera.
Od tej pory wszystkie podejmowane przez Brucknera inicjatywy spotykay si z ostr krytyk szefa.
ycie w takiej atmosferze stao si dla niego nie do zniesienia i w kocu musia poprosi o zwolnienie.
Hitler nigdy pniej nie chcia przyzna, e Briickner popad w nieask, poniewa odway si robi po swojemu; ale w rozmowach wida byo, e cigle czuje do niego uraz.
Nigdy nie wymieni imienia ony Brucknera, podczas gdy cigle obsypywa pochwaami t, ktrej Briickner nie chcia.
Przytocz jeszcze przypadek modego czowieka z otoczenia Hitlera, ktry chcia si oeni z siostr Evy Braun.
Hitler odnis si do tego zamiaru bardzo przychylnie i przepowiada zwizkowi pikn przyszo.
Do lubu nie doszo jednak ze wzgldw czysto osobistych.
Hitler okaza ca sw zawzito, do jakiej by zdolny.
Nie wiedzia, co to znaczy przeprosi, lecz przeciwnie, jego niezadowolenie tylko si zwikszao; i przeciwko tym, ktrzy nie poddawali si jego yczeniom i zmiennym nastrojom, gromadzi w sobie wrogo, ktra prdzej czy pniej wychodzia na wierzch.
Tak wanie stao si z tym modym czowiekiem, ktry odway si by niezalenym.
Pewnego dnia, podczas narady z generaami, Hitlera zdenerwowaa bzyczca mucha, wic nakaza temu wanie oficerowi, aby j zabi, ale on zdawa si nie dosysze tego dziwacznego rozkazu.
Hitler si wciek i rzuci mu ze wzgard: "Do niczego nie jest pan zdolny!
Sekretarz z mojego biura by w stanie pokierowa pierwsz kieszonkow odzi podwodn, a pan, oficer SS, nie jest w stanie zabi nawet muchy!".
(Historia z kieszonkow odzi podwodn rzeczywicie miaa miejsce).
Mody oficer musia natychmiast opuci sal obrad i zosta przydzielony do jednostki walczcej na froncie wschodnim.
Mogabym przywoa nieskoczon ilo przykadw, ktre ilustrowayby t diaboliczn zawzito, ktra rzadko objawiaa si tak otwarcie, jak w opisanym przypadku.
Na opowiedzenie zasuguje rwnie nieaska okazywana ambasadorowi Hewelowi.
Popeni on mianowicie ten bd, e nie zaprosi pani Braun na swj lub.
Ten nietakt wywoa u Hitlera gniew, ktrego jednak otwarcie nie okaza, lecz trzyma w zanadrzu, czekajc na stosowny moment dla jego wybuchu.
Hewel przesta dla niego istnie!
Taka postawa bya tym dziwniejsza, e chodzio o jednego z pierwszych towarzyszy walki Hitlera i e dzieli on z nim wizienie w Landsbergu.

Po uwolnieniu opuci ojczyzn i dziesi lat przebywa w Indiach.
Po powrocie w 1937 roku zosta oficerem cznikowym midzy Hitlerem i Ribbentropem.
Hewel mia rang ambasadora, cho nigdy nie uprawia dyplomacji.
Ten nadzwyczajny awans i specjalne wzgldy, jakimi Hitler go otoczy, wystarczajco pokazuj, jaki mia dla niego szacunek.
Czsto artowa z Hewela, e majc tyle lat, nie znalaz sobie jeszcze kobiety w swoim gucie.
W kocu, gdy si oeni, jego bd towarzyski spowodowa definitywn utrat przyjani Hitlera.
Hewel urazi mio wasn towarzyszki ycia Hitlera: bd by nie do wybaczenia!
Od tej pory wszystko, co Hewel robi, byo ze.
Jego raporty, ktre jeszcze nie tak dawno zachwycay Hitlera sw klarown logik, stay si dla niego zlepkiem niepowizanych ze sob zda.
Hitler nie omieli si jeszcze go odprawi, ale wszczyna intrygi, ktre miay pozbawi go wszelkiego prestiu w oczach jego otoczenia.
Podczas nocnych herbatek insynuowa, e jego wsppracownik nie jest nikim innym, jak tylko owc posagw.
Nigdy nie, przyzna, jaki jest rzeczywisty powd, dla ktrego Hewel utraci jego szacunek.
By zbyt wielkim hipokryt, aby odsoni w ten sposb maostkow i ciasn draliwo swego charakteru.
i Gdy tarcia i spory daway o sobie zna wrd przywdcw partyjnych, Hitler nigdy nie stawa po ktrej ze stron.
Skrywa si w postawie yczliwej neutralnoci wobec antagonistw, ledzc jednak dokadnie rozwj wypadkw.
Czsto miaam wraenie, e rywalizacja o wpywy midzy Hessem a Goeringiem, midzy Goeringiem a Himmlerem, midzy Goebbelsem a Goeringiem, midzy Goebbelsem a Ribbentropem...
po prostu go bawia.
Jednak gdy stwierdza, e na tej rywalizacji cierpi sprawy pastwowe, dawa  wyraz swemu niezadowoleniu, pitnujc w ostrych sowach ich postaw.
Kiedy zapytaam go, dlaczego od razu nie rozstrzyga tych sporw, aby zdusi je w zarodku.
Odpowiedzia mi wymijajco: "Niech ci panowie zaatwi to midzy sob.
Lepiej zrobi, jak si nie bd wtrca w ich historie.
Jestem ponad takie rzeczy".
Prawda jest taka, e swoj postaw tylko podsyca ich rywalizacj, ukrywajc przy tym swj prawdziwy cel, jakim byo uniemoliwienie stworzenia jednolitego frontu przez jego zastpcw, ktrzy mogliby zbuntowa si przeciw jego despotyzmowi.
Ciekawym byo stwierdzi, jak Hitler potrafi uwalnia si od odpowiedzialnoci, gdy ludziom udawao si do niego dosta, aby odwoa si do jego miosierdzia.
By pierwszy do podkrelania surowoci prawa.
W obecnoci swych ofiar Hitler rzadko kiedy zachowywa si jak bezkompromisowy dyktator.
Nie mia po prostu odwagi wzi w obron prawa, ktre osobicie ustanowi.
Zawsze obiecywa interwencj i w wielu wypadkach rzeczywicie naprawia niektre bdy i naduycia.
Te udane interwencje tumacz, dlaczego wrd Niemcw rozesza si legenda o tym, e Hitler nie by wiadom korupcji swego reimu.
On sam przyczyni si do jej unicestwienia.
Pewnego dnia, w trakcie rozmowy, powiedziaam mu, e bardzo czsto ludzie dotknici niesprawiedliwoci wykrzykuj w rozpaczy: "Gdyby Fuhrer wiedzia o tych naduyciach, na pewno by do nich nie dopuci!".
Hitler utkwi we mnie lodowate spojrzenie i wycedzi: "To s gupoty.
Ja o wszystkim wiem".
By to dowd na to, e wszystkie jego interwencje i wszystkie kroki, ktre podejmowa, aby wynagrodzi     niektrym ludziom doznane krzywdy, nie byy inspirowane poczuciem miosierdzia, lecz stanowiy kamufla dla jego naturalnej surowoci.
Swym brakiem otwartoci Hitler dosownie komplikowa sobie ycie.
Przytocz tylko przykad kucharki, ktr Moreli zaangaowa w 1943 roku, aby przygotowywaa posiki wegetariaskie, ktre stay si wycznym poywieniem Fuhrera.
Przez sze miesicy Hitler nie ustawa w pochwaach sztuki kulinarnej nowej pracownicy.
Zaprasza j nawet od czasu do czasu, aby wypia z nami herbat.

Pewnego dnia gestapo donioso, e drzewo genealogiczne kucharki nie odpowiada kodowi czystego aryjczyka.
Przygotowywanie posikw Hitlerowi przez "wier-ydwk" to rzecz niemoliwa!
Hitler jednak nie odway si na natychmiastowe jej odprawienie.
Jak zwykle, odegra najpierw ohydn komedi.
Owiadczy, e cierpi na ble odka i wicej prawie nie tkn posikw przygotowywanych przez t kuchark.
Ona bya w rozpaczy i nie moga zrozumie, skd u niego ten nagy brak apetytu.
Hitler jednak milcza.
Czeka a do lutego 1944 roku, eby zakoczy t histori.
Wyjedajc na duszy pobyt do Berchstesgaden, da jej na ten czas urlop.
Cigle jednak nie wyjawia powodw swej dziwnej postawy.
Dopiero Bormann zawiadomi j listownie, aby uznaa si za zwolnion z pracy w osobistej obsudze Hitlera z przyczyn rasowych.
Jednak sprawa daleka bya od zakoczenia!
Kucharce udao si spotka z Hitlerem i poskary, e pada ofiar haniebnej machinacji.
Hitler poczu si bardzo zakopotany i obieca, e postara si wyjani spraw.
Tego samego wieczoru, nawizujc do argumentw swej pracownicy, przyzna wobec nas, i wcale nie jest udowodnione, e babcia byej kucharki bya ydwk, ale e jej tureckie nazwisko prawdopodobnie wprowadzio w bd jego suby.
Ale te same suby nie day si tym przypuszczeniom zbi z tropu i biedna kobieta musiaa definitywnie porzuci garnki, w ktrych gotowaa smutne wegetariaskie posiki dla najwikszego hipokryty Niemiec.
Chciaabym zakoczy ten wtek, opowiadajc o kopotach, jakie Hitler mia z rodzin ministra propagandy, Goebbelsa.
Jeli chodzi o poziom inteligencji, to Goebbels bez wtpienia growa nad wszystkimi, ktrzy tworzyli otoczenie Hitlera.
Ten ostatni docenia go w peni zarwno jako genialnego propagandyst, jak i towarzysza walki z dawnych lat.
Czsto mwi o nim jako o zdobywcy Berlina.
Hitler lubi towarzystwo swego ministra o znieksztaconej stopie.
Za kadym razem, gdy pojawiaa si jego makiaweliczna twarz, czuam, e Hitler przeywa szczer rado.
Ich rozmowy zawsze byy ywe i upstrzone dowcipnymi uwagami.
Przy stole byskotliwa inteligencja i cierpka dialektyka Goebbelsa dosownie przygniataa wszystkich biesiadnikw.
Mia on zwyczaj wybierania sobie koza ofiarnego, ktrego zasypywa cynicznymi kpinami.
Posiada niezrwnan umiejtno omieszania ludzi poprzez naladowanie ich ruchw i gestw albo czynienie z nich bohaterw anegdot, ktre opowiada z wielk werw i zadziwiajcym realizmem.
Goebbels by genialnym przeciwnikiem i znakomitym adwersarzem, uywajcym najbardziej przebiegych rodkw.
Hitler czsto odwiedza dom Goebbelsw do 1939 roku.
Darzy wielk sympati pani Goebbels, ktra, mimo swej naturalnej ywioowoci, zachowywaa rezerw i dystans.
Jej umys i wrodzona elegancja wywieray na        wszystkich, ktrzy si do niej zbliali, niezaprzeczalny urok.
Hitler uwielbia szstk dzieci Goebbelsw, ktre byy niezwykle dobrze wychowane i przedwczenie dojrzae.
Gdy opowiada o nich, widziaam, e ma wilgotne oczy.
Hitler przyjmowa zaproszenia Goebbelsw rwnie dlatego, e dziki temu mia okazj spotyka artystw, w ktrych towarzystwie tamci zawsze si bawili.
Warto odnotowa, e Goebbels mia rzadki przywilej opowiadania Hitlerowi politycznych dowcipw.
Suchajc ich, Hitler bardziej nawet smakowa zgryliwy sposb ich opowiadania ni sam tre.
Czsto syszaam Hitlera nazywajcego Goebbelsa "durchtiebener Hund", "schlauer Fuchs" itp.
(przebiegy pies, szczwany lis) - tymi sowami paci on haracz inteligencji i sprytowi swego ministra propagandy.
Goebbels, daleki od praktykowania ascezy, nie by wcale materialist.
Tylko inteligencja i dowcip przedstawiay dla niego pewn warto.
By zarozumiay i zadufany w sobie, ale - w przeciwiestwie do Goeringa, ktrego serdecznie nie cierpia - zna miar rzeczy.

W wykonywaniu swojej funkcji ministra propagandy przewysza wszystkich dziki pewnej liczbie wspaniale stosowanych sztuczek, ktre jednak, zbyt czsto powtarzane, z biegiem czasu traciy sw skuteczno.
Tym niemniej Goebbels by wytrawnym graczem, ktry zna swoj warto.
W 1940 roku prywatne relacje midzy Goebbelsem a Hitlerem wyranie si ochodziy.
Minister propagandy - ze swoimi niezliczonymi romansami, ktre byy ju publiczn tajemnic - sta si dla Hitlera bardzo niewygodny i trudny do zaakceptowania.
Jego stosunki z Lida Baarow, aktork filmow, wywoay taki skandal, e paru Goebbels zdecydowaa si na rozwd.
Hitler, z racji 128    ewentualnych skutkw tego posunicia w polityce wewntrznej i zagranicznej, przeciwstawi si temu zerwaniu.
Los dzieci rwnie lea mu na sercu.
Goebbels i jego ona zostali wezwani do Berchtesgaden.
Po namowach, obiecali Hitlerowi, e znowu podejm wsplne ycie.
Zrobion z tej okazji fotografi caej rodziny Goebbelsw rozesano do wszystkich gazet, aby pooy kres przykrym pogoskom krcym w niemieckim spoeczestwie.
Hitler by szczeglnie zawiedziony nieprzejednan postaw pani Geobbels w trakcie rozmw pojednawczych.
Wyrzuca jej, e dramatyzuje sytuacj, a przede wszystkim, e rozpowszechnia tajemnice alkowy, o ktrych szeroka publiczno nie powinna wiedzie.
By tym bardziej rozczarowany uporem pani Goebbels, e ona sama w tym czasie wdaa si w romans z sekretarzem stanu, Hank.
Hitler nigdy nie wybaczy pani Goebbels jej swobodnego prowadzenia si.
Od tego momentu traktowa j w tak bezosobowy i zdystansowany sposb, e nawet nie zostawaa do koca przyj, na ktrych mieli okazj si spotka.
Myl jednake, e w duej czci odpowiedzialn za t surowo bya Eva Braun.
Cierpiaa ona na nieznony kompleks niszoci wobec pani Goebbels, ktra j przytaczaa swoim umysem i wdzikiem.
Jej zoliwe uwagi pod adresem pani Goebbels bardzo wyranie oddziayway na Hitlera.
Pniej zwierzy mi si, i szczerze aowa, e nie mg ju chodzi do Goebbelsw.
Brakowao mu miego towarzystwa, ktre zazwyczaj tam spotyka; jednak skandal zaszed zbyt daleko, aby mona byo go cofn.
Goebbels natomiast znacznie ograniczy swe wizyty w kwaterze gwnej.
Jednak wraz z nasileniem si nalotw na Berlin, podczas ktrych Goebbels dawa dowd niezwykego powicenia w organizowaniu obrony przeciwlotniczej i pomocy poszkodowanym, Hitler zapomnia o przeszoci i ponownie zwrci si do niego.
Pod koniec wojny relacje midzy Hitlerem a Goebbelsem znowu stay si normalne.
Tak bardzo wybaczy mu jego naganne zachowanie i wywoany skandal, e zaproponowa caej jego rodzinie schronienie w swym osobistym bunkrze.
Samobjstwo Goebbelsa, do ktrego wcign on i szecioro dzieci, byo logicznym ukoronowaniem ycia cakowicie powieconego idei propagandy, ktrej ulubion broni byy oszczerstwa i kamstwa.
Rozdzia 10 Szef armii musi y z tak.
sam prostot, jak ludzie, ktrymi dowodzi.
Hitler Hitler lubi otacza si dzieami sztuki.
Utrzymywa, e taka dekoracja wpywa uspokajajco na jego sterane nerwy.
Gdy przebywa w Berghofie, czsto widziaam, jak na dugie chwile pogra si w kontemplacji obrazw wiszcych w wielkim, przebogato urzdzonym holu.
Z oczami utkwionymi w obrazie podchodzi i cofa si o kilka krokw, eby uchwyci ca finezj detalu lub ogarn cao pod innym ktem.
Z doni przyoon do czoa, aby lepiej skupi wzrok, zaprasza wszystkich, ktrzy stali w pobliu, aby podzielili jego zachwyt.
Czsto znosi do wielkiego holu obrazy z tego lub innego pokoju na pierwszym pitrze.
Sam te je przewiesza, aby zobaczy, jak wygldaj w innym wietle.
Zajmowa si tym godzinami: by to jego ulubiony sposb spdzania wolnego czasu.
Docenia towarzystwo, ale z punktu widzenia mwcy.
Po pracy biurowej potrzebowa odprenia.

Na pocztku chodzi jeszcze czasami do teatru, a po przedstawieniu zaglda do piwiarni, gdzie spdza kilka godzin w gronie        artystycznym.
Lune rozmowy, ktre tam prowadzi, byy dla niego znakomitym rodkiem tonizujcym.
Czasami skada wizyty przyjacioom.
W miar regularnie bywa u Goebbelsw i Leyw, u ktrych spotyka znanych artystw.
Hitler nie cierpia towarzystwa burujw.
Niemal zawsze odmawia przyjcia zaprosze, ktre pochodziy od wysokich oficerw armii lub rodzin szlacheckich.
Uwaa te rodowiska za zbyt rygorystyczne i za bardzo przestrzegajce konwenansw jak na jego dynamiczn natur.
Nie lubi te ich wcibstwa, bo przebywajc wrd nich, mia wraenie, e jest obserwowany jak jaki muzealny eksponat.
Niemniej, gdy w jakim towarzystwie poczu si dobrze, potrafi by wyrafinowanym i elokwentnym rozmwc.
To ycie zmienio si zupenie wraz z pierwszym dniem wojny.
Wszystko zamkno si w surowej prostocie kwatery gwnej, skd kierowa dziaaniami.
Jego maksym byo: "onierze musz wiedzie, e ich wdz znosi te same wyrzeczenia, co oni".
Na pocztku kampanii polskiej Hitler kierowa dziaaniami wojsk ze specjalnego pocigu stacjonujcego w okolicach Gogolina.
Kadego ranka wyjeda samochodem na inspekcj niemal do samej linii frontu.
Wraca wieczorem zakurzony i brudny.
Zawsze przed wyjazdem dyktowa mi odezwy i rozkazy dzienne kierowane do onierzy.
Podczas oblenia Warszawy wzywa ludno do opuszczenia miasta.
Dopiero pod koniec kampanii zainstalowa si w kasynie w Sopocie.
Trudno sobie wyobrazi czowieka rwnie aktywnego, jak Hitler w pocztkach wojny.
Zajmowa si najdrobniejszymi szczegami operacji.
Jak tyran czuwa, eby rwnie w kwaterze gwnej ograniczenia ywnociowe byy cile przestrzegane.
By to jednak tylko somiany ogie.
Z biegiem czasu jego czujno stopniowo agodniaa.
Nie znajdowa ju czasu niezbdnego do osobistej inspekcji kuchni i mes oficerskich.
W czasie kampanii zachodniej odmwi zainstalowania si w luksusowym zamku w Bad Nauheim, ktry zosta przygotowany do tego celu.
Wraz ze swoimi wsppracownikami urzdzi si w kwaterze przewidzianej dla podrzdnych sztabw, zoonej z maych i prymitywnie urzdzonych domkw, ktre byy przyczepione do zbocza wzniesienia.
W momencie rozpoczcia kampanii francuskiej zadowoli si nawet kwater pukow w Eifel, na ktr skada si jeden may pokoik do spania i niewielkie biuro dla niego oraz kuchnia i kilka pomieszcze dla adiutantw i personelu.
Przed bunkrem wzniesiono w popiechu barak sucy za jadalni.
Wszystkie meble zrobione byy z biaego drewna; miejsca do siedzenia, krzesa i fotele - z wikliny.
To tutaj Hitler si stoowa, otoczony swoimi wsppracownikami.
Nazwa t kwater "skalnym gniazdem".
Wszystkie osoby z jego wity, ktre nie mogy by zakwaterowane w tym ustroniu, mieszkay w pobliskim miasteczku.
Zawsze bd pamitaa ranek 11 maja 1940 roku, gdy przyjechalimy do synnego "skalnego gniazda".
Hitler zebra swj may sztab i wsppracownikw i z dachu bunkra zapowiedzia gosem mocnym i deklamatorskim, e jeszcze tego ranka rozpocznie si kampania francuska.
Wszystko wok nas stao si niewidoczne; dolina Eifel tona we mgle.
Pierwsze ptaki zerway si z drzew ociekajcych wilgoci.
Z daleka dochodzi nas przytumiony odgos wystrzaw.
Otwieraa si nowa karta historii.
  Ku naszemu wielkiemu zdziwieniu, Hitler by bardzo zadowolony z tej prowizorycznej kwatery.
Stara si jak najduej przebywa na powietrzu.
Widziaam, jak spacerowa przed bunkrem, pogrony w swych mylach.
Gdy zwycistwa nastpoway w przyspieszonym rytmie, Hitler zawsze by w dobrym humorze.
W cigu nastpnych lat, gdy donoszono o wielkich niepowodzeniach Wehrmachtu, Hitler nieraz przywoywa "skalne gniazdo", w ktrym sytuacja bya zgoa inna.

Hitler opuci Eifel, aby nada za postpami naszych oddziaw, i zainstalowa si w Brulyle-Peche, maym miasteczku pooonym sto kilometrw od Brukseli.
On sam zajmowa barak, a jego sztab zakwaterowa si na plebanii i w szkole.
Nawa maego kocika, ktrego mury byy wieo pobielone wapnem, a prezbiterium odgrodzono wielk zason, suya za jadalni i sal kinow.
Obok baraku, w wielkim popiechu zbudowano may schron przeciwlotniczy.
Hitler nigdy do niego nie schodzi, lecz z uwag przyglda si eskadrom nieprzyjaciela, ktre nad nami przelatyway.
Pewnego razu bomby zapalajce spady na domy, gdzie zakwaterowane byy, nalece do jego wity, oddzia eskorty i gestapo.
Mimo to nadal, gdy przelatyway alianckie samoloty, wszyscy pozostawali na zewntrz.
Hitler ochrzci t kwater mianem "Wolfsschlucht" (Wilczy Jar).
Wanie tam doniesiono mu o kapitulacji Francji.
Hitler z ywioow radoci klepn si w uda i wykona kilka tanecznych krokw.
Marszaek Keitel wygosi mow i zaprosi wszystkich do wypicia za zdrowie najwikszego zdobywcy wszystkich czasw.
Hitler chcia odwiedzi we Francji miejsce, w ktrym spdzi du cz wojny 1914-1918.
Nastpnie uda si  do Parya, gdzie zwiedzi koci Inwalidw, oper itd.
Po powrocie opowiada nam z dum, e lepiej orientowa si w labiryncie korytarzy opery ni jego przewodnicy.
Zgbi on budynek opery w latach swej modoci w Wiedniu i wszystkie szczegy architektoniczne wryy si w jego pami.
Do krtko przebywalimy w naszej trzeciej kwaterze wojennej "Tannenberg" w grach Schwarzwaldu.
Znajdowao si tam kilka maych, wilgotnych bunkrw, w ktrych ycie byo prawie niemoliwe.
W czasie kampanii jugosowiaskiej Hitler nie opuszcza swego pocigu specjalnego.
Mg w nim w cakowitym spokoju opracowywa plany inwazji Rosji.
Gdy rozpocz si piorunujcy atak przeciw rosyjskiemu kolosowi, Hitler znajdowa si na kracu Prus Wschodnich, 14 kilometrw od smutnego prowincjonalnego miasta nazywajcego si Rastenburg.
Ta budowla przyja nazw "Wolfs-schanze" (Wilczy Szaniec).
Gdy zapytaam go, dlaczego nazwa "Wolf" pojawia si tak czsto w okreleniach jego kwater, wyjani mi, e w okresie podziemnej dziaalnoci, przed nieudanym puczem w Monachium, mia pseudonim Wolf.
Panowa wrd nas entuzjazm, ale Hitler pozostawa dziwnie powany.
Gdy jego adiutant, ktry sdzi, e dobrze pozna Rosj w trakcie krtkiego w niej pobytu, potwierdza z przekonaniem, e ta kampania bdzie rwnie krtka jak inne i e ten ogromny kraj pknie jak baka mydlana, Hitler replikowa w zadumie, e porwnaby Rosj raczej do statku-widma ze znanej opery Wagnera.
A nastpnie dorzuci: "Na pocztku kadej kampanii wywarza si ogromne drzwi dajce dostp do pokoi pogronych w ciemnociach.
Nigdy nie wiadomo, co si w nich kryje".
Sta si jednak wikszym optymist po pierwszych sukcesach odniesionych przez oddziay niemieckie.
Pamitam, e w sierpniu 1941 roku, gdy pilimy herbat w kasynie, Hitler utkwi wzrok w ogromnej ciennej mapie.
Wida byo w jego oczach ten tajemny bysk bdcego w transie jasnowidza, ktry zawsze pojawia si u niego w takich chwilach.
Szorstkim basem zawyrokowa: "Za kilka tygodni bdziemy w Moskwie.
Nie ma co do tego adnych wtpliwoci.
Zrwnam to przeklte miasto z ziemi i zrobi w tym miejscu sztuczne jezioro, ktre zasila bdzie elektrownie.
Nazwa Moskwa musi znikn na zawsze".
Poczulimy ciarki na plecach.
Gdy zaskoczone surowoci zimy armie niemieckie utkny sparaliowane na zlodowaciaych przestrzeniach biaej Rosji, Hitler przeywa pewne wahania nastrojw, ale zachowa wiar w przysze zwycistwo: "Pozosta ju tylko jeden mur do przebicia.
Trzeba troch cierpliwoci.
Rosyjski opr nie potrwa dugo".
Tymczasem nasz monotonny pobyt w "Wolfsschanze" przedua si.
W cigu lata 1942 roku Hitler ulokowa si tymczasowo w kwaterze nazywanej "Werwolf" (Wilkoak) koo Winnicy.

Tam przynajmniej mieszkalimy w domach zbudowanych z bali.
Powrt do bunkrw "Wolfsschanze" jesieni tego samego roku by tym bardziej dotkliwy.
W miar rozwijania si kampanii rosyjskiej, z jej wzlotami i upadkami, w "Wolfsschanze" przybyway nowe obiekty.
Najpierw zbudowano kino, potem pawilon herbaciarni i bardzo wygodn will dla Goeringa.
Ten ostatni   pojawia si tam tylko na krtko, dwa razy w miesicu.
Hitler tumaczy budow tej okazaej willi na bazie filozoficznego zaoenia, e istniej ludzie, ktrzy, aby prowadzi wojn, musz by otoczeni luksusem.
Dziki tym nowociom ycie stao si bardziej przyjemne.
Zbudowano wielk kawiarni, w ktrej otoczenie Hitlera zbierao si wieczorami.
Jeli jednak kady z nas by szczliwy, e nie musi spa w bunkrze, to Hitler uparcie odmawia opuszczenia swojego.
Nadaremno tumaczylimy mu, e to ycie termita nie jest zbyt higieniczne - on twierdzi, e nie moe spa w barakach, gdy s to prawdziwe puda rezonansowe i ostatnie dwa lata wojny spdzi ukryty w swoim schronie, z ktrego wyania si tylko po to, aby zaczerpn kilka ykw wieego powietrza.
Gdy my wszyscy, pic w ciasnych bunkrach, cierpielimy na ble gowy i mielimy problemy z kreniem, to on w tej sztucznej atmosferze czu si doskonale.
Umeblowanie pomieszcze, ktre zajmowa, byo niezwykle skromne.
W czasach pokoju Hitler mia zwyczaj wydawania sporych sum na upikszanie swoich apartamentw kwiatami; teraz nie chcia nawet bukietw polnych kwiatw, ktrymi ozdabiaymy nasze biura.
"Uwaam za niezwykle wane, owiadczy, aby w kwaterze nie byo adnych luksusw, ktrych pozbawieni s onierze.
Czsto stwierdzaem, e przyjedajcy tu oficerowie i onierze, ktrych dekorowaem, byli pod wraeniem prostoty, jaka tu panuje".
Katastrofa pod Stalingradem pogrya Hitlera w gbokim przygnbieniu.
Przeladowaa go myl o kapitulacji Paulusa.
Bormann, aby go troch od tych natrctw oderwa, da mu w prezencie nowego owczarka.
Jednake Hitler coraz bardziej unika towarzystwa.
Do kobiet odczuwa szczer niech.
Przesta jada posiki ze swoim sztabem w mesie oficerskiej, bo genera Jodl potwornie go zrani, omielajc si publicznie, przy stole, wyrazi inne ni on zdanie.
Od tego momentu ukry si w swoim bunkrze i jada posiki samotnie.
Mia przy sobie tylko owczarka niemieckiego.
Jego najwiksz rozrywk byo karmienie tego psa, podczas gdy on sam, w czterech betonowych cianach, w przygnbieniu przeyka swe wegetariaskie potrawy.
Ta depresja trwaa kilka miesicy.
W kocu jednak klasztorna samotno zacza mu ciy.
Zacz zaprasza tego lub innego z oficerw ze Sztabu Generalnego, ktrzy przyjedali z misj cznikow z Berlina, aby dzielili z nim jego skromny wikt.
Jednake gocie ci potrafili z nim rozmawia tylko o sprawach subowych, co nie za bardzo mu odpowiadao.
Po raz kolejny zmieni wic koncepcj i zacz zaprasza na posiki mnie i jedn z moich koleanek.
Byo nam zakazane mwi przy stole na tematy subowe lub czyni jakie aluzje do trwajcej wojny.
Podczas gdy tysice kilometrw od tego miejsca Wehrmacht wykrwawia si pod wciekymi atakami armii rosyjskiej, Hitler w nieskoczono rozprawia o sztuce i literaturze.
Rankiem Hitler chodzi na spacer ze swym owczarkiem suczk Blondi.
Zbudowa dla niej tor usiany przeszkodami i kaza jej przez nie skaka.
Bya to jedyna przyjemno i jedyna rozrywka, na ktr sobie pozwala.
Nigdy nie uczestniczy w seansach filmowych, z wyjtkiem kronik, gdy chcia wiedzie, jak sprawuje si cenzura.
Jeszcze przed odwrotem wojsk niemieckich spod Stalingradu, Hitler organizowa od czasu do czasu wieczory muzyczne.
Mg godzinami siedzie nieruchomo w fotelu     i z ogromn przyjemnoci sucha symfonii Beethovena, oper Wagnera lub pieni Hugo Wolfa.
Pniej nie mg ju tego robi.
Spdzalimy wic cae wieczory, skazani tylko na jego wystpienia.

Ale tak samo, jak mia zwyczaj puszczania cigle tych samych pyt z tymi samymi utworami, tak i tematy rozmw prawie si nie zmieniay.
Bardziej ni kiedykolwiek lubi wic opowiada nam historie z modoci, opisywa trudne lata spdzone w Wiedniu i przywoywa okres zmaga poprzedzajcych zdobycie wadzy.
Rwnie znacznie bardziej rozlege tematy, takie jak problem pochodzenia czowieka, mikro- i makrokosmos, byy przez niego tak czsto omawiane, e znaymy je ju na pami.
Byymy wic strasznie znuone tym cigym powtarzaniem w kko tej samej piewki.
Wydarzenia na wiecie i wiadomoci z frontu byy systematycznie odrzucane jako temat rozmowy.
O wojnie nie wolno byo mwi.
Gdy zaczynalimy wymienia uwagi na temat naszego ycia w "Wolfsschanze", rozmowa niezmiennie schodzia na zabawy i nieposuszestwo jego suczki Blondi albo jeszcze na waleczno kota, ktrego wniosam do kwatery, amic regulamin.
Hitler nie cierpia kotw, poniewa poloway na ptaki.
Do tego jednak powoli si przyzwyczai.
Z czasem sta si na punkcie tych zwierzt niesamowicie zazdrosny.
Gdy zauwaa, e kot Peter i Blondi przejawiali jakiekolwiek oznaki sympatii do kogokolwiek innego ni on, wpada w okropn zo.
Kiedy Blondi podchodzia do kogo z ufnoci, natychmiast podejrzewa tego kogo o to, e zwabia suczk kawakiem misa -rzecz cile zakazan.
Jednak prno braa gr i stwierdza w kocu, e prba zdobycia sympatii Blondi        to daremny trud, bo zwierz i tak uznaje tylko swojego pana.
Pod koniec 1944 roku sytuacja w "Wolfsschanze" stawaa si coraz bardziej niepokojca.
Codziennie przelatyway nad nami nieprzyjacielskie eskadry.
Aby przestrzec tych, ktrzy nigdy nie chowali si do schronu, Hitler cigle przypomina o moliwoci niespodziewanego ataku.
Z drugiej strony upiera si przy pozostawaniu na tej wysunitej pozycji, mimo wywieranych na niego zewszd naciskw, aby powrci do Berlina.
Niezmiennie wtedy odpowiada: "Pozostanie tutaj to mj obowizek.
Uspokoi to nard, a moi onierze nigdy nie dopuszcz, eby front cofn si a w poblie kwatery ich Fuhrera.
To pobudzi ich do bardziej zaartej walki".
Podczas swej dugiej choroby Hitler zajmowa inny bunkier.
Wykorzystano ten czas na wzmocnienie tego pierwszego - betonowy sufit mia by pogrubiony do piciu metrw.
Robotnicy pracowali przy tym niemal do dnia ewakuacji caej kwatery, zarzdzonej pod presj zbliajcych si wojsk rosyjskich.
W dniu wyjazdu wszystkie instalacje zostay zniszczone.
W Berlinie powtrzyo si to samo: gdy rosyjskie oddziay stany u wrt miasta, trway jeszcze prace nad wzmocnieniem synnego bunkra Kancelarii Rzeszy.
Od poowy grudnia 1944 a do koca stycznia 1945 roku Hitler odpoczywa w swej pierwszej kwaterze "Adler-horst" w pobliu Bad Nauheim.
Po powrocie do Berlina, z powodu cigych atakw lotniczych, ktrym poddana bya stolica, Hitler urzdzi sobie pokj do spania w bunkrze Kancelarii.
Narady ze wsppracownikami odbyway si w wielkim holu Kancelarii, a posiki jad razem z nami w maym, naronym pokoiku.
Jednak gdy zarwno  narady, jak i posiki zaczy by coraz czciej przerywane alarmami, Hitler postanowi pewnego dnia nie opuszcza wicej swego bunkra.
Zaj w nim bardzo ciasne pomieszczenie, w ktrym byo miejsce tylko na mae biurko, niewygodn kanap, st i trzy fotele.
Byo tam zimno i nieprzyjemnie.
Po lewej stronie znajdowaa si azienka, a po prawej - pokj do spania, rwnie zmniejszony do wymiarw wiziennej celi.
Biuro przytoczone byo obrazem przedstawiajcym Fryderyka Wielkiego.
Cay czas miao si wraenie, e stary "Fritz" swym niezmierzonym spojrzeniem karci wszystkie przebywajce tam osoby.
Ciasnota tego pokoju - za kadym razem trzeba byo przesuwa fotele, eby zrobi przejcie - i jego atmosfera dosownie paralioway moje ruchy i myli.

Gdy po nocnych naradach Hitler przyjmowa nas tam okoo szstej rano, daleki by od wnoszenia jakiego wieego powiewu w t grobow atmosfer.
Spa na maej kanapie, kompletnie wyczerpany niekoczc si jaow gadanin ze swymi doradcami wojskowymi.
Mimo rozpaczliwych wysikw, jego upadek fizyczny i intelektualny postpowa z dnia na dzie.
Gdy wchodziymy do jego pokoiku, znajdowa jednak siy, aby si przywita.
Stawa przed nami z trzscymi si rk i nog, po czym z powrotem opada na kanap, a sucy natychmiast kad mu stopy na grubej poduszce.
W jego apatycznym spojrzeniu wyczytywaam tylko jedno pragnienie: aby mc wreszcie naje si ciastkami i wypi kakao.
Jego akomstwo na sodycze stao si ju chorobliwe.
Jeli kiedy poprzestawa na trzech kawakach, to teraz potrzebny mu by wypeniony po brzegi talerz.
Nie rozumiaam ju, jak on, ktry cigle broni ascetycznego trybu ycia, moe si        z takim akomstwem opycha sodyczami.
Tumaczy nam wtedy, e mniej zjad na kolacj, wic teraz moe sobie pozwoli na wicej.
Gdy powica si zaspokajaniu tej przyjemnoci, nic nie mwi.
Pochania ciasto tak chciwie, jakby si ba, e mu je kto zabierze.
Traktujc to jako przeprosiny, mwi nam, e nigdy nie mg zrozumie, jak czowiek moe nie lubi sodyczy.
Ta nieprawdopodobna aroczno w momencie gdy Berlin przeksztaca si w pogorzelisko, przeraaa mnie.
W obecnoci tej ruiny czowieka, ktry napycha si ciastem, miaam wraenie, e to wszystko to jaki koszmar.
Wygld Hitlera rwnie sta si nieprzyjemny.
Jego zwida cera, mtne oczy, wskie i lekko zsiniae usta, na ktrych pozostaway przylepione okruszki, wywoyway we mnie wstrt i lito.
Co wicej: Hitler, zaprzysigy wrg alkoholu, zachca nas teraz do picia.
Prawd jest, e jego otoczenie, nie czekajc na jego zgod, oddawao si szaleczo piciu, eby zapomnie o nienormalnej egzystencji, jak prowadzilimy w tym betonowym grobowcu.
Poranne herbaty trway dwie godziny.
Nastpnie Hitler udawa si, powczc niemal nogami, do boksu Blondi i dugo si z ni bawi.
W marcu urodzia ona dwa mae.
Hitler wybra jedno z miotu, eby samemu je tresowa, bez niczyjej pomocy.
Bra tego szczeniaka na kolana, gaska i bez przerwy, bezgranicznie czuym gosem powtarza jego imi "Wolfi".
Potem zanosi maego do matki i w kocu si z nami egna.
Bya ju wtedy sma rano -na spanie pozostawao niewiele czasu.
Regularnie okoo jedenastej rozbrzmieway syreny alarmowe.
Hitler nigdy si nie kad w czasie nalotw na Berlin.
Niepokoia go myl, e jaka bomba moe uderzy w bunkier ukosem,     wyrywajc kawa bocznej ciany.
A skoro caa konstrukcja otulona bya warstw wody, to ba si, e zaleje ona bunkier.
Gdy zbliay si nieprzyjacielskie bombowce, wstawa, ubiera si i nawet nie zapomina si ogoli.
Nigdy nie pozostawa wtedy sam w swoim pomieszczeniu, lecz przychodzi do nas, do maego przedsionka.
Hitler lubi si spnia na kolacj, do ktrej zazwyczaj zasiadano midzy 9 a 10 wieczorem.
Podczas wszystkich posikw w radiu powtarzane byy monotonne apele specjalnej stacji nadawczej policji.
W czasie nalotw Hitler by cay skoncentrowany na radiowych informacjach o ich przebiegu.
Siedzielimy wic obok niego bez ruchu, wyczekujc eksplozji, ktre nigdy nie omijay rejonu Kancelarii.
Na przykad podczas nalotu 3 lutego 1945 roku w naszym ssiedztwie spado 58 bomb burzcych.
Przy kadym wybuchu cay bunkier trzs si w posadach.
Miao si wraenie, e po prostu koysze si w swej wodnej powoce.
Gdy z powodu wstrzsw konstrukcji przygasao wiato, jak we nie sycha byo gos Hitlera: "Tym razem bomba moga nas trafi".
Jego twarz bya trupio blada, rysy napite, a pene niepokoju spojrzenie przesuwao si po naszych twarzach.
Hitler najwyraniej si ba.
Po nalotach da raportw na temat poniesionych strat.
Czyta je w ciszy, nigdy nie wygaszajc komentarzy.

Potem wycofywa si do swego pokoju sypialnego, eby poczyta dokumenty albo troch odpocz przed nocn narad.
Narady te zaczynay si zawsze po pnocy i trway czsto do witu.
Potem bya zwyczajowa herbata, abawa z psami, troch snu przed alarmem, ktry zawsze trwa do obiadu.
Nastpnie Hitler zwoywa narad popoudniow i zaczynao si, obsesyjne ju, powtarzanie tego samego.
Nasze ycie, regulowane rytmem nalotw, narad i posikw, w staym kontakcie z upadym wadc, toczyo si w halucynacyjnej monotonii, z dala od rzeczywistoci rozpadajcych si Niemiec.
Rozdzia 11 Tragedia tej wojny polega na tym, e naprzeciw siebie stano trzech geniuszy.
Hitler podczas depresyjnego wieczoru Jedn z najwikszych saboci Hitlera bya jego prawie cakowita nieznajomo postpowania i psychologii innych krajw.
Praktycznie nigdy nie wyjecha on poza granice wielkich Niemiec i na temat zagranicy mia gboko mylne pojcie.
Caa jego wiedza z geografii, ekonomii i historii bya zapoyczona lub zaczerpnita z raportw jego ambasadorw.
Gdy jednak z upywem lat jego ycie coraz bardziej oddalao si od rzeczywistego wiata, a sprawozdania naszych zagranicznych obserwatorw docieray do niego po uprzednim przefiltrowaniu ich przez jego doradcw, stwarza sobie coraz bardziej faszywy obraz tego, co dziao si poza Niemcami.
Trzeba tu doda, e niemieccy przedstawiciele dyplomatyczni za granic byszczeli raczej sualczoci wobec teorii narodowosocjalistycznych ni swymi umiejtnociami zawodowymi.
Nic zatem dziwnego, e ich raporty wprowadzay go czsto w takie bdy, i jego prognozy z gry skazane byy na porak.
W adnym z ministerstw nie popeniono tylu bdw, co wanie w ministerstwie spraw zagranicznych.
Z yczliwoci byy tam przyjmowane najbardziej nawet nonsensowne pomysy, jeli tylko miay zwizek ze synnym projektem stworzenia Eurazji.
Nigdzie indziej duch narodw nie zosta podeptany z tak but.
Ale Hitler to aprobowa.
Obszar myli zwizanych z cakowitym geoekonomicznym przeksztaceniem wiata poprzez likwidacj pastw i ras zwanych niszymi by obszarem jego najbardziej miaych i najbardziej utopijnych marze.
Jego wieszcze prognozy w tej dziedzinie rozwijay si tak bujnie jak tropikalna rolinno.
Ribbentrop by jedn z tych osb, na ktrych temat Hitler lubi opowiada arty.
Niemniej, nie naleao tej krytyki bra zbyt powanie, gdy za kadym razem, gdy kto pozwala sobie zaatakowa Ribbentropa, bra go w obron.
Hitler by tak niewiadom stanu rzeczy, e uzna nawet Ribbentropa za najwikszego niemieckiego ministra spraw zagranicznych od czasw Bismarcka.
miejc si, opowiada mi pewnego dnia, jak w 1932 roku, w trakcie negocjacji z Hindenburgiem na temat przejcia wadzy, prbowa przedstawi mu von Ribbentropa.
Zgrzybiay feldmarszaek odmwi spotkania z nim, mwic swym grubym basem: "Dajcie mi spokj z tym sprzedawc szampana".
Ribbentrop by najwikszym biurokrat spord wszystkich ministrw Trzeciej Rzeszy.
Hitler w kadym razie nie mia pojcia, co zawieraj pisma, ktre tamten tamowo mu podsuwa.
Czsto widziaam, jak artobliwym gestem rozsypywa je na biurku, stwierdzajc, e nie ma najmniejszej nawet intencji mieszania si w intrygi midzy rnymi ministerstwami.
Resorty spraw zagranicznych i propagandy zawsze byy w stanie bezlitosnej walki.
Pytanie o to, ktre z nich ma prawo kontrolowa pras, nigdy nie zostao przez Hitlera definitywnie rozstrzygnite.  Nie ma jednak nic dziwnego w tym, e Hitler cakowicie poddawa si jego sugestiom we wszystkim, co dotyczyo Anglii.
Z ca szczeroci uwaa go za najwikszego specjalist w sprawach angielskich.
To wanie Ribbentrop nieustannie podsyca nienawi Fuhrera do Albionu.

Wcale nie przesadzam, czynic go wycznie odpowiedzialnym za to, e w przeddzie wejcia naszych oddziaw do Polski Hitler nie zgodzi si na ostatni prb negocjacji z ambasadorem brytyjskim w Berlinie na temat losu korytarza do Gdaska.
To rwnie pod jego wpywem pod koniec wojny Hitler zdominowany by chorobliw awersj do wszystkiego, co angielskie.
Niemniej, jeszcze w 1940 roku, gdy Wochy podpisay z Niemcami synny "pakt stalowy", Hitler powiedzia do mnie: "Wolabym podpisa sojusz z Anglikami.
Oni s przynajmniej, z punktu widzenia rasowego, duo bardziej bliscy narodowi niemieckiemu ni poudniowcy".
Pniej, wraz z narastajc wrogoci do Anglikw, takie refleksje ju si nie powtarzay.
Wielokrotnie docieray do mnie bezporednie echa rozmw midzy Hitlerem a ambasadorem Hewelem, ktry posiada dugie dowiadczenie, jeli chodzi o angielsk mentalno.
Prbowa on wyperswadowa Hitlerowi t aosn polityk, ktr Ribbentrop prowadzi wobec Zjednoczonego Krlestwa.
Nieprzejednana, a zarazem lekcewaca postawa, z jak minister spraw zagranicznych obraa angielsk dum narodow, czynia z niego czowieka absolutnie nienadajcego si na zajmowane stanowisko.
Hitler jednak pozostawa guchy na wszystkie te wezwania do rozsdku i niezmiennie odpowiada Hewelowi: "Mj drogi, to s rzeczy, ktrych nie moe pan zrozumie".
 Niejednokrotnie Hewel zwierza mi si, e uwaa Ribbentropa za czowieka chorowitego i przedwczenie postarzaego, ktry z racji osobistych kieruje si lep nienawici do wszystkiego, co dotyczy Anglii.
Hewel by przekonany, e pani Ribbentrop, ktra miaa zwyczaj mieszania si do wszystkiego, co nie powinno byo jej obchodzi, odgrywaa wan, zakulisow rol w polityce zagranicznej Rzeszy, i e mona j uzna za zego ducha swego ma.
Nie naley zapomina, e by on skromnego pochodzenia, natomiast jego ona bya bardzo bogata, a na dodatek wyranie przewyszaa ma, jeli chodzi o intelekt.
Ribbentrop, wykazujc wielki oportunizm, bardzo szybko przyzwyczai si do wystawnego ycia.
Z biegiem lat jego arogancja i pocig do bogactwa stay si nie do zniesienia.
Podobnie jak Hitler, przekonany by o nieomylnoci swych ocen.
Tak naprawd jednak niewiele mia wasnych pomysw i jego inicjatywy sprowadzay si do wykonywania instrukcji Fuhrera, ktre otacza pompatyczn inscenizacj.
Hitler utrzymywa, ale nie byam w stanie tego stwierdzi, e moe prowadzi rozmow po angielsku i po francusku, pod warunkiem e nie bdzie si ona toczy zbyt szybko.
Wyjania mi rwnie: "Nie wysilam si nigdy na mwienie w obcym jzyku, poniewa czas, ktry moi tumacze powicaj na przeoenie pyta i odpowiedzi, jest dla mnie w trakcie negocjacji dyplomatycznych zbyt cenny.
Ten martwy czas pozwala mi si zastanowi i znale dla moich odpowiedzi zwize i trafne formuy".
Od 1925 roku w najwikszym sekrecie Hitler zacz pisa dzieo na temat polityki zagranicznej.
Nikt nie mia okazji zapozna si ze stert kartek, ktre pokrywa swym drobnym, ciasnym i prawie nieczytelnym pismem.
Bardzo  rzadko, tylko wtedy, gdy by nkany kopotami, czyni jakie aluzje do dziea, nad ktrym pracowa.
W 1939 roku, tu po ogoszeniu wojny, w mojej obecnoci oznajmi Hessowi: "Teraz caa moja praca posza wniwecz.
Moja ksika zostaa napisana na nic".
Sdz, e jedynie Hess zna idee, ktre Hitler rozwija w swoim rkopisie, i e w tym wanie fakcie naley doszukiwa si wyjanienia jego eskapady do Anglii.
Pod koniec 1944 roku Hitler powiedzia mi o swoim zamiarze podyktowania bardzo dugiego tekstu.
Prosi, abym bya gotowa w najbliszych dniach.
Jednak do realizacji tego projektu nigdy nie doszo.
Jestem przekonana, e mia zamiar podyktowa swj testament polityczny.
Przed wojn owiadczy mi kiedy, i sdz, e ta myl odpowiadaa jego pogldom, i sojusz z Angli wydaje mu si idealnym rozwizaniem problemu dominacji nad wiatem.

Angielska flota i niemiecka armia ldowa byy oceniane przez niego jako czynniki siy wystarczajcej do zbudowania wiata na nowych podstawach.
Hitler by wielkim admiratorem polityki kolonialnej Anglii.
Wiem, e w 1926 roku tak oto wyrazi si w obecnoci swych najbliszych wsppracownikw: "Mam nadziej, e korona Imperium Brytyjskiego nie straci adnej ze swych pere; to byaby katastrofa dla ludzkoci".
Gdy w latach poprzedzajcych wojn niemieck opinia publiczna manifestowaa sw sympati dla ruchu niepodlegociowego w Indiach, Hitler owiadczy: "Zabraniam moim ludziom poddawania si temu oglnemu zalepieniu Gandhim.
Wolnoci nie zdobywa si za pomoc warsztatw tkackich, lecz za pomoc armat".
Z drugiej strony Hitler wyraa swj wielki podziw dla Japonii.
Szefowie Sztabu Generalnego Wehrmachtu,        zawsze przeciwni polityce zblienia z tym krajem, nie widzieli innego ratunku dla Niemiec, jak tylko w cisym sojuszu z Rosj.
Ale Hitler nie podda si tym naciskom.
By to jeden z powodw jego niezgody z von Blombergiem.
Ten ostatni musia znikn, poniewa, poza innymi rozbienociami, systematycznie przeciwstawia si ulubionej idei Hitlera, jak by sojusz z Japoni.
Hitler doskonale zdawa sobie spraw, e jego japoska polityka w aden sposb nie przystawaa do jego koncepcji rasowych.
Owiadczy mi pewnego dnia: "Zarzucaj mi, e paktuj z Japoczykami.
Co oni chc przez to powiedzie?
Pewnie, e s innymi ludmi ni my; maj t skr i skone oczy, ale, rzecz wana, bij si z Amerykanami.
To jedyny powd, dla ktrego s dla nas uyteczni, i e oceniam ich jako nam sympatycznych".
Dawa zreszt dowody swej rezerwy wobec problemu japoskiego.
Gdy oddziay Mikado zajy Singapur, Ribbentrop chcia uwietni to wydarzenie odpowiednimi enuncjacjami prasy i radia niemieckiego.
Gdy podsun swj projekt Hitlerowi, ten nie wyda zgody i powiedzia: "Nie wiem, mj drogi Ribbentrop, czy twoje plany s roztropne.
Wobec historii trzeba myle w kategoriach wiekw, a prdzej czy pniej midzy ras bia a ras t dojdzie do wielkich porachunkw".
Prezentujc w swych wystpieniach publicznych opinie na temat politykw, ktrzy byli z nim w stanie wojny, wyjania waciwie tylko sw nienawi i wzgard.
Nie naley jednake zapomina, e takie oceny suyy przede wszystkim propagandzie wewntrzniemieckiej.
Duo bardziej realistycznie mwi o szefach innych pastw w dyskusjach na tematy midzynarodowe w wskim gronie.
Oto jakie byy, w najgrubszych zarysach, jego prawdziwe opinie, ktre mogam wydedukowa z rnych rozmw.
   Roosevelt.
Hitler nigdy nie udawa niechci, jak odczuwa do prezydenta Stanw Zjednoczonych.
Uwaa go za publicznego szarlatana i twierdzi, e rzuci swj kraj w wir wojny tylko po to, aby ukry przed wiatem porak swej polityki wewntrznej.
Jednak w gbi duszy czu, e Roosevelt jest lepszym materiaem na ma stanu ni on sam.
Poprzez cigle t sam gwatowno epitetw, ktre sa pod jego adresem, przebijao uczucie zazdroci i nienawistnej niemocy.
Hitler by mistrzem w sztuce kierowania masami, ale mia niewyrane przeczucie, e w tej dziedzinie jego format jest zbyt may, aby mierzy si z "szachist" Rooseveltem.
Podwiadomie podziwia jego znakomite posunicia polityczne i fakt, e udao mu si doprowadzi do akceptacji decyzji o przystpieniu Stanw Zjednoczonych do wojny.
To tutaj wanie trzeba szuka rzeczywistego powodu porywczoci, jak okazywa Hitler za kadym razem, gdy wymawiano w jego obecnoci nazwisko Roosevelta.
;, Stalin.
Hitler nigdy nie prbowa ukry swego niezmiernego szacunku i podziwu, jaki odczuwa w stosunku do szefa ZSRR.
By to jedyny przywdca obcego pastwa, ktrego chcia bliej pozna.
Zawsze, gdy kto z jego wysannikw wraca z podry do Rosji, musia mu w najdrobniejszych szczegach opowiedzie o swych wraeniach.

Hitler bardzo czsto nie mg si powstrzyma od entuzjastycznej reakcji: "Stalin to obrzydliwa bestia, ale trzeba przyzna, e nadzwyczajny typ!" (ein Biest, aber ein ganzer kerl).
W najwyszym stopniu interesowao go, w jaki sposb Stalin zachowywa si na forum publicznym.
Kaza sobie drobiazgowo opisywa organizacj przyj na Kremlu.
Miaam wraenie, e Hitler nie przestawa wynajdywa podobiestw midzy sob a Stalinem.
W krtkim okresie        obowizywania paktu o nieagresji z Rosj, Hitler na prno szuka pola do osobistego zblienia ze Stalinem.
Churchill.
W stosunku do angielskiego premiera Hitler manifestowa cakowit pogard.
Czyni to nie tylko w swych wystpieniach publicznych, ale take w rozmowach z bliskimi.
Nie przyznawa Churchillowi najmniejszych nawet szans na przychylne do nastawienie.
Byo to potpienie cakowite i niepodlegajce odwoaniu.
Gdy o nim mwiono, nie sta go byo nawet na odrobin szacunku dla odwagi, z jak tamten, rzucajc na szal cay swj autorytet, prowadzi prawie beznadziejn walk.
Pogarda, jak odczuwa do Churchilla, bez przerwy powracaa w pogadankach przy kominku.
Rzecz dziwna, ale Hitler nie wyraa jej poprzez wybuchy zoci, jak byo to za kadym razem, gdy mwiono o Roosevelcie.
Jeli zda sobie spraw z niezgbionego kompleksu Hitlera, to by moe naleaoby zinterpretowa t postaw jako ukryte uznanie zasug tego, ktry po kampanii francuskiej by jedynym, ktry stawia mu czoo.
Szczery podziw, jaki Hitler odczuwa zawsze, gdy chodzio o angielsk polityk kolonialn, przesta dawa o sobie zna w ostatnich jego latach.
W czasie wojny Hitler uwaa Churchilla jedynie za bezwolne narzdzie w rkach Roosevelta i Stalina, i za grabarza Imperium Brytyjskiego.
Interesujcym jest te odnotowa, w jaki sposb Hitler zachowywa si wobec szefw pastw, ktrzy byli jego sojusznikami lub sympatykami.
Mussolini.
Niemal do koca Hitler okazywa Mussoliniemu gbok i szczer przyja.
Czu si zwizany z duce  identycznoci przebytej drogi.
Z przykroci stwierdza, e Mussolini nie cieszy si tak swobod dziaania jak on, poniewa w pewien sposb uzaleniony by od woskiego domu krlewskiego.
Nigdy nie przestawa mu tego wyrzuca.
Po swojej wizycie w Rzymie w 1937 roku, opowiada mi, e by przeraony, widzc, z jak wynios pobaliwoci duce traktowany by przez krla Wiktora Emmanuela III.
Przyzna mi, e waha si, czy nie przerwa swej wizyty w protecie przeciwko cigym upokorzeniom, jakim poddawany by Mussolini.
Podczas defilady wojskowej w Rzymie miejsca siedzce byy przygotowane tylko dla czonkw rodziny krlewskiej i dla niego, natomiast Mussolini przez ca uroczysto musia sta w drugim rzdzie.
"To mnie wzburzyo do tego stopnia, e chciaem zrobi oficjalny skandal.
I jedynie przez szacunek dla duce nie popuciem wodzy mej niechci wobec takiego braku taktu i respektu".
Po zdradzie i upadku Woch gorca sympatia Hitlera do duce troch przygasa, przybierajc odcie litoci i wspczucia.
Traktowa wic Mussoliniego jak modszego brata, ktry mg odkupi grzech modoci, postpujc dokadnie wedug wskazwek swego starszego brata.
Hitler uparcie nie zgadza si z Mussolinim, ktry stara si go przekona, e wydarzenia midzynarodowe zmuszaj do zmiany polityki wobec pewnych problemw.
Wielkie rozczarowane Hitlera objawio si dopiero po uwolnieniu duce przez Skorzeny'ego.
Dziennik Mussoliniego, ktry zosta przy tej okazji znaleziony i z ktrym Hitler zapozna si osobicie, stawia charakter twrcy faszyzmu w zupenie nowym wietle.
W trakcie swych pogadanek Hitler podawa nam pewne szczegy, podkrelajc saboci i dwulicowo "lwa z pwyspu".
Swoje bolesne zaskoczenie zawar w wypowiadanych z przygnbieniem sowach: "Przyznaj, e si pomyliem.
Mussolini by jednak czowiekiem maego ducha.
Posiadam teraz na to niezbity dowd".
Antonescu.

Hitler manifestowa sw gbok sympati do Antonescu nie tylko jako wartociowego sojusznika, ale te jako czowieka.
Zawsze, gdy o nim mwi, uywa okrele wiadczcych o wielkiej serdecznoci.
Podczas wizyty Antonescu w Niemczech z zazdrosn trosk czuwa nad bezpieczestwem rumuskiego szefa pastwa.
Kiedy wyzna mi, e argumenty, ktre przedstawia Antonescu w trakcie dyskusji na temat sposobu prowadzenia wojny, zawsze byy niezwykle trafne.
Stwierdza rwnie z satysfakcj, e Antonescu, pojawiajc si na naradach, zawsze mia ze sob grube teczki dokumentacji, a jego raporty redagowane byy w stylu wytrawnego sztabowca.
Hitler podziwia przede wszystkim prawy i nieprzekupny charakter Antonescu, cho jego zalety rniy si mocno od metod i zwyczajw drogich jego rodakom.
Jedyny zarzut, jaki mu czyni, to brak silnej rki w kierowaniu sprawami wewntrznymi swojego kraju.
W oczach Hitlera armia rumuska to by jeden wielki wiat korupcji i zdrady.
Ta konstatacja kazaa mu ywi obawy o bezpieczestwo Antonescu.
Ten jednak nigdy nie bra tych ostrzee na serio.
Franco.
Zawsze, gdy Hitler mwi mi o Franco, miaam wraenie, e odczuwa gboki zawd wobec niewdzicznoci, jak w stosunku do niego manifestowa caudillo.
To odczucie stao si szczeglnie ywe po spotkaniu w Henda-ye.
Hitler pojecha tam z penym przekonaniem, e Franco li 154    zatwierdzi wypracowany plan kampanii majcej doprowadzi do zajcia Gibraltaru.
Hitler przyznawa, e niezdecydowany i lawirancki charakter Franco by przyczyn wielu powanych szkd, jakie ponosiy Niemcy i ich sojusznicy: "Franco - mia zwyczaj powtarza - przekona si kiedy, e jego postawa stanie si przyczyn jego wasnej poraki".
W miar, jak Hiszpania utwierdzaa si w pozycji neutralnoci, rozczarowanie Hitlera przeksztacao si w pogard.
Pod koniec, aby wyranie zaznaczy swe lekcewaenie, w trakcie rozmw przy kominku z zasady unika wymieniania Franco.
Przesta on praktycznie dla niego istnie.
Rozdzia 12 Najlepszym z waszych sojusznikw w czasie wojny by sam Hitler!
Goering, podczas przesuchania w maju 1945 roku To zakoczone wykrzyknikiem zdanie dawnego marszaka Rzeszy, wypowiedziane w pierwszych dniach jego uwizienia, odmalowuje napicie, jakie zawsze istniao midzy Hitlerem a szefami Wehrmachtu.
Ta ciga i tragiczna niezgoda narodzia si tu po przejciu wadzy, gdy Wehrmacht owiadczy, e pastwo narodowosocjalistyczne, zamiast sw sol uczyni klas intelektualistw, zapucio korzenie w masach proletariackich.
W 1934 roku, z okazji kongresu partii, Hitler wygarn wprost zebranym generaom: "Zarzucacie mi, e w partii trzeba jeszcze uregulowa wiele rzeczy.
Przyznaj!
Macie racj!
Ale zapominacie, e klasy posiadajce cakowicie mnie zawiody w okresie walki o wadz.
Jestem wic zmuszony pracowa teraz rka w rk z tymi rodowiskami, ktre z wami nie maj nic wsplnego.
Bdcie jednak przekonani, e aktywnie zajmuj si reorganizacj partii.
Ale tak jak wyszkolenie korpusu oficerskiego dla nowego Wehrmachtu wymaga lat,  tak mnie potrzeba dziesitkw lat na wychowanie nowych liderw mojej organizacji politycznej".
Trzeba doda, e w okresie walki o wadz Hitler bardzo atwo obszed si bez "intelektualistw".
Czsto nawet odrzuca ich ofert wsppracy, gdy chciwie dy do celu, ktrym byo oparcie budowy partii na jedynej bazie - na klasie robotniczej.
W latach, ktre nastpiy po tej deklaracji wobec generaw, nie dao si zauway adnej reorganizacji partii, ktr obiecywa Hitler.
Sia i wadza gauleiterw i innych wanych funkcjonariuszy, jeli ju, to tylko si powikszaa.
Pierwsi czonkowie ruchu hitlerowskiego cieszyli si, czsto niezrozumiaym, prestiem.

Podczas gdy oficerowie, starzy wiekiem funkcjonariusze czy te naukowcy tracili czsto sw pozycj, bo pragnli niezalenoci, to "starzy" czonkowie partii byli solidnie uwizani do koryta reimu, nawet wtedy, gdy popeniali bardzo powane przewinienia.
Ten stan rzeczy wywoywa u oficerw w pewnym wieku przykre rozczarowanie.
To odczucie spowodowao, e bardzo szybko zaczli odsuwa si od Hitlera.
On za nie potrafi uzasadni swego zachowania.
Nie mg ju powoywa si na to, e partia cierpi na chorob przystosowania, ktra dotyka kady ruch rewolucyjny.
Coraz bardziej wic oddala si od Sztabu Generalnego, ktry na pocztku cieszy si jego penym zaufaniem.
Nie ma adnych wtpliwoci, e ta zmiana postawy musiaa by w czci wynikiem intryg partyjnych bonzw, ktrzy obawiali si rywalizacji armii i ktrzy traktowali t ostatni jako reakcjonistyczn klik.
Te insynuacje paday na podatny grunt wrodzonej nieufnoci Hitlera.
Punktw niezgody byo wiele.
Generaowie Wehrmachtu, zwaszcza ci starsi, usilnie wystpowali przeciw        popiesznemu wywracaniu caej struktury armii w celu dostosowania jej do nowych wymaga politycznych.
Te nalegania o ostrono Hitler uznawa za objaw lenistwa i braku zdecydowania.
Pierwszymi jego ofiarami stali si marszakowie von Blomberg i von Fritsch.
A do rozpoczcia wojny Hitler pozostawia generaom pen swobod, jeli chodzi o szkolenie oddziaw.
Nie znaczy to jednak, e nie interesowa si nowociami w tej dziedzinie.
Przypomn tylko jedno mae zdarzenie, w ktrym sama braam udzia.
W 1936 roku siedzielimy z Hitlerem na tarasie jakiej kawiarni w Monachium.
Sprzedawca gazet zaoferowa nam kilka ilustrowanych pism.
Na pierwszej stronie jednego z nich ukazanych byo 200 rosyjskich spadochroniarzy zrzuconych z samolotu w caej grupie.
Wybuchnlimy miechem, mylc, e chodzi o jaki wielki bluff, poniewa ci ludzie stawali si wspaniaym celem dla snajperw.
Jedynie Hitler zachowa powag.
Kaza sobie przynie noyczki, wyci fotografi i bez sowa schowa j do kieszeni.
Wiem, e dwa dni pniej wezwa Goeringa i podsun mu zarys instrukcji stworzenia pierwszego niemieckiego puku spadochroniarzy.
Po pierwszych sukcesach, jakie Hitler odnis w Polsce, a potem w Norwegii, jego wiara we wasn nieomylno tylko wzrosa.
Sta si niezwykle draliwy i brutalnie reagowa, gdy kto "obraa jego geniusz", to znaczy omiela si mie inne ni on zdanie.
Niemniej, zim 1939-1940, gdy chcia rozpocz generaln ofensyw przeciw Francji, po raz kolejny natkn si na opr szefw Wehrmachtu.
Tumaczyli mu oni, e trudnoci terenowe w Eifel i w Ardenach praktycznie wykluczaj kampani zimow i e, z drugiej strony, wikszo   oddziaw niemieckich nie jest jeszcze dostatecznie wyszkolona do przeprowadzenia takiej kampanii.
Hitler po raz kolejny uzna te zastrzeenia za tchrzostwo i wygosi w zwizku z tym incydentem sensacyjne przemwienie (listopad 1939).
Goering zna swego szefa lepiej ni inni, ale nigdy nie przeciwstawia mu si wprost.
On rwnie by zdania, e ta zimowa kampania byaby nieszczciem.
Sprytny jak zwykle, wstrzyma si z wyraeniem swej opinii.
Czeka spokojnie i w przeddzie wyznaczonej do ataku daty oznajmi Hitlerowi, e Luftwaffe nie jest w stanie uczestniczy w operacji z powodu zbyt niesprzyjajcych warunkw atmosferycznych.
Powtrzy t ma gr trzykrotnie.
W kocu ofensywa zostaa odoona.
Hitler by jednak urodzony pod szczliw gwiazd.
To on zadecydowa o natarciu przez Ardeny, aby otworzy rygiel, wok ktrego obracay si francuskie armie z pnocy i ze wschodu.
Wbrew wszelkim oczekiwaniom wydarzenia przyznay mu racj.
Ten sukces ostatecznie go upoi.
Od tej pory osobicie kierowa wszystkimi operacjami i nie tolerowa adnego sprzeciwu wobec swych rozkazw.
W tym samym czasie jego nieufno do wikszoci szefw Wehrmachtu znacznie wzrosa, osigajc wymiar obsesji.

Pewnego wieczoru usyszaam z jego ust nastpujce sowa: "Sztab Generalny armii niemieckiej to ostatnia z l masoskich, ktr, na nieszczcie, zapomniaem rozwiza".
Jednak wcieky by na myl, e nie moe si obej bez kompetencji tyche samych oficerw.
Uparcie minimalizowa wic ich zasugi na wszystkich moliwych polach.
Spadajce na generaw laury wyzwalay w nim wciek zazdro.
Gdy pewnego dnia synny autor powieci wojennych omieli si stwierdzi w prasie, e Fiihrer ma wielkie szczcie, i otacza go tak kompetentny sztab, deklaracja ta zostaa zinterpretowana jako obraza i nieostronemu literatowi zabroniono wszelkiej dziaalnoci pisarskiej.
Hitler straci zaufanie nie tylko do Sztabu Generalnego - jego nieufno pocigaa za sob interwencje rwnie na niszych szczeblach.
Przej praktycznie ca inicjatyw dowdcw wielkich jednostek.
Gdy przedkada swoim wsppracownikom plany operacji, nie zadowala si zarysowaniem gwnych manewrw, lecz opracowywa rwnie wykonanie zada w szczegach.
Jego plany byy planami gotowymi i jako takie miay by po prostu przekazywane w formie rozkazu rnym grupom armii.
Nie trzeba podkrela, e te cige ingerencje we wszystkie fazy operacji doprowadzay Hitlera do katastrofalnego przemczenia intelektualnego.
Klski, ktre nastpiy po pierwszych sukcesach, pokazay rwnie, jak ta metoda bya zgubna dla Wehrmachtu.
To wanie w jego relacjach z dowdcami armii i w nieprzejednanym sposobie, w jaki ich ama i kara, najpeniej przejawia si jego wynaturzony charakter.
Nie ma w historii przykadu takiego "walca" marszakw!
Trzeba przyzna, e w niektrych sprawach strategicznych Hitler mia zadziwiajc zdolno widzenia dalej i lepiej.
Czsto znajdowa szczliwe rozwizania trudnoci uznawanych za praktycznie nie do przezwycienia, posugujc si po prostu zdrowym rozsdkiem.
Tego nadzwyczajnego daru sprowadzania najbardziej zoonych problemw do ich najprostszego wyrazu nie mona mu odmwi.
Dziki swej fenomenalnej pamici zdoby znaczny baga wiedzy militarnej.
Z ogromnym zapaem  przeczyta wszystkie prace na temat wojny zmotoryzowanej, ktre zostay wydane na wiecie.
Uwaa si susznie za ojca duchowego "pancerniakw" i ich roli w zakrojonych na szerok skal dziaaniach strategicznych.
Tymczasem dowiadczenie z praktycznym dowodzeniem operacjami zakoczyo si dla niego kompletnym fiaskiem.
Jego zajado w cigym wtrcaniu si w realizacj opracowanych przez siebie planw doprowadzia Wehrmacht do katastrofy.
Przykad Stalingradu wystarczajco pokazuje szkodliwe nastpstwa jego uporu.
Za kadym razem, gdy sugerowano mu wydanie rozkazu wycofania 6.
Armii, odpowiada dumnie: "Znam 6.
Armi i jej dzielnego wodza.
Twierdza Stalingrad zostanie wzita dziki pomocy, ktr tam wyl".
Rozkaz oporu za wszelk cen zosta wydany 6.
Armii, gdy zdobya niewiele wicej ni troch ruin miasta, zanim zostaa doszcztnie rozbita na nienych stepach w wyniku zaciekych uderze oddziaw rosyjskich.
Marszaek Paulus rzuci dramatyczny apel, w ktrym wyuszcza, e zaopatrzenie z powietrza jego otoczonej armii byo niemoliwe i e wszystkie prby zblienia si innych armii niemieckich zostay odparte.
Ale Hitler upar si przy swojej decyzji.
Nie chcia przyj do wiadomoci, e los zwrci si przeciwko niemu i e po erze cigych sukcesw trzeba pozna smak poraki.
Jego brutalna zawzito przejawiaa si we wszystkich rozkazach dziennych wydawanych oddziaom.
Wiadomo, z jak nieubaganym okruciestwem zagrozi w 1944 roku, e rozstrzela kadego onierza, ktry opuci sw pozycj pod presj wroga: "Kade miasto, kada wioska musi by broniona jak forteca, do ostatniego naboju.
Nawet skrawek ziemi nie moe by oddany wrogowi".
 Rozkaz ten mia fatalny wpyw na morale oddziaw podczas inwazji Europy przez aliantw.

Pod koniec Hitler potrzebowa winnego kadej poraki, kadego wycofania si wojsk.
W miar, jak spaday na niego niepowodzenia, "zuycie" dowdcw wielkich jednostek przybrao zastraszajce rozmiary.
Obliczono, e od lutego 1945 roku dowdca armii z trudem utrzymywa si na stanowisku duej ni miesic.
Takie rodki dziaania byy zabjcze dla stabilnoci prowadzenia wojny.
Oddzia niczego ju nie rozumia; jego zaufanie do wasnych dowdcw znacznie si obniyo.
Za kadym razem, gdy Hitler odprawia jednego ze swoich marszakw, robi to w stanie wciekej furii.
Jego histeryczne zachowanie wywierao na tych ostatnich takie wraenie, e ledwie znajdowali argumenty na swoje usprawiedliwienie.
Ci ludzie, ktrzy wyrwali si z nieprawdopodobnych cierpie na froncie rosyjskim, ktrzy na co dzie stawali oko w oko ze mierci na lodowych rwninach, byli dosownie przeraeni wciek gwatownoci "ich Fuhrera".
Ale bardzo czsto Hitler nie zadowala si prostym zdymisjonowaniem generaw i marszakw.
Przypominam sobie przypadek generaa Heima, starego onierza, ktry dowid swej odwagi na wszystkich polach bitew.
Jesieni 1942 roku armia rumuska kontrolowaa sektor Donu.
Gdy spodziewano si tam gwatownego ataku Rosjan, korpus pancerny pod dowdztwem generaa Heima zaj pozycj wsparcia za oddziaami rumuskimi.
Skada si on z rumuskiej dywizji pancernej, ktra jeszcze nigdy nie uczestniczya w walkach, i z niemieckiej dywizji pancernej, strasznie ju znkanej zarwno pod wzgldem stanu osobowego, jak i wyposaenia.
Rosjanie wdarli si w linie obrony tak szybko, e oddziay rumuskie poszy w rozsypk i genera Heim stan nieoczekiwanie wobec przewaajcej liczby czogw rosyjskich.
Nie mg wic wykona przewidzianego kontrataku i te musia si wycofa.
Hitler wezwa generaa Heima do kwatery gwnej, aby wyjani przyczyny swej decyzji.
Jednak do tej rozmowy nigdy nie doszo.
Hitler zadowoli si wysaniem do wszystkich generaw Wehrmachtu oklnika, w ktrym poinformowa, e genera Heim zosta odwoany ze stanowiska z powodu "kryminalnego zachowania wobec powierzonych mu oddziaw".
W tym samym pimie wspomnia, e byy onierz Heim zosta postawiony przed trybunaem wojskowym.
Nigdy nie wszczto ledztwa w tej sprawie.
Heim zosta po prostu zamknity w wizieniu w Moabicie, a nastpnie przeniesiony do twierdzy, gdzie pozosta w areszcie a do koca dziaa wojennych.
Po zamachu 20 lipca 1944 roku wrogo Hitlera do sztabu jeszcze bardziej wzrosa.
W ogle nie zdziwio go to, e ci, ktrzy chcieli pozbawi go ycia, wywodzili si z tego wanie rodowiska.
Hitler widzia w tym fakcie dowd na to, e jego nieufno do generaw bya cakowicie uzasadniona.
Przypominam sobie, e gdy pewnego dnia jego owczarek niemiecki by nieposuszny, to skarci go sowami: "Spjrz mi w oczy, Blondi!
Czy jeste takim samym zdrajc jak generaowie z mojego sztabu?".
W cigym powikszaniu jednostek SS Hitler widzia polityczny atut w swej walce przeciw Sztabowi Generalnemu.
Nieustannie zachca Himmlera do przejmowania najlepszych spord modych rekrutw i tworzenia z nich nowych dywizji SS.
Tu rwnie zostay popenione karygodne bdy.
Przekonanie Himmlera i Hitlera, e dla onierzy        waniejsza jest czysto rasowa i szkolenie polityczne ni trening i solidne przygotowanie wojskowe, byo po prostu szokujce.
Lecz gdy Hitler posun si do powierzenia szefowi SS wszystkich formacji paramilitarnych i dywizji "Yolksgrenadiere", a take niektrych armii, nie byo ju wtpliwoci, e definitywnie zerwa z tradycj i zasadami wojskowymi, ktre stworzyy wielko Niemiec.
Ale rwnie w szeregach SS pojawiy si nieoczekiwane rysy.
Reprezentatywnym typem przywdcy w jednostkach wojskowych SS by bez wtpienia Sepp Dietrich, syn rzenika, ktry wspi si do rangi generaa, dowdcy armii.
Sepp Dietrich.

Hitler widzia w Seppie Dietrichu typ najemnika, ktry pod powok brutalnoci i pewnego nieokrzesania kryje w sobie arliwego ducha.
Ceni prostot sposobu bycia i mylenia, ktr Sepp Dietrich zachowa mimo byskotliwej kariery w szeregach czarnej formacji.
Fuhrer dobrze wiedzia, e ci ostatni otaczali go szacunkiem, uwielbiali i poufale nazywali "nasz Stary".
Midzy Seppem Dietrichem a Himmlerem niezgoda panowaa od zawsze.
Hitler tumaczy to napicie zderzeniem dwch na wskro przeciwstawnych charakterw.
W jego oczach, mroczny szef SS nie mg przyzwyczai si do prawego i lojalnego charakteru komendanta "Leibstandarte", ktrego jedynym ideaem byo suy jako onierz.
Ale pod koniec wojny makiaweliczne intrygi zrobiy swoje i nieograniczone zaufanie, jakim Hitler darzy Seppa Dietricha przez dwadziecia lat, znacznie osabo.
Sdz, e do zasiania niepewnoci w sercu Hitlera w stosunku do Seppa Dietricha w niemaym stopniu przyczyni si szwagier Evy Braun, Fegelein.
Po niepowodzeniach 5.
Armii pancernej pod jego dowdztwem, a szczeglnie po goniej porace poniesionej  w Austrii w starciu z rosyjsk armi inwazyjn, Hitler cakowicie straci zaufanie do swego protegowanego.
W szalestwie swoich ostatnich dni zabroni mu nawet noszenia opaski jednostek specjalnych SS, z jakich skadaa si ta armia.
Niedugo potem, w przypywie melancholijnej depresji, Hitler pozwoli sobie w mojej obecnoci wygosi oskarenie pod adresem Seppa Dietricha: "Teraz nawet jeden z moich generaw SS przeszed w szeregi zdrajcw".
Pod koniec Hitler myla ju tylko o jednym: zyska na czasie.
Podczas narad ze swymi wsppracownikami porusza ju tylko tematy, ktre uwaa za interesujce, i rzadko kiedy dopuszcza innych do gosu.
Cakowicie straci poczucie rzeczywistoci.
y w pospnym wiecie, w pogoni za marzeniami i urojeniami.
Cigle wierzy w zwycistwo, ale bya w tym zawzito chorego, ktry prbuje przekona sam siebie, e wyzdrowieje przez to, e bdzie o tym wyzdrowieniu bez przerwy mwi.
Tym niemniej Hitler zachowa swj nadzwyczajny dar, ktrego uywa, aby podtrzyma swj wpyw na niezdecydowanych.
Potwierdza sw wiar w kocowe zwycistwo z tak pewnoci siebie, e ci, ktrzy si do niego zbliali, cigle wierzyli w cud.
Nieustannie mwi o nowych rodzajach broni, ktre przegnaj najedcw z kontynentu.
Prbowa olniewa wizj, e po tej strasznej wojnie i po odbudowie Niemcy stan si pikniejsze ni przedtem.
Sdz, e by rzeczywicie przekonany, i bro o strasznej sile raenia lada chwila opuci niemieckie laboratoria i pracownie, aby zadecydowa o losach wojny.
Opowiada nam czsto o swoich strasznych wizjach.
Prawd jest, e przewidywa ten okrutny koniec od dawna.
Pamitam, e        ju w 1943 roku wypowiedzia prorocze sowa: "Niech Bg mi wybaczy ostatnie pitnacie dni tej wojny, bo bd straszliwe!".
Czekajc na narzdzia apokalipsy, musia zyska na czasie.
Polegao to na zapowiadaniu przez Hitlera wojny totalnej i rzucaniu le wyposaonych wojsk obrony terytorialnej przeciw nieprzyjacielskim czogom.
Aby spowolni marsz najedcw, organizowa partyzantk, nie zdajc sobie sprawy, e wojna partyzancka byaby trudna do prowadzenia w niemieckich warunkach geograficznych.
Niemajca adnego wikszego znaczenia dziaalno "Werwolfu" potwierdzia to zreszt.
Syszaam z ust wiadkw, ktrych nie mog podejrzewa o z wiar, e Hitler nosi si z myl rozstrzelania pewnej liczby winiw alianckich.
To posunicie sprowokowaoby akcj odwetow i, w umyle Hitlera, pooyoby kres coraz liczniejszym dezercjom w szeregach Wehrmachtu.
Hitler uzasadnia te okrutne posunicia, powtarzajc niestrudzenie przysowie: "Nieywy nie moe si ju broni".
Hitler broni si tak dugo, jak dugo mia choby pozr nadziei.
Stawia opr, wysyajc na mier kwiat modziey niemieckiej.

Stawia opr, nie mylc, e wciga do swego upadku cay nard, ktremu obiecywa er tysicletniej szczliwoci.
Rozdzia 13 Wszystko, co pozostaje po czowieku, to jego dziea i pami o nim.
Hitler Znam fotografi, na ktrej wida Hitlera i Ev Braun, jak wlewaj stopiony ow do naczynia z zimn wod.
To stary, wigilijny obyczaj z poudniowych Niemiec, ktry polega na interpretowaniu przedziwnych form, w jakie ukada si zastygajcy cieky metal w wodzie.
Wedug dawnych wierze, formy te pozwalaj przewidzie, co przyniesie nowy rok.
Ta nieznana fotografia nie musi suy jako argument za tym, e Hitler by przesdny; pokazuje ona przede wszystkim rodzinn atmosfer, w jakiej Fiihrer Trzeciej Rzeszy y ze swym najbliszym otoczeniem.
Hitler mia rwnie zwyczaj grania w ora i reszk, gdy nie chcia uchodzi za osobnika narzucajcego swoj wol tym, ktrych chcia oszczdzi, lub gdy by niezdecydowany w jakiej drugorzdnej sprawie.
Te gesty, ktre mog dziwi, nie wiadcz o niczym innym, jak tylko o tym, e mia natur gracza.
Gdy na przykad w okresie przedwojennym Hitler i kilku jego bliskich znajomych planowali przejadk samochodem lub wycieczk w gry, a zdania w tym wzgldzie byy podzielone, mia zwyczaj rzucania monety; strona, na ktr spada, decydowaa o tym, co bd robi.
Za zwyciskiego zawsze uznawano "ora".
Te losowe decyzje nie byy ju przez nikogo kwestionowane.
Podczas wojny nie widziaam ju wicej Hitlera rozstrzygajcego problemy w taki sposb, nawet jeli nie miay one adnego znaczenia.
Pojawiay si rwnie pogoski o tym, e w przeddzie wanych akcji Fuhrer sucha rad astrologw.
Musz przyzna, e w trakcie naszych rozmw nigdy nie pojawia si problem tego typu praktyk i nigdy nie zauwayam ich najmniejszych oznak.
Zawsze gwatownie odrzuca myl, e los ludzi zaley od gwiazd lub konstelacji, pod jakimi si urodzili, i podwaa t tez, wskazujc, e losy osb urodzonych tego samego dnia, w tym samym miejscu i o tej samej godzinie s zupenie rne.
Najbardziej oczywistym dla niego dowodem by przypadek bliniakw.
Prawd jest, e w pocztkach swej dziaalnoci publicznej, gdy by jeszcze bardzo daleko od wadzy, silne wraenie wywieray na nim przepowiednie karcianej wrki z Monachium.
Wydawao si, e przyszo, ktr mu wywrya, spenia si co do joty.
Ale Hitler mwi o tej zbienoci wycznie z ironi i traktowa j artobliwie.
Czsto syszaam, jak mwi, e naleaoby zabroni zawodowym szarlatanom ich praktyk mamienia ludzi.
Odrzuca take przesd, e niektre dni tygodnia i liczby mog mie wpyw na nasze zachowania i czyny.
Hitler, aby podj wan decyzj, mia zwyczaj starannie rozwaa wszystkie jej konsekwencje i okrela dokadnie czynniki, jakie si na ni skadaj.
Okrelajc moment wprowadzenia decyzji w ycie, prawie wycznie zdawa si na intuicj.
Sdz, e Hitler - co miaam okazj obserwowa  z bliska przez wiele lat - w osiemdziesiciu procentach mia chodny i wyrachowany umys; reszta naleaa do intuicji.
Tak jak Hitler emanowa magnetyczn moc, ktra dziaaa na jego rozmwcw, tak jego podwiadomo poddawana bya potnym impulsom jego intuicyjnego umysu.
Bardzo czsto, gdy na przekr zdaniu wszystkich przewidywa co i, ku zdziwieniu tych wszystkich, nieprawdopodobne stawao si moliwe, mwi, umiechajc si: "Widzicie, jeszcze raz okazao si, e miaem dobrego nosa!".
Te przeczucia i wewntrzne ostrzeenia odgryway szczegln rol w zamachach, ktre byy przeciwko niemu kierowane.
Aby lepiej rozjani ich znaczenie, interesujc spraw byoby powrci do najpowaniejszych prb zabjstwa, ktrych mg si sta ofiar.
Przed zamachem z 9 listopada 1939 roku w "Biirger-braukeller" w Monachium, Hitler nigdy nie bra pod uwag takiej ewentualnoci.
Jednak, poczynajc od tej daty, staa si ona tematem codziennych rozmw.

W sumie, Hitler doliczy si siedmiu prb zabjstwa skierowanych przeciw swej osobie.
W tej liczbie mieci si zamiar pozbycia si go przez Rhma.
Zdaniem Hitlera organizator SA by anarchist, ktry za wszelk cen i wszelkimi rodkami chcia dorwa si do wadzy.
Rohm, czowiek o naturze najemnika, w najmniejszym stopniu nie kierowa si ideaami nazistowskimi i pragnieniem zbudowania nowego porzdku, lecz jego jedynym celem byo objcie dowdztwa Wehrmachtu.
Rohm mia zamiar brutalnie usun nie tylko marszaka von Blomberga i kilku innych generaw, ale nie zawahaby si, w tym przypadku, zaatakowa osobicie nawet Hitlera.
   Blomberg zosta powiadomiony przez swoje suby wywiadowcze o zamiarach Rhma i uprzedzi Hitlera, e Wehrmacht zbuntuje si przeciw takim zmianom w dowdztwie.
Napicie midzy armi a parti signo zenitu.
Niemcom grozia wojna domowa.
Gdy Hitler zdoby niepodwaalne dowody kryminalnych przygotowa swego zastpcy, natychmiast podj dziaania majce oddali to niebezpieczestwo.
Zwierzy mi si, e posiada rwnie dowody na wspprac Rhma z zagranic i e genera von Schleicher by tylko posusznym narzdziem w jego rkach: "Dziki mojej szybkiej i bezlitosnej akcji uniknem znacznie wikszego nieszczcia ni zniknicie tej garstki ludzi, ktr kady niemiecki sd mg skaza jako zdrajcw ojczyzny".
Hitler czsto i z przyjemnoci zwraca uwag, e jego gwiazda nigdy tak bardzo mu nie sprzyjaa, jak w przypadku Rhma, gdy na czas zosta uprzedzony o podjtej przeciw niemu akcji.
Opowiada nam, e przed przejciem wadzy jaki czowiek prbowa zastrzeli go z rewolweru w holu Kaiserhof, gdy pi herbat.
Innym razem, kanapki, ktre w tym samym hotelu przygotowano mu na podr, byy zatrute.
Hitler powiedzia nam dosownie: "Na szczcie tego dnia nie byem godny.
Oddaem kanapki mojemu szoferowi, ktry zaraz poczu silne ble i mia wszystkie objawy zatrucia.
Zosta uratowany tylko dziki energicznej interwencji.
Z moim delikatnym odkiem te mae kanapki z cyjankiem z pewnoci by mnie zabiy.
Dzielny Schreck, ktry by szczeglnie mocnej budowy, szczliwie z tego wyszed".
Innym razem, w trakcie publicznego spotkania, Hitler zauway, e czowiek siedzcy naprzeciwko niego na   trybunach zdradza objawy najwyszego zdenerwowania.
Jego zachowanie wydao si Hitlerowi tak dziwne, e przeczu niebezpieczestwo i kaza tego osobnika na miejscu zrewidowa.
Okazao si, e mia przy sobie bomb, ktrej eksplozja moga spowodowa zawalenie si caej sali.
Podobne zdarzenie miao miejsce zim 1941-1942.
Hitler te zwietrzy potencjalnego napastnika po jego dziwnym zachowaniu.
By to Szwajcar, ktrego Hitler widzia za kadym razem, gdy zjeda z Berghofu do Berchtesgaden.
Powziwszy podejrzenie, podszed nagle do niego, eby go wybada.
Czowiek w, zbity z tropu tym niespodziewanym dziaaniem, wymamrota jakie usprawiedliwienie i utrzymywa, e chcia przekaza Hitlerowi osobisty list.
Hitler wyrwa mu kopert i stwierdzi, e jest w niej tylko czysta kartka papieru.
Czowiek przyzna si samemu Hitlerowi, e czatowa na niego od wielu tygodni, eby go zabi strzaem z pistoletu.
Za kadym razem, gdy Fiihrer opowiada nam o zamachach, ktrych mg pa ofiar, podkrela, e mia ogromne szczcie.
Dodawa jednak przy tym, e niebagateln rol w unikniciu niebezpieczestwa odgrywa rwnie jego nadzwyczajny nos.
Inspektorzy z Krispo, ktrzy towarzyszyli mu w podrach, musieli znosi jego sar kazm za kadym razem, gdy unikn mierci tylko dziki wasnej intuicji.
Nie trzeba dodawa, e tak wyszydzeni czonkowie osobistej ochrony z wasnej woli rezygnowali z przywileju, ktry mieli zaszczyt dostpi, i wracali do szeregu.
Podczas zamachu w Biirgerbraukeller w Monachium konspiratorzy przygotowali uderzenie z diabelsk wprost przebiegoci.

Bomba zostaa umieszczona w taki sposb,        e Hitler niechybnie zostaby przygnieciony sufitem, gdy zwali si on dokadnie w tym miejscu, w ktrym Hitler znajdowa si kilka chwil wczeniej.
Po raz kolejny uratowaa go jego wieszcza intuicja.
Tak jak w poprzednich latach mia zwyczaj osobistego uciskania rki kadego ze starych towarzyszy walki, tak nie wykona tego gestu akurat w dniu zamachu.
Wyjania mi pniej: "Nagle poczuem w sobie niepohamowan potrzeb skrcenia tego spotkania, aby jeszcze tego samego wieczoru mc dotrze do Berlina.
Tak naprawd nie byo ku temu adnego przekonywajcego powodu, gdy wiedziaem, e w Berlinie nie czeka mnie nic specjalnego - a jednak posuchaem wewntrznego gosu, ktry chcia mnie uratowa.
Gdybym, tak jak zawsze, wita si z moimi towarzyszami z dawnych lat, co na pocztku miaem zamiar uczyni, moim wrogom z ca pewnoci udaoby si mnie zabi.
Eksplozja miaa miejsce w kwadrans po moim wyjciu".
Byam wraz z Hitlerem w pocigu, ktry wiz nas tamtego wieczoru do Berlina.
By dowcipny i bardzo oywiony, jak zwykle po udanym spotkaniu.
Wrd nas by rwnie Goebbels, ktry rozwesela rozmow swym kliwym poczuciem humoru.
W owym czasie w otoczeniu Hitlera dozwolone byo jeszcze picie alkoholu, wic w caym pocigu specjalnym panowaa atmosfera oglnej wesooci.
Zatrzymalimy si na kilka chwil w Norymberdze, aby odebra wane wiadomoci i wysa kilka pilnych polece.
Mia to zrobi Goebbels.
Gdy wrci do salonki Hitlera, powiedzia mu o tym, co zaszo w Monachium po naszym wyjedzie.
Hitler nie dowierza i najpierw w ogle nie zareagowa; ale w kocu, widzc przygnbienie Goebbelsa, wzi ca rzecz na serio.
Gdy ju nie mia wtpliwoci co do prawdziwoci tej informacji, jego   twarz zastyga w surowym i stanowczym wyrazie.
W jego spojrzeniu taczyy tajemnicze ognie, jakie widywaam u niego w chwilach podejmowania wielkich decyzji.
Bezwzgldnym i chrapliwym gosem wyrzuci z siebie: "Teraz jestem ju cakowicie spokojny; to, e opuciem Biirger-brau wczeniej ni zwykle, to potwierdzenie, e Opatrzno chce, aby moja misja zostaa speniona".
Pod wpywem emocji siedzielimy jak zamurowani.
Sowa te zadziaay na nas jak zwieczenie dramatu o jakiej nierealistycznej, halucynacyjnej fabule.
Hitler szybko odzyska przytomno umysu i przeszed do dziaania.
Zada informacji na temat rannych i nakaza Schaubowi, swemu osobistemu adiutantowi, aby zaj si ofiarami.
Potem snu hipotezy na temat moliwych powiza konspiratorw.
Schaub, ktry ju sporo wypi, cign na siebie gromy Fuhrera, gdy uczyni niestosown uwag w czasie dyskusji.
Hitler wyrzuci go nawet za drzwi.
Nie trzeba dodawa, e do samego Berlina atmosfera w wagonie pozostaa raczej burzliwa.
Po tym zamachu wzmocniono rodki bezpieczestwa, ale nie byo to jeszcze przetrzsanie teczek wszystkich, ktrzy wchodzili do kwatery gwnej.
A skoro kady stawiajcy si "do raportu" oficer zazwyczaj mia ze sob teczk, to pamitnego poranka 20 lipca 1944 roku hrabia Stauffenberg nie mia adnych trudnoci z wniesieniem bomby do sali konferencyjnej.
Stauffenberg opar j o nog stou tu obok Hitlera, a nastpnie opuci sal pod pretekstem pilnego telefonu.
Po chwili nastpia eksplozja.
Kilka otaczajcych Hitlera osb zostao zabitych.
On sam ucierpia od wielkiego wstrzsu.
Mia pknite oba bbenki i kilka krwawych wyleww spowodowanych wielk si, z jak zosta rzucony o st.
   W tamtym czasie Hitler zaprasza mnie do wsplnego, tylko z nim, jadania posikw.
Wiedzc o dramatycznym porannym zdarzeniu, byam przekonana, e obiad zostanie odwoany.
Jednak wbrew wszelkim oczekiwaniom zostaam wezwana na trzeci po poudniu.
Z zalknionym sercem poszam do niego, spodziewajc si najgorszych rzeczy.

Gdy weszam do jego ogooconego pokoju w bunkrze, ktry bardziej przypomina cel klasztorn ni jadalni najpotniejszego czowieka Niemiec, podnis si z trudnoci z fotela i z wymuszonym umiechem poda mi rk.
Domylaam si, e patrzy na mnie badawczo, aby wyczyta w moim wyrazie twarzy wraenie, jakie odczuwaam.
Przyznam, e ku mojemu zdziwieniu, w olepiajcym wietle arwek elektrycznych jego twarz wydaa mi si wypoczta i spokojna.
Opowiedzia mi o swoich obraeniach: co przygnioto jego praw rk i co spado mu na plecy, ale nawet nie zdy zauway, co to byo.
Cigle by zdziwiony szybkoci, z jak cay dramat si rozegra, i zapewnia, miejc si, e zamach bombowy to rzeczywicie atwy sposb przeniesienia si na tamten wiat.
Potem opisa mi przeraenie Morella, jego osobistego lekarza, ktry zosta wezwany, aby udzieli mu pierwszej pomocy.
Byam zdziwiona, widzc, e wosy Hitlera, ktre zwykle byy potargane i opaday mu kosmykami na czoo, teraz byy starannie uoone.
Zapytaam, czy mia ju czas sprowadzi fryzjera, a on, wziwszy mnie za rk odpar: "Prosz dotkn moich wosw; s lekko nadpalone, dlatego tak dobrze si trzymaj".
Nastpnie, z du swobod, Hitler wyjani mi, w jaki sposb odby si zamach.
Najpierw myla, e bomba zostaa wrzucona z zewntrz, przez okno: "Miaem niebywae szczcie.
To cika noga od stou, o ktr oparta bya teczka, zatrzymaa si odamkw, ktre byy mi przeznaczone.
Stenograficie, ktry siedzia obok mnie i spisywa wystpienia, urwao obydwie nogi.
Naprawd, miaem niezwyke szczcie.
Gdyby eksplozja miaa miejsce w duej sali bunkra, a nie w drewnianym baraku, to jestem pewien, e wszyscy uczestnicy zostaliby zabici.
Rzecz dziwna, ale od pewnego czasu miaem przeczucie, e wydarzy si co niezwykego; czuem, e niebezpieczestwo unosi si tu nade mn, i wydaem ju rozkaz wzmocnienia dozoru, przypomina sobie pani?".
Rzeczywicie, 19 lipca Hitler wyda mi si bardzo zaniepokojony i zdenerwowany.
Gdy zapytaam, czym jest tak przejty, odpowiedzia: "Mam nadziej, e nic mi si nie stanie".
I po chwili cikiego milczenia doda: "To ju byby szczyt wszystkiego, gdyby teraz wydarzyo si jakie nieszczcie.
Nie mog sobie pozwoli na chorowanie, bo nie ma tu nikogo, kto mgby mnie zastpi w tej trudnej sytuacji, w jakiej znalazy si Niemcy".
Hitler poprosi, abym posza zobaczy sal narad, w ktrej miaa miejsce eksplozja, i przynis mi to, co zostao po wybuchu z jego munduru.
Spodnie byy cae postrzpione, trzymay si tylko na pasku.
Na dole bluzy wyrwany by kawa materiau.
Hitler potraktowa ten mundur jak trofeum i kaza wysa go do Berghofu, do pani Braun, z nakazem, aby troskliwie go zachowa.
Opowiedzia mi jeszcze, jak zareagowali po wybuchu jego sucy.
Linge, jego maitre d'htel, pieni si dosownie z wciekoci, natomiast jego kamerdyner Arndt trwoliwie szlocha.
Na popoudnie 20 lipca przewidziana bya wizyta duce.
Zgaszajc propozycj jej przesunicia, byam przekonana, e Hitler j zaakceptuje.
On jednak odpowiedzia       energicznie: "Ale skd!
Nie ma mowy, ebym si wymigiwa!
Musz si z nim zobaczy.
Nie sdzi pani, e propaganda zagraniczna byaby tylko szczliwa, gdyby moga rozpowszechni takie haniebne kamstwa?".
Zaraz po naszym obiedzie Hitler zaprosi duce do swojego biura.
Po krtkiej rozmowie zaprowadzi go do baraku, gdzie miaa miejsce eksplozja, i opowiedzia mu o szczegach tego zdarzenia.
W tym czasie zosta wykryty sprawca zamachu.
Telefonista z centrali zauway, e hrabia Stauffenberg wszed do sali obrad z teczk w rku, a wyszed z pustymi rkoma zaraz po tym, jak pojawi si Hitler.
Mona byo te ustali, e nigdzie nie dzwoni, ale natychmiast po wybuchu rzuci si biegiem w stron ldowiska, na ktrym czeka ju na niego samolot.
Gdy o pitej zebralimy si u Hitlera na herbat, nadesza wiadomo o jego aresztowaniu.

Hitler by najpierw wcieky na myl, e Stauffenberg mg dotrze do Berlina, ale gdy powiedziano mu, e wanie dziki temu mogli by aresztowani wszyscy czonkowie spisku, rzuci radonie: "Nie mam si ju czego obawia!
Obrt, jaki przybrao to zdarzenie, musi by uznany za gwarancj, i Niemcy s ju teraz uratowane.
Wreszcie schwytaem te winie, ktre od lat sabotuj moje dzieo.
Od wielu miesicy zwracaem uwag Schmundtowi (jego pierwszy adiutant i szef centralnego biura kadr Wehrmachtu) na moje podejrzenia, ale on ze swymi pozami Parsifala nie dawa im wiary.
Teraz mam dowd, e cay Sztab Generalny jest Parsifal - najpierw posta z francuskiej bajki ludowej; potem, wedug legendy, odwany, ale mao rozgarnity rycerz Okrgego Stou.
Bohater wielu utworw, min.
misterium scenicznego Ryszarda Wagnera. skalany.
Zobaczycie, e inicjatorem caej tej sprawy okae si Kronprinz".
Nazajutrz Hitler kaza zerwa podog w swoim biurze i w sypialni, eby sprawdzi, czy nie ukryto tam bomby.
Od tej pory kady oficer wchodzcy do jego kwatery z teczk by poddawany dokadnej rewizji.
Wydano absolutny zakaz pozostawiania teczek w pomieszczeniach, w ktrych znajdowa si Hitler.
Od tego momentu rwnie wszystkie produkty dostarczane do kuchni byy skrupulatnie badane, a jego lekarstwa poddawane analizie w laboratorium SS.
W swej bezsilnej wciekoci kaza rwnie niszczy wszystkie kierowane do niego prezenty ywnociowe, takie jak kawior (za ktrym przepada), pralinki, owoce, ciastka itp.
Hitler sta si ofiar prawdziwej psychozy przeladowczej.
Aby zapewni sobie cakowit wierno swej kucharki, obsypywa j uprzejmociami, a nawet zacz zaprasza na nasze popoudniowe herbatki.
Jednake dobry nastrj Hitlera i jego wietna kondycja fizyczna, w jakiej znajdowa si po zamachu, nie trway dugo.
Ju nastpnego dnia zacz si skary na ble uszu i plecw.
Dziki wielkiemu wysikowi woli udao mu si realizowa swj rozkad zaj a do 18 wrzenia.
Wtedy wanie zaama si.
Dozna wyjtkowo ostrego ataku skurczw odka i musia pooy si do ka.
W tym samym czasie odezwaa si te taczka; musia wic pozosta w ku przez trzy tygodnie.
W marcu 1945 roku pojawiy si pogoski, e przygotowywany jest nowy zamach.
rodki bezpieczestwa zostay jeszcze bardziej wzmocnione.
Od smej wieczorem nie mona byo wchodzi do parku otaczajcego bunkier Kancelarii.
Wartownicy wyposaeni w psy policyjne dostali rozkaz strzelania do kadej podejrzanej osoby.
Okna i drzwi domw, w ktrych stacjonowa jego oddzia eskorty, a ktre wychodziy na park graniczcy z Hermann-Goering-Strasse, zostay zamurowane.
Pozostaa tylko jedna brama wjazdowa, bardzo cile pilnowana.
Gocie wchodzcy do kwatery gwnej byli prowadzeni przez esesmanw, a czste i nieprzewidziane inspekcje zapewniay, e nikt nieproszony nie mg przekroczy progu kwatery.
Jak wiemy, zamach z 9 listopada 1939 roku, ktrego Hitler cudem unikn, przekona go definitywnie o jego "misji".
Ta idea rozpowszechnia si niemal we wszystkich warstwach niemieckiego spoeczestwa.
Do tego stopnia, e zaufanie do Hitlera utrzymywao si nawet w czasach jego najgoniejszych poraek.
Wiara w Fiihrera znalaza si w punkcie krytycznym podczas aosnego odwrotu Wehrmachtu z Rosji.
Ale zamach z 20 lipca 1944 roku podziaa na nard jak bodziec; propaganda Goebbelsa potrafia wykorzysta to fatalne zdarzenie z nadzwyczajn zrcznoci.
Hitler poczu si jak nowo narodzony i ogosi si otwarcie odkupicielem Niemiec.
Nie sdz jednake, aby wikszo ludnoci zachowaa dla niego dawny kult.
Nard, w swej rozpaczy, uczepi si go raczej jak toncy koa ratunkowego.
Hitler odrzuca wszystkie koncepcje filozoficzne, ktre nie kady nacisku na integralny materializm.
Gosi on, e rola czowieka koczy si wraz ze mierci; i gdy mwi o yciu na tamtym wiecie, pozwala sobie na najbardziej ordynarne gry sw.

Czsto zadawaam sobie pytanie,  przez kogo w takim razie czu si powoany do wypenienia swojej misji na ziemi.
Podobnie, nigdy nie rozumiaam, dlaczego regularnie koczy swe wielkie przemowy odwoaniem si do Wszechmogcego.
Jestem przekonana, e jeli tak robi, to jedynie po to, aby zyska sympati chrzecijaskiej spoecznoci Rzeszy.
A poza tym gra ohydn komedi.
Zawsze, gdy rozmowa schodzia na tematy duchowe, w sposb cyniczny wystpowa przeciw chrzecijastwu, ktrego dogmaty zwalcza z gwatown wulgarnoci.
Jego zapatrywania streszczay si w kilku zdaniach, ktre czsto powtarza: "Chrzecijastwo o dwa tysice lat opnio naturalny rozwj wiata.
Ludzko bya skandalicznie eksploatowana i pozbawiona swych najbardziej podstawowych praw.
Wiara w tamto, lepsze, ycie oderwaa czowieka od rzeczywistoci ziemskiej i jego zobowiza, ktre zaciga wobec ludzkoci wraz ze swymi narodzinami".
Mimo to publicznie okazywa podziw dla sistr zakonnych pracujcych jako pielgniarki w szpitalach.
Wygasza czsto ich pochwa, mwic: "Poniewa uwolnione s od wszelkich zainteresowa materialnych, mog z cakowitym oddaniem powici si opiece nad chorymi.
Nie ma lepszych pielgniarek ni siostry zakonne".
Historia Maryi Dziewicy, taka, jak przedstawia Koci, bya dla Hitlera ulubionym tematem kpin.
Jego zoliwy umys lubi czyni porwnania midzy wiar i rozumem.
Musz powiedzie, e jego cyniczna argumentacja wywieraa wraenie nawet na najbardziej wierzcych.
Hitlera nie dziwi upr, z jakim starsze osoby byy cigle zwizane z wiar ich przodkw.
"Ale modzie - obwieszcza z dum - na szczcie jest z dala od tych gupot".
Zarzuca        Kocioowi przede wszystkim jego statyczn postaw, przeciwstawiajc si kademu rewolucyjnemu rozwojowi: "Koci rzymski nie poj, co Luter (ktrego uwaa za jednego ze swych prekursorw) zamierza osign sw reformacj".
"Reformowa - tumaczy nam czsto - to znaczy stale odnawia, znajdowa nowe formy ycia i nie grzzn na utartych ciekach.
Koci katolicki przeoczy, e istnieje co takiego jak normalna ewolucja ludzkoci, i nie zapewni tej ostatniej warunkw lepszego ycia".
Kocioowi protestanckiemu zarzuca, e niewykorzysta wspaniaej inicjatywy Lutra i e popad w leniwy bezwad.
"Wojna Kociow - twierdzi - wywoaa konflikt/ ktry mia fatalne konsekwencje dla ludzkoci.
Gdyby Koci katolicki nie naduywa swego wpywu do cigego ingerowania w sprawy pastwa, nic nie staoby na przeszkodzie, eby by tolerowany w swoich praktykach religijnych".
Hitler zdawa sobie doskonale spraw, e proci ludzie, ktrzy s przywizani do swej codziennej pracy, instynktownie d do form nadnaturalnych, ktre wynosz ich ponad przyziemno egzystencji.
Ta wrodzona potrzeba bya wspaniale wykorzystywana przez Koci katolicki.
Potrafi on przycign ludzi mistycznym charakterem swoich katedr, wzniosoci swej muzyki sakralnej i swych majestatycznych obrzdkw odbywanych w upajajcej atmosferze kadzida.
Hitler by wielbicielem geniuszu organizacyjnego chrzecijastwa, ktremu udao si zbudowa kocioy we wszystkich stylach i w najmniejszych nawet miasteczkach i wyposay je w znaczce rodki.
Mimo to uwaa, e Koci protestancki w swej naturalnej prostocie stwarza wraenie ubogiego krewnego-  Podczas przyjcia noworocznego w Kancelarii, majestatyczny wygld nuncjusza Pacelli, ktry przygniata wrcz reprezentantw Kocioa protestanckiego sw nadzwyczajn osobowoci, suy mu czsto do porwna midzy dwiema tendencjami.
"Mistyka Kocioa katolickiego - mwi Hitler - znakomicie pasuje do natury Niemcw z poudnia, natomiast protestantyzm, ze swymi kocioami o surowych liniach, dostosowany jest do chrzecijastwa nordyckiego".
Koci katolicki - wedug niego - daje dowd niezwykej zrcznoci w wyborze swych sug.

Prawie wszyscy proboszczowie w maych miasteczkach maj pochodzenie chopskie, co tworzy midzy nimi a ludnoci silny naturalny zwizek.
Gdy Hitler zaczyna mwi o celibacie narzuconym ksiom katolickim, zawsze wymiewa si z tego dodatkowego powicenia.
Twierdzi, e tylko ojciec rodziny, ktry zna trudnoci i obcienia, jakie narzuca rodzina, moe tak naprawd by sdzi obowizkw i praw, jakie pociga ona za sob.
Nie zdawa sobie sprawy, e w ten sposb znajdowa si w opozycji do samego siebie, gdy, jak wiadomo, mia zwyczaj goszenia, e maestwo stanowioby dla niego powan przeszkod w realizacji obowizkw, ktre posiada wobec narodu.
Hitler by wystarczajco sprytny, aby rozumie, e nie moe brutalnie usun podpory moralnej, jak stanowi wiara.
Program partii dawa absolutn wolno religijn jej czonkom.
Wielu z nich nie opucio Kocioa i pozostao wiernych swym przekonaniom.
Hitler wiedzia, e wielu Niemcw wykonao teatralny gest rezygnacji z rytuaw, ale zachowao w sobie czyst wiar, ktra dawaa im duchowe oparcie w tej cikiej prbie, jak bya wojna.
  Wiadomo, e Bormann prowadzi cyniczn kampani przeciw krzyowi, symbolowi chrzecijastwa, zwaszcza w szkoach i wietlicach poudniowych Niemiec.
Wywoa w ten sposb prawdziw rewolt przeciw wierze.
Pod naciskiem Hitlera musia si jednak z tego wycofa.
Jego fanatyzm, powizany z cakowit nieznajomoci imponderabiliw ludzkiego ducha, nie pozwala mu zrozumie, e ta antyreligijna kampania w czasach takiego zamtu moralnego bya podoci.
Hitler by duo bardziej przenikliwy; wiedzia, e w tej dziedzinie nie mona ludziom wyrywa czego, bez dania im w zamian innego ideau.
Nie wiedzia jeszcze wprawdzie, co zaproponuje swemu ludowi zamiast myli chrzecijaskiej, ale by przekonany, e prdzej czy pniej znajdzie natchnienie i wymyli jak szczliw formu.
Wobec nas, przy kominku, dawa upust swej wyobrani: "Kiedy, gdy powstan ogromne osiedla robotnicze, trzeba bdzie zbudowa paace, w ktrych chrzciny i luby bd celebrowane z rwnie wielk pomp jak w kociele.
W kadym miecie i miasteczku powstanie dom partii, a w nim bogato udekorowana sala odtwarzajca tajemnicz atmosfer kociow".
Hitler doskonale si orientowa, e kobiety pragn, aby ich maestwo uwicone byo podnios ceremoni.
Przyznawa, e luby cywilne zawierane w owym czasie w zakurzonej sali ratusza nie zapewniaj temu aktowi godnoci, na jak zasuguje.
Jego zdaniem luby powinny by zawierane zbiorowo, aby nada ceremonii jeszcze bardziej podnios atmosfer.
Opisywa nam w szczegach, jak wyobraa sobie przebieg tych zgromadze, w trakcie ktrych dziesitki par bd si wiza na cae ycie w imponujcej oprawie, przy akompaniamencie wielkiej orkiestry symfonicznej.
Przyjmowa jednak do wiadomoci, e musi si jeszcze duo dowiedzie o obrzdach Kocioa, jeli chce je w jaki sposb przenie do swoich nazistowskich uroczystoci.
By zazdrosny o ogromny wpyw, jaki Koci katolicki wywiera na tumy poprzez swoje okazae ceremonie.
Pewnego dnia zadeklarowa dosownie: "Musimy si postara, eby kongresy partii w Norymberdze byy zorganizowane z takim samym rozmachem jak uroczystoci w Kociele katolickim".
Hitler do koca pozosta czonkiem tego Kocioa.
Regularnie paci swj podatek kocielny.
Obiecywa sobie jednak, e opuci go po zwycistwie.
Ten akt bdzie mia w oczach wiata wymiar symbolu.
Dla Niemiec bdzie oznacza zamknicie pewnej karty historii.
Dla Trzeciej Rzeszy otworzy si nowa era.
Rozdzia 14 Nie mam wrogw, bo gdy ich odkrywam, natychmiast niszcz.
Himmler Ta maksyma, ktr wypowiedzia reichsfuhrer SS Himmler w przypywie dobrego humoru, nie odnosia si tylko do niego, lecz do caej polityki narodowosocjalistycznej.
Cywilizowany wiat by skonsternowany strasznymi informacjami o obozach koncentracyjnych.

Tymczasem jeszcze dzisiaj s Niemcy dobrej wiary, ktrzy stawiaj sobie pytanie: jak takie okropnoci byy moliwe?
Inni cigle s przekonani, e ten barbarzyski proceder odbywa si bez zgody i bez wiedzy Hitlera.
Mog potwierdzi z ca pewnoci, e Hitler by dokadnie informowany przez Himmlera o wszystkim, co dziao si w obozach powolnej mierci.
Wszystkie te okropnoci uwaa on za represje niezbdne dla stabilizacji i rozwoju swego reimu.
Ale jak w wielu innych, tak i w tej dziedzinie zazdronie czuwa nad sw dobr reputacj.
Uwaa za niedopuszczalne, aby jego nazwisko byo zamieszane w fakty i czyny niegodne czowieczestwa, jakie si tam odbyway.
To wanie dlatego jego hipokryzja przekraczaa wszelkie granice i dlatego z wprawiajcym  w osupienie cynizmem wykorzystywa dobr wiar sporej czci swych zwolennikw.
Naley odnotowa, e wszystkie rozmowy midzy Hitlerem a Himmlerem odbyway si w cztery oczy, za szczelnie zamknitymi drzwiami.
Jedynie Bormann mia prawo od czasu do czasu w nich uczestniczy.
Gdy w trakcie narad donoszono Hitlerowi o pogoskach krcych wok masowych egzekucji i okruciestw popenianych w obozach koncentracyjnych, unika odpowiedzi i natychmiast przechodzi do innego tematu.
Bardzo rzadko syszaam, aby udzieli choby wymijajcej odpowiedzi.
Nigdy nie uzna w obecnoci wiadkw nieludzkiej surowoci swoich praw.
Pewnego dnia generaowie czynili wyrzuty Himmlerowi z powodu okropnoci popenianych w Polsce.
Ku mojemu zdziwieniu, uchyli si on od odpowiedzialnoci, zapewniajc usilnie, e wykonuje tylko rozkazy Fuhrera.
Ale zaraz zastrzeg: "Osoba Fuhrera nie moe by pod adnym pozorem splamiona tymi faktami; to ja, Himmler, bior za to publicznie cakowit odpowiedzialno".
Jest oczywiste zreszt, e aden czowiek partii, aden potentat SS, nawet najbardziej wpywowy, nie odwayby si stosowa takich rodkw bez uprzedniego powiadomienia o tym Hitlera.
Ten ostatni wiedzia doskonale, e metody gestapo ciko daway si ludziom we znaki i e jedynie one pozwalay zdusi w zarodku wszelkie denia do wolnoci.
Nie tylko aprobowa nieludzkie czyny popeniane przez swoich najemnych zbirw, ale bezsprzecznie by ich inspiratorem.
Przejawia zreszt cakowit nieczuo wobec nawau cierpie i przey, ktre zrodzia wojna.
Nieszczcia i zniszczenia, jakie dotkny jego wasny nard,        pozostawiay go obojtnym.
Ile to razy mwi nam z pogardliwym cynizmem: "Z powodu katastrof naturalnych gin miliony istnie ludzkich, a jednak ycie toczy si nadal.
Wszystkie dowiadczenia wojenne i straty w ludziach nie maj znaczenia w wietle wydarze historycznych".
Innego dnia, gdy zwrcono jego uwag na ogromne straty, jakie Wehrmacht ponosi w modych oficerach, Hitler odpowiedzia bez wahania: "Ale czy ci modzi ludzie nie s tam wanie po to?".
lepa brutalno, z jak Hitler traktowa swych wyszych oficerw, jest rwnie znaczca.
Nie mona zapomina, e wszystkie wyroki mierci na generaw byy podpisywane przez niego osobicie.
Mona sobie wyobrazi, e te rodki dyscyplinarne mogy wzbudza nienawi w dowdztwie Wehrmachtu.
Przypominam sobie gwatown reakcj, jak wywoao skazanie na mier generaa, ktry bez rozkazu pozostawi wrogowi miasto Feodosia.
Obrocy Cherbourga i Krlewca rwnie stanli przed plutonem egzekucyjnym za oddanie wrogowi tych miast.
Wszystkie te wyroki zostay wydane bez powanego ledztwa co do stopnia winy oskaronych.
Wszystkie zostay wydane osobicie przez Hitlera.
W swej determinacji bicia si "a do pi po dwunastej", jak mia zwyczaj mwi, utworzy trybunay dorane wyposaone w pluton egzekucyjny.
Te "organy sprawiedliwoci" posuway si za walczcymi oddziaami.
Wydaway one i wykonyway wyroki mierci na oficerach i onierzach, ktrych jedynym przestpstwem byo powtpiewanie w niemieckie zwycistwo.

Ku pamici, wspomn rwnie o dekrecie wprowadzajcym odpowiedzialno caej rodziny za zdrad dokonan przez jednego z jej czonkw.
Pod pretekstem postraszenia defetystw, zaprowadzono w Niemczech straszliwy i despotyczny reim.
Kobiety, starcy i dzieci byli zatrzymywani, pozbawiani majtku i zamykani w wizieniach.
Ta metoda bya prawdziw zbrodni przeciw narodowi niemieckiemu.
Hitler nie zna adnej miary, gdy chodzio o eliminacj osb podejrzanych lub politycznie skompromitowanych.
Metoda, za pomoc ktrej pozbywa si wszystkich mogcych mie co wsplnego ze spiskiem z 20 lipca, wiadczy o takim sadyzmie, e czowiek czuje si zmieszany wobec podobnego bestialstwa.
Fakt wieszania na haku generaw, jak zwierzta w rzeni, ktrych przeszo a do tego dnia bya nieskazitelna, a przede wszystkim filmowanie tych scen, aby potem, tytuem przykadu, wywietla je w sztabach, dowodzi takiego okruciestwa, e nie ma wtpliwoci, i mogo si zrodzi tylko w gowie tyrana.
Prowadzc wojn, Hitler upaja si myl o zniszczeniach.
W jego wystpieniach propagandowych powracay bez przerwy takie okrelenia, jak: zetrze miasta z powierzchni ziemi, unicestwi wroga itd., itp.
Podczas przemowy, ktr wygosi do nas w "Wolfsschlucht" (Wilczy Jar) w dniu rozpoczcia kampanii zachodniej, mapowa postaw Fryderyka Wielkiego przed bitw o Leuthem.
Skoczy j teatralnym gestem, wykrzykujc: "Oto nadszed wit ostatniej wojny Niemiec i Francji, bo raz na zawsze zniszczymy naszego odwiecznego wroga.
Przeczuwam jego cakowite unicestwienie".
Ale rzeczywiste uczucia czowieka wyraaj si jeszcze lepiej w drobnych faktach ycia codziennego ni przy wielkich okazjach.
Przytocz zdarzenie, ktrego byam     ofiar, zdarzenie bahe, ale dobrze odsaniajce okrutn niech, do jakiej Hitler by zdolny.
Pewnego wieczoru, podczas zwyczajowej herbatki, Hitler roztrzsa po raz kolejny swj ulubiony temat szkodliwoci alkoholu i nikotyny.
Tym razem zaatakowa intendentur wojskow, ktra, przydzielajc racje papierosowe, z prawie wszystkich onierzy zrobia palaczy.
Wyjaniam mu, e to nuda dugiego siedzenia w okopach lub schronach przeciwlotniczych pobudza wszystkich do wikszego palenia.
Ta refleksja kosztowaa mnie jedno z tych potpiajcych spojrze, tak charakterystycznych dla Hitlera.
Tumaczy nam jednak dalej, powoujc si na przykady, e naduywanie tych dwch trucizn czyni umys ograniczonym i powolnym.
Ogarnita wciek ochot sprzeciwienia mu si odpowiedziaam, e profesor H., ktry z radoci oddaje si tym dwm czynnociom, jest najbardziej wawym i byskotliwym czowiekiem w caej kwaterze.
Hitler nic nie odpowiedzia, ale czuam, e przekroczyam dozwolon miar.
W nastpnych dniach synne herbatki zostay odwoane, a on, z lodowat grzecznoci, wymienia ze mn tylko niezbdne uwagi.
Jedna z moich koleanek zapytaa go niedugo potem, dlaczego zaprzesta zapraszania nas na herbat.
Hitler zdenerwowanym tonem odpowiedzia, e "stary czowiek" nie moe da, abymy powicay mu wszystkie wieczory.
Zdaam sobie spraw, e moja niegrzeczna refleksja po prostu urazia jego pych.
Ten incydent sta si dla mnie przyczyn cigych, trwajcych wiele miesicy, kopotw.
W kocu zdecydowaam si przeprosi go, ale Hitler odrzuci chodno te przeprosiny, stwierdzajc ironicznie, e nie widzi dla nich powodu.
   Uznaam wic spraw za zamknit, ale pomyliam si.
Praktycznie przestaam dla niego istnie.
Poza biurem starannie mnie unika.
Nie pozostawao mi nic innego, jak przyj podobn postaw.
Podczas wyjazdw uchylaam si od uczestnictwa w wieczornych spotkaniach, aby unikn sytuacji pozostania z nim sam na sam, ktra byaby kopotliwa i dla niego, i dla mnie.
Ale pewnego wieczoru przysa do mnie swego adiutanta, ktry przekaza mi polecenie doczenia do maej grupy osb zbierajcych si regularnie wok niego.

Zinterpretowaam ten gest jako oznak pojednania, ale Hitler zachowa wobec mnie swj nieprzejednany chd.
Tak nieznon postaw utrzymywa jeszcze przez miesic.
Tortury moralne, jakie wobec mnie zastosowa, ukazay mi cae okruciestwo, do jakiego by zdolny w przypadku najmniejszego sprzeciwu.
Pod koniec wojny jego synne wybuchy wciekoci stay si coraz czstsze i coraz bardziej gwatowne.
W takich kryzysowych momentach wali piciami w biurko lub ciany, a na twarzy pojawiay si byski nienawici.
Gromi winnego, czy to generaa, czy zwykego oficera, wulgarnymi epitetami rodem z szemranych zaukw; wrzeszcza na nich jak pruski sierant na rekruta.
Te ataki wciekoci koczyy si zazwyczaj sowami: "Zejdcie mi z oczu i czujcie si zwolnieni.
Macie szczcie, e nie kazaem was rozstrzela na miejscu".
Nastpnie Hitler szybko odzyskiwa panowanie nad sob i zaciskajc srogo wskie wargi, ktre skrywa pod maym wsikiem, dyktowa jednemu ze swych wsppracownikw kar, jaka ma by wymierzona winnemu.
Cay czas stara si, aby jego nienawi, jak ywi do wrogich sobie si, podzielali wszyscy, ktrzy si do niego zbliali.
  Rwnie zagraniczni mowie stanu nie byli chronieni przed jego wciekym prozelityzmem.
Zawsze byam zszokowana argumentami, na jakie si powoywa, gdy Mussolini lub Horthy prbowali go namwi do zagodzenia polityki wobec ydw.
W takich momentach Hitler wychodzi poza wszelkie protokolarne formy i w najbardziej makabrycznych barwach odmalowywa wobec swych partnerw ydowskie niebezpieczestwo.
Jego dugie wywody koczyy si zawsze konkluzj, e ydw trzeba za wszelk cen wyeliminowa.
Nigdy nie uywa okrelenia bardziej precyzyjnego - zawsze byo to sowo "eliminacja"; wypowiadane z tak nienawistn pogard, e nikt nie mg mie wtpliwoci co do jego prawdziwego znaczenia.
Zawsze by w doskonaym nastroju, gdy mg nam opowiedzie, e zagraniczni gocie zapoznali go z restrykcjami rasowymi podjtymi w ich krajach.
W dniu, w ktrym Antonescu zawiadomi go o "znikniciu" ydw w Bessarabii, niemal wznis si w swoim podziwie.
Z drugiej strony, widziaam Hitlera, jak pozostawa nieugity wobec arliwej argumentacji Horthy'ego prbujcego mu wyjani, e mimo wszystko nie mona ydw tak po prostu wyrzuci na ulice i zastrzeli.
Rwnie w trakcie rozmw dyplomatycznych Hitler pozwala sobie na gwatowne uwagi o wrogich sobie politykach.
Nigdy nie omieszka namawia swoich goci, aby traktowali jego wrogw w taki sam sposb, w jaki on to zrobi w obozach koncentracyjnych.
Nie waha si te mwi o deportacji i rodkach represji, gdy czyni aluzje wobec rodzin krlewskich we Woszech, w Rumunii i w Jugosawii.
Wiedzia, e rodowiska te byy mu wrogie: w cakowicie wic naturalny sposb dawa wyraz swym nienawistnym oskareniom.
Rozdzia 15 Nie mam nastpcy.
Hitler 16 lutego 1945 roku czekaam na Hitlera w maej sali w Kancelarii Rzeszy, gdzie mielimy razem zje obiad.
Wszystko byo ju gotowe na jego przyjcie.
Zasony w jadalni, ktra znajdowaa si w prawym skrzydle Paacu Radziwiw, byy cakowicie zacignite, aby oszczdzi Fiihrerowi Trzeciej Rzeszy widoku zniszcze dokonanych w drugiej czci paacu.
Mimo e na zewntrz ostre zimowe soce grao wrd ruin i zgliszcz, sala bya owietlona.
Od czasu do czasu podchodzi maitre d'htel, aby rzuci okiem na przygotowany z duym smakiem st.
Obok nakrycia Hitlera, w maych, starannie uoonych kupkach, leay piguki, ktre zaywa przed i po posiku.
Bya te lampka wina "Pepsin", ktre popija w trakcie obiadu.
Okoo trzeciej podszed do mnie kierownik sali i szepn mi na ucho, e "szef" wanie nadchodzi.
Chwil pniej pojawi si Hitler i z pospn min ruszy w moj stron.
Patrzc gdzie w dal, pocaowa mnie jak zwykle w rk.
By w najwyszym stopniu podekscytowany i jak tylko usiad, od razu da upust swemu niezadowoleniu.

     "Ten Albrecht (jeden z jego osobistych adiutantw) doprowadza mnie do szau.
Eva ma racj, mwic, e go nie znosi.
Musz wszystkiego sam pilnowa, bo oszukuj mnie z kadej strony.
Kazaem elaznymi sztabami zaryglowa wejcie do mojego bunkra od strony Voss-Strasse.
Zapytaem Albrechta, czy zostao to zrobione zgodnie z moimi instrukcjami, a on odpowiedzia twierdzco.
Po chwili stwierdziem, e zadowolili si jedynie wylaniem betonu, co jest absolutnie nieskuteczne".
"W kocu nie mog ju nikomu ufa i zostaem tylko biednym, zdradzonym przez wszystkich czowiekiem.
To mnie przyprawia o chorob.
Gdybym nie mia przy sobie mojego wiernego Morella, nie mgbym doprowadzi mojego dziea do koca.
I pomyle, e doktorzy Brandt i Hasselbach, ci dwaj idioci, chcieli, ebym uwolni si od niego, nie pytajc, co by ze mn byo bez jego opieki.
Gdyby co si stao, Niemcy zostayby bez Fuhrera, bo ja nie mam nastpcy.
Pierwszy, ktrego do tej roli przewidywaem, straci rozum (Hess).
Drugi straci ca sympati narodu (Goering).
Trzeci straci zaufanie partii (Himmler)".
Hitler wymienia t trjk z najwysz irytacj.
Gdy, chcc pozna jego gbsz opini, zapytaam ostronie: "Ale mj Fiihrerze, nard duo mwi o Himmlerze jako o tym, ktry zosta wyznaczony na waszego zastpc", Hitler wykrzykn gwatownie: "Nie wiem, co pani chce przez to powiedzie.
Himmler to czowiek bez adnej artystycznej kultury!".
Odpowiedziaam, e akurat teraz problem sztuk piknych nie ma adnego znaczenia i e Himmler zawsze przecie bdzie mia moliwo skorzystania z usug doradcw artystycznych.   Na te sowa Hitler rzuci mi wcieke spojrzenie i straci nad sob wszelk kontrol: "Niech pani nie opowiada takich gupot!
Co pani sobie myli!?
e tak atwo otoczy si wartociowymi ludmi?
Nie oczekiwabym od pani adnych rad, eby to zrobi, gdybym mia tak moliwo!".
Zostaam jakby oguszona i ju nie wydobyam z siebie adnego sowa.
Hitler natomiast nadal wyrzuca z siebie pretensje, wpadajc w niekoczcy si monolog, po czym powoli zacz si uspokaja.
Gdy wreszcie opanowa wcieko i zauway moje pospne milczenie, klepn mnie yczliwie po ramieniu: "Widz, e przy stole nie naley mwi o polityce.
Prosz wybaczy, e rozptaem tak niedorzeczn dyskusj".
Wstajc od stou, zamyli si jeszcze na chwil.
Sta obok mnie w postawie czowieka, ktry godzi si z faktem, e jego dzieo powoli si rozpada: "No dobrze, niech pani dalej szuka kogo, kto mgby by moim nastpc.
Jeli chodzi o mnie, nie przestaj o tym problemie myle, ale nie mog znale adnego rozwizania".
To wanie w trakcie tego obiadu po raz pierwszy usyszaam, z jak pogard Hitler wyraa si o szefie SS.
Musiao to chyba by spowodowane niedawnym zaamaniem si frontu nad Wis, kiedy to Himmler, mianowany in extremis dowdc grupy armii, obieca mu, e utrzyma si na tych pozycjach.
Zreszt rzadko bya o nim mowa w trakcie naszych rozmw przy kominku.
Gdy Hitler mwi o Himmlerze, nie szczdzi mu pochwa za sposb, w jaki ten zajmowa si swoimi ludmi i ich rodzinami.
Lubi te rozgasza, e ma do niego cakowite zaufanie.
  Jednak, moim zdaniem, w tym ostatnim punkcie bardzo si myli.
Obserwowaam metody stosowane przez Himmlera, aby naszpikowa otoczenie Hitlera ludmi cakowicie mu ulegymi.
Fegeleinowi, dr.
Stumpfeggerowi i wielu innym udao si, dziki tym manewrom, zaj wane pozycje u boku Hitlera.
Byam przekonana, e Himmler czeka tylko na moment, gdy wadza spadnie mu w rce jak dojrzay owoc.
Pewnego dnia, gdy Hitler po raz kolejny wyraa swoje nieograniczone zaufanie do szefa czarnej formacji, spogldaam na niego ze sceptycznym umiechem.
Fuhrer zauway to i posyajc mi swe diaboliczne spojrzenie, powiedzia niemal z grob w gosie: "A moe pani w to wtpi?".

Udao mi si wytrzyma to jego spojrzenie, ktrym czarowa tak wielu ludzi, i nic nie odpowiedziaam; miaam jednak nieodparte wraenie, e sam Hitler nie za bardzo rozeznawa si w grach swojego szefa policji.
Na tym incydent si zakoczy.
Himmler nie byszcza w towarzystwie; z tego te powodu rzadko by zapraszany do "maego komitetu" w Berghofie.
Nie przypominam sobie, ebym widziaa go tam kiedy indziej, ni tylko po zakoczeniu wanych narad.
W mojej obecnoci Hitler rozmawia z nim wycznie o nieistotnych sprawach.
Himmler mia dwa koniki: pierwszy to byy jego wizyty na froncie.
Zawsze wraca z nich z rozpierajcym entuzjazmem dla brawury i powicenia jego "chopcw".
Drugim byo rolnictwo.
Odby on studia rolnicze i pasjonowa si kwesti roln.
W kilku instytutach badawczych wspiera badania nad hodowl i nad upraw rolin.
W jednym z nich dr Fahrenkamp produkowa toksyn na bazie konwalii i naparstnic, ktra, jak si wydawao, miaa wasno przywracania rozkadajcego si misa do stanu nadajcego si do zjedzenia.
Himmler by bardzo dumny z tego odkrycia i wry mu wiatowy sukces.
Rzadko kiedy Hitler dyskutowa z nim o problemie rasowym.
W takim przypadku Himmler zawsze krytykowa zbyt mao aryjski wygld pewnej liczby niemieckich artystw.
Nie rozumia, e reim, narzucony pod znakiem nordyckiego rasizmu, akceptowa fakt, e niektrzy aktorzy filmowi mog prezentowa czyst negacj aryjskiego ideau.
Nigdy nie rozmawiali przy mnie o obozach koncentracyjnych.
Obecno Himmlera zawsze wywieraa przytaczajcy wpyw na towarzystwo.
Tworzy on wok siebie nieokrelon atmosfer trwogi i niepokoju.
Jednak u boku Hitlera, Himmler, mimo swej mitycznej mocy, stwarza jedynie wraenie maego buruja bez klasy.
Po porace nad Wis jego wizyty w kwaterze gwnej stay si rzadsze, a uznanie, jakim si cieszy u Hitlera, zostao ostatecznie zrujnowane.
Hitler do koca natomiast zachowa sabo do Goeringa, mimo strasznych ktni, jakie wybuchay midzy nimi co do sposobu prowadzenia wojny.
Hitler uwielbia rozmawia z Goeringiem.
Uwaa go za wiernego, oddanego kompana i dobrotliwie przechodzi do porzdku dziennego nad jego nienasycon potrzeb bogactwa, take jego pasj do fantazyjnych mundurw, biuterii i orderw, zapewniajc, e nie przeszkadza mu to pamita, i Goering by nadzwyczajnym "wojownikiem" podczas wielkiej wojny i w okresie walki o wadz.
Z drugiej strony, Hitler z trudem wybacza mu poraki ponoszone przez Luftwaffe od 1940 roku.
Przypisywa je temu, e Goering nie by specjalist i e tak jak on zosta zdradzony przez swoich wsppracownikw.
Odpowiedzialnym za klski Luftwaffe Hitler uczyni Udeta, ktry przez swj upr opni o dwa lata przygotowanie nowego typu samolotu.
Zreszt, samolot ten okaza si kompletn fuszerk.
Hitler wiedzia, e Jeschonneck, nastpca Udeta, nie by w stanie wyprodukowa nowego samolotu na tyle szybko, aby dogoni postp techniczny w uzbrojeniu aliantw.
W ostatnich latach Hitler nie widzia ju innego ocalenia Niemiec, jak tylko w samolotach turbinowych.
"Gdy zaczniemy ich masow produkcj, zatrzymam lotnicz inwazj wroga" - powtarza niestrudzenie.
Wcieka si jednak strasznie, gdy mu sygnalizowano, e nasze myliwce nie s w stanie przeciwstawi si wrogowi, gdy ten nadlatuje caymi eskadrami i niszczy doszcztnie cae miasta, spadajc na nie jak grom z jasnego nieba.
Za kadym razem, gdy prbowano mu usprawiedliwi bezczynno naszych myliwcw zymi warunkami atmosferycznymi, odpowiada z wciekoci, e panowie konstruktorzy zaprojektowali samoloty tylko na dobr pogod.
Hitler, czytajc o ogromnych stratach w ludziach, jakie przynosiy te ataki lotnicze, wpada w gwatowny gniew, poniewa nie posuchano jego rozkazw zbudowania wikszej liczby "Hochbunkerw" (schron z masywniejsz nadbudow): "Od lat nie przestaj zachwala tego rodzaju konstrukcji, ktra przesza ju swoje prby.

Ale - dodawa zawsze blady ze zoci, uderzajc pici w biurko -nikt mnie nie sucha!
Ci panowie zawsze chc by mdrzejsi!".
Hitler zarzuca take Luftwaffe, e przypisywaa sobie przesadn wano.
Jego zdaniem sztaby si powietrznych rozrastay si ponad wszelk miar.
Mia pretensje do pilotw myliwcw, e po kadym zwycistwie chc, aby wszyscy nosili ich na rkach: "Ci piloci - mwi z lekcewaeniem - myl tylko o tym, aby ich sfilmowano i pokazano w kronice filmowej, podczas gdy ich towarzysze z samolotw transportowych, ktrzy wykonuj cik i niewdziczn robot, pozostaj w cieniu".
Georing zawsze jednak broni swych pilotw, wskazujc na nadzwyczajn dzielno, jak wykazuj w walce z przewaajcym liczebnie wrogiem.
Jesieni 1944 roku, gdy pojawiy si pogoski, e Goering ostentacyjnie nie interesuje si wojn powietrzn i e traci czas na jakie bahostki w swej rezydencji w Karin-hall, Hitler powiedzia mi: "Wolabym, eby nie oeni si z t kobiet.
Jest ni cakowicie zaabsorbowany i nie wkada w sw prac adnego serca".
Tym niemniej, mimo ostrych ktni, ktre ich sobie przeciwstawiay, Hitler mu wybacza; dla niego rzeczywicie by askawy.
Pewnego dnia Goering zarekwirowa obraz, ktry antykwariusz Haberstock zdoby dla Hitlera w Paryu.
Haberstock, przeraony konsekwencjami, jakie ten czyn mg wywoa, przyszed do mnie i poprosi, abym jako powiedziaa o tym Hitlerowi.
Zrobiam to z ca powcigliwoci, jakiej wymagaa taka misja, a mimo to nie udao mi si unikn jego wybuchu gniewu.
Hitler grzmia: "Jak on si omieli wykroczy poza moje rozkazy] Gwarantuj pani, e dostanie srogie baty, jak tylko go zobacz".
Sprawy jednak pozostay na tym etapie i Goering zachowa obraz.
Mwiam ju, e pod koniec wojny Hitler nie uwaa go za swego ewentualnego nastpc.
Nie bra go powanie i nie szczdzi mu najbardziej cierpkich krytyk.
Jednak mimo caej utraty prestiu, jakiej dozna Goering w jego    oczach, zachowa dla swego dawnego towarzysza walki du sabo.
Gdy po zakoczeniu narady w sztabie ogaszano zblianie si samolotw wroga, Hitler zawsze dzwoni do Karinhall, aby upewni si, czy reichsmar-schall szczliwie dojecha.
Wszystkie te fakty potwierdzaj moje przekonanie, e w adnym wypadku nie Hitler by tym, ktry zarzdzi 20 kwietnia 1945 roku aresztowanie i egzekucj Goeringa.
Synny telegram mg by tylko dzieem Bormanna, przekltego ducha Hitlera w ostatnich latach wojny.
Rozdzia 16 Nie myl o tym, eby opuci Berlin; wol raczej si zabi.
Hitler, w marcu 1945 roku Bez najmniejszych waha mog zapewni, e Hitler i jego towarzyszka ycia Eva zadali sobie mier dobrowolnie.
Ten wrebny czyn nie by tylko kocowym punktem potwierdzajcym zawalenie si dziea Hitlera, ale odpowiada rwnie jego przekonaniom i teoriom na temat odpowiedzialnoci czowieka wobec swego losu, jakie wyznawa w cigu ostatnich trzech lat.
Przed wojn mia zwyczaj twierdzi, e kady czowiek musi ponosi konsekwencje swoich czynw.
W jego oczach, najgorsze dowiadczenia nie mogy usprawiedliwia rezygnacji z codziennej walki.
Hitler szczerze aowa ludzi, ktrych rozpacz popchna do dobrowolnego odebrania sobie ycia.
By przekonany, e jedna prosta rada lub maa zachta wystarczyaby w krytycznym momencie do odzyskania wiary przez samobjc.
Hitler zmodyfikowa cakowicie t opini w ostatnich latach wojny, a zwaszcza po zamachu 20 lipca 1944 roku.
Ciekawym jest skonstatowa, e jego mentalno zmienia si pod wpywem lektury dzie filozofa Schopenhauera. Krok po kroku uzna on za swoj teori mwic, e ycie nie jest godne podtrzymywania, gdy ograniczone jest ju tylko do rozczarowa i nieszcz.

Podczas wieczorw w kwaterze w Prusach Wschodnich Hitler czsto opisywa mi stan ducha, w jakim znajduj si ludzie, ktrzy wobec opuszczajcych ich si czuj, e powoli umieraj: "Jeli czowiek jest ju tylko yw ruin, to po co ma cign takie ycie?
Nie ma ju sensu wypomina mu lenistwa lub ucieczki przed obowizkami".
Czsto dzieli si ze mn przykrym wraeniem, jakie za kadym razem odczuwa w obecnoci czowieka bdcego u kresu ycia.
Nie wiem wszelako, czy w peni zdawa sobie spraw z tego, w jaki sposb on sam, mimo nadzwyczajnych wysikw woli, popad w stan fizycznego uwidu.
Podczas jego choroby we wrzeniu 1944 roku czsto skadaam mu wizyty w pokoju, ktry zajmowa w swym maym bunkrze, do ktrego nigdy nie wpada najmniejszy choby promie soca.
Stwierdziam, e Hitler jest u kresu si.
Zgaszonym gosem opisywa straszne ble wywoywane skurczami odka: "Jeli te ataki bd si powtarza, moje ycie nie bdzie miao ju sensu.
W takim przypadku nie zawaham si pooy mu kres".
Sowa te wypowiedziane byy z tak bezsiln rozpacz, e nie mogam si powstrzyma od litoci.
Widok tego wycieczonego ciaa drczonego okrutnymi blami napenia mnie wzruszeniem.
Atmosfera miejsca podkrelaa jeszcze straszne wraenie, jakie odczuwaam, patrzc na wszechmocnego wadc Niemiec; wskie wiejskie ko, zimne, betonowe ciany - wszystko tchno ndz wiziennej celi.
On sam, z twarz wykrzywian grymasami blu, lea przede mn w swojej biaej nocnej koszuli obszytej niebieskimi wypustkami.
Wydawao si, e oddycha ju zatchym powietrzem grobu.
Od czasu do czasu prbowa jeszcze zachowa fason i sztucznie si umiechn.
Nie miaam przed sob "Fiihrera" wielkich Niemiec, lecz budzcego lito biedaka.
Hitler ju nigdy nie odrodzi si w peni po tym kryzysie.
Pniej w Berlinie, gdy by kompletnie wyczerpany trudami dnia i w czasie nocnych herbatek, kad si na kanapie i zwierza mi si czsto, e ludzko nie jest warta tego, aby dalej cign to ycie.
Ludzka dwulicowo zawioda go do tego stopnia, e straci wiar w ycie.
"Zwierzta s wierniejsze od ludzi" - powtarza.
Od czasu do czasu jego wzrok pada na portret Fryderyka Wielkiego, ktry zdobi cian ponad jego biurkiem, i powtarza jego dobrze znane sowa: "Od czasu, gdy poznaem ludzi, kocham psy".
W styczniu 1945 roku, po powrocie z Bad Nauheim do Berlina, Hitler zacz marnie w oczach.
Prawie cay czas by w stanie ekscytacji.
Jego monologi w trakcie spotka przy herbacie byy ju tylko monotonnym powtarzaniem tych samych historii.
Jego repertuar coraz bardziej si zawa.
Czsto opowiada nam te same rzeczy w poudnie i wieczorem.
Wanie w ten sposb mwi nam niemal kadego dnia: "Blondi, to wredne zwierz, znowu przysza mnie obudzi dzi rano.
Podesza do mojego ka, okazujc przyja, ale gdy j zapytaem, czy chce wyj, od razu wycofaa si do swojego kta.
C za inteligentne zwierz!".
Albo jeszcze: "Spjrzcie na moj rk, jak si poprawia; ju si nie trzsie; ju si prawie nie trzsie".
Zdarzao si, e Hitler wita si z kim, nie zdajc sobie sprawy, i uczyni to ju kilka chwil wczeniej.
Zaniki pamici staway si coraz bardziej widoczne.
Tematy, na ktre lubi jeszcze dyskutowa, staway si coraz bardziej  banalne i mao interesujce.
Nie rozprawia ju o problemach rasowych, ekonomicznych i politycznych; nie roztacza przed nami swojej wizji czasw antyku, jak lubi to czyni, wyjaniajc nam na swj sposb przyczyny upadku imperium rzymskiego.
On, ktry by niezwykle zainteresowany wszelkimi problemami biologii, botaniki i zoologii, a take spoeczn ewolucj ludzkoci (by przekonany, e ta ostatnia doprowadzi pewnego dnia do powstania pastwa termitw), w ostatnich swych miesicach nie mwi o niczym innym, jak tylko o tresurze psw, aprowizacji, a take gupocie i niegodziwoci ludzi.
Sta si absolutnie niezrwnowaony w opiniach na temat swojego otoczenia.

Ludzie, ktrzy przez lata cieszyli si jego specjalnym szacunkiem, nagle, bez przyczyny, tracili w jego oczach cae uznanie.
Przy stole coraz czciej zdarzao mu si wygasza nieapetyczne uwagi.
Gdy w cigu dnia spotka kobiet, ktra, jak na jego gust, miaa zbyt wyzywajco umalowane usta, nie waha si tumaczy potem przy posiku, e pomadki s produkowane przy uyciu wody z rynsztokw Parya.
Zdarzao mu si rwnie przedstawia nam ca teori na temat wasnej krwi.
Z sadystyczn przyjemnoci opowiada nam o tym, e regularnie przystawiano mu pijawki, aby obniy cinienie ttnicze.
Gdy pewnego dnia zwrciam mu uwag, e wzdrygam si na sam myl o tych paskudztwach, odpowiedzia mi zdziwiony: "Ale to s bardzo poyteczne stworzenia, ktre czyni wiele dobrego", i zwierzy nam si, e teraz Moreli po prostu spuszcza mu krew.
Uwaa, e jest to i czystsze, i wygodniejsze.
Gdy by w zym nastroju, a widzia nas jedzcych miso lub choby tylko doprawiajcych gotowane warzywa odrobin wywaru misnego, zdarzao mu si czyni aluzje do upuszczania mu krwi przez Morella: "Chyba ka przygotowa wam kiszk z naddatku mojej krwi.
Dlaczego nie?
Przecie tak bardzo lubicie miso".
Gdy po raz pierwszy wygosi tak uwag, bylimy kompletnie skonsternowani.
Nie wahalimy si okaza mu caego niesmaku, jaki wywouj w nas takie uwagi przy stole.
Ale le zrobilimy, bo zamiast zmieni temat, zawzi si, eby zrobi nam niemal wykad o tym, jak bardzo apetyczna jest krew.
Stwierdziam rwnie z przeraeniem, e Hitler zatraci gdzie ca swoj powcigliwo, jak zawsze objawia w obecnoci kobiet.
W cigu dwunastu lat, jakie spdziam u jego boku, nigdy nie pozwoli sobie na najmniejsz choby nieuprzejm uwag, najmniejsz poufao, najmniejsze przeklestwo.
Podczas ostatnich miesicy w Berlinie wyzby si wszelkiego wstydu.
Jedna z koleanek, ktrej ekstrawaganckie stroje zawsze sobie ceni, przysza pewnego ranka w czasie alarmu do bunkra Kancelarii ubrana w rkawice muszkietera i ogromny kapelusz z wywinitym rondem, caa w kolorze czerwonego wina.
Hitler stan przed ni i zasugerowa z podziwem, e jej uroda z pewnoci nie ucierpi, jeli pozostanie tylko w tych rkawicach i kapeluszu.
miejc si, poprosi, aby tak "ubrana", przysza do bunkra.
Ten niesmaczny art by kilkakrotnie powtarzany.
Zastrzyki dominiowe, jakie regularnie ordynowa mu Moreli, przynosiy widoczny, pobudzajcy skutek.
Za kadym razem, gdy odczuwa dobrodziejstwo strzykawek Morella, jego zachowanie i rozmowy staway si swobodniejsze.
Pewnego razu, kadc si w naszej obecnoci na kanapie, aby jako dotrwa do porannej herbaty, mruczc co niewyranie, zacz si przeciga i wypra.
Potem spojrza na nas ze zdziwion min i wyjani, e poprzez takie ruchy czowiek porozumiewa si ze swoj partnerk.
Bylimy tym zaszokowani.
Po tym incydencie zapytaam doktora Morella, co si waciwie z Hitlerem stao; czy przepisuje mu moe jakie afrodyzjaki.
Moreli odpowiedzia: "Tak, daj mu teraz nowe hormony, eby przywrci mu siy".
Jednak upadek Hitlera przybra w ostatnich dniach takie rozmiary, e nie mogam si powstrzyma, aby nie postawi sobie pytania, czy nie mamy tu po prostu do czynienia z brakiem rwnowagi psychicznej.
Kryy na ten temat najbardziej sprzeczne pogoski.
Coraz liczniejsi byli jednak ci, ktrzy utrzymywali, e Hitler, zwaszcza od zamachu 20 lipca 1944 roku, stopniowo traci niektre swoje wadze.
Mwiono o tym skrycie, gdy najmniejsza niedyskrecja mogaby si skoczy natychmiastowym wyrokiem mierci za zniewag idola Trzeciej Rzeszy.
Jednak ta myl cigle mnie przeladowaa.
Zawsze, gdy z najwiksz ostronoci, do jakiej byam zdolna, czyniam na ten temat jakie aluzje w obecnoci doktora Morella lub generaw z otoczenia Hitlera, traktowano mnie tak, jakbym to ja bya szalona.

Przyznawano oglnie, e Hitler coraz bardziej yje na marginesie rzeczywistego wiata, ale e rwnie ma pene rozeznanie w aktualnym rozwoju wydarze.
Zdawa on sobie doskonale spraw z tego, e Rzesza obraa kurs ku przepaci, ale jego bezgraniczny upr i wiara we wasn misj nie pozwalay mu wycign narzucajcych si wnioskw.
ywi jeszcze nonsensown nadziej, e jest w stanie odwrci bieg wydarze i sign po zwycistwo "na finiszu".
Narodowi niemieckiemu zapowiada, e ta zmiana nastpi w sferze politycznej.
W swoim ostatnim oklniku do gauleiterw, 26 lutego 1945 roku, da wyraz swemu niewzruszonemu przekonaniu, i dyplomacji niemieckiej uda si doprowadzi do podziaw midzy aliantami.
Kilka dni pniej, podczas narady ze swoimi ekspertami wojskowymi, zapowiedzia, e idzie "nowe", bo ju prawie gotowe s nowe rodzaje broni.
I powtarza niestrudzenie: "Cierpliwoci, musimy zyska troch na czasie".
To wanie zdaje si tumaczy jego zamiar przeksztacenia Alp bawarskich w siln, naturaln fortec.
Ale gdy dowiedziaam si, e do walki przeciw rosyjskim jednostkom pancernym, zamykajcym elazny krg wok Berlina, rzuci wyrostkw z Hitler Jugend, nie mogam ju uwolni si od myli, e takie czyny mog by tylko dzieem szaleca; nie mogo to wyj od czowieka bdcego w peni wadz umysowych.
Pozostawao jednake ustali, jak bardzo zaawansowana jest ta demencja Hitlera.
Jedynie dowiadczony, przebywajcy stale w jego otoczeniu psychiatra mg okreli jej rzeczywisty zakres.
Rozmawiaam z ludmi, ktrzy widywali go podczas narad tu przed upadkiem stolicy.
Ci generaowie lub wysocy funkcjonariusze pastwowi, mimo przytaczajcej sytuacji, zachowywali cakowit jasno umysu.
Za kadym razem, gdy wychodzili z sali narad, byli dosownie zdruzgotani i za pomoc pswek dawali mi do zrozumienia, e Hitler ju od duszego czasu straci kontrol nad swymi reakcjami.
Te wyznania potwierdzay moje wczeniejsze przypuszczenia.
Od tej chwili, za kadym razem, gdy zaskakiwa mnie swoimi dziwactwami, czuam mrowienie na plecach.
Myl, e nard niemiecki zdany jest cakowicie na ask jego bredni, przytaczaa mnie.
Stao si dla mnie niemal obsesj, aby stwierdzi, jak daleko posun si w swoim upadku.
Nie mogam jednak dzieli si swymi niepokojami z otoczeniem Hitlera, bo byoby to rwnoznaczne z samobjstwem.
Przypadek sprawi, e pewnego dnia spotkaam prywatnie dawnego prezesa Trybunau Stanu, ktrego znaam z okresu, gdy wsppracowa z reichsleiterem Bormannem w sprawach legislacyjnych.
W bardzo ogldny sposb postawiam mu pytanie, czy jest moliwe, e Hitler nie jest ju w peni wadz umysowych.
Jego odpowied dosownie mnie porazia.
Ten wybitny i bezstronny prawnik, czowiek wielkiego formatu, ktry nigdy nie splami swego honoru, posiadajcy doceniane przez wszystkich zdolnoci psychoanalityczne, odpowiedzia mi sowami, ktre ucinay problem z precyzj gilotyny "Tak, Hitler jest dotknity demencj".
Mogam to rwnie potwierdzi w czasie mojego ostatniego pobytu w Berghofie, w kwietniu 1945 roku.
W rzeczach dr.
Karla Brandta znalazam notatk prasow, ktra informowaa, e zniknicie synnego psychiatry z Uniwersytetu Koenigsberg zaniepokoio niemieck opinie publiczn.
Specjalista ten, ktrego nazwisko mi ucieko zosta potajemnie wezwany do kwatery gwnej Hitlera aby go zbada.
Doszed on do wniosku, e konieczny jest duszy pobyt w specjalnym sanatorium.
Zaraz potem zosta wezwany przez Himmlera i w tajemniczy sposb znikn.
Inne potwierdzenie uzyskaam od samego Goeringa Na kilka dni przed wyjazdem z Berlina poprosi on Bormanna o dostarczenie mu sprawozda z narad w ostatnich miesicach.
Goering wyjani swoje danie obaw przed tym, e zostan ujawnione publicznie i nard niemiecki dowie si, e przez ostatnie dwa lata rzdzi nim szaleniec.

Goering doda, e nieprawdopodobne obelgi     jakie sa pod jego adresem Hitler, mona wytumaczy tylko w ten wanie sposb.
Nie mog, niestety, oceni, w jakiej mierze mona da wiar tej deklaracji Goeringa: czy chcia zniszczy te sprawozdania, aby zatrze wszelkie lady swej odpowiedzialnoci, czy te chcia tylko ukry upadek Hitlera?
Mam wraenie, e obie te moliwoci wchodz tu w gr.
Wieczorem, 20 kwietnia 1945 roku, Hitler kaza mi przyj do swego biura wraz z jedn z moich koleanek.
Przywita nas ze sw zwyk skwapliwoci, a nastpnie owiadczy ze smutkiem: "Sytuacja zmienia si w cigu ostatnich pitnastu dni do tego stopnia, e musz rozproszy swj sztab.
Przygotujcie natychmiast wasze rzeczy.
Za godzin odjeda samochd na poudnie.
Reszt instrukcji przekae wam reichsleiter Bormann".
Zapytaymy, czy moemy pozosta razem z nim w Berlinie.
Odrzuci nasz propozycj pod pretekstem, e ma zamiar zorganizowa w Bawarii ruch oporu, do ktrego pniej doczy: "Potrzebuj jeszcze was obydwu.
Chc wam zapewni bezpieczestwo.
Jeli wydarzenia pjd w zym kierunku, dwie inne sekretarki rwnie opuszcz Berlin.
Jeli ta lub inna z waszych koleanek miaaby zgin w tej prbie, to znaczy, e los tak chcia".
Nastpnie poegna nas sowami: "Zobaczymy si wkrtce; docz do was tak szybko, jak tylko bdzie to moliwe".
Hitler, kompletnie ju wtedy siwy, wypowiedzia te sowa ciszonym gosem.
Sta przed nami zgarbiony, z opuszczonymi rkami, prbujc ukry drenie doni.
Jego spojrzenie, pozbawione wiata i siy, utkwione byo w jakim dalekim, wyimaginowanym punkcie.
Prbowa      si umiechn, ale by to umiech czowieka cakowicie zaamanego, czowieka, ktry straci wszelk nadziej.
Niedugo pniej zadzwoni do mnie jeszcze dwa razy.
Za pierwszym razem powiedzia: "Moje dzieci, sytuacja si zmienia.
Koo wok Berlina zamkno si.
Samochd ju nie pojedzie.
Opucicie Berlin jutro rano samolotem".
Dosownie chwil pniej, jego zamany gos wyszepta do suchawki: "Samolot wylatuje okoo drugiej, jak tylko skoczy si alarm.
Musi wam si uda wystartowa".
Potem jego gos zmieni si w niezrozumiae rzenie.
Poprosiam, aby powtrzy ostatnie zdanie, ale wicej ju si nie odezwa.
Nie odoy suchawki; syszaam tylko przytumiony kaszel, ktry dobiega moich uszu jak daleki szept nicoci.

KONIEC                    

              